دو شنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۸ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

ایل برایی

ایل برایی

ایل برایی در گذرگاه تاریخ کهگیلویه و بویراحمد

 

  نویسندگان و راویان مباحث تاریخی درجوامع ایلیاتی وعشایری متفق القول بر این باورند و همچنین اسناد موردی بجا مانده در خاندانی از بازماندگان ايلات برايي و نويي حاکی از سوابق دیرینه این ايلات در بويراحمد و كهگيلويه امروزی است. ايل برايي به رهبري محمد علي خان و بهزاد خان برايي و كلانتران نويي به رهبري كاظم خان و متعاقب محمد شفيع خان نويي بخش هاي وسيعي از سرزمين بويراحمد و كهگيلويه  کنونی و حتي مناطقي از سميرم و ونک( کدخدای وقت فتح اله بگ سميرمي سنه ١٢٠٥ه.ق) و گندمان و فلارد بختياري را درملكيت خود داشته و سالیان متمادی داراي اقتدار و رونق بوده اند. ازطرفي اظهار نظر برخي مورخين ازقرابت وانتساب محمد علي خان برايي به شاخه هفت لنگ ایل بزرگ بختياري ، باب دوركي، طايفه هیهاوند(زرآسوند)  تيره اولاد جعفر قلي خان ازخوانين بختياري حكايت دارد، كه بخشي از املاك در بويراحمد و كهگيلويه را كه درملکیت طايفه جامه بزرگي يكي ازشعبات ايل آغاجري واقع درشمال شرقی بویراحمد سفلی بوده است به مبلغ 1460  تومان روپيه فضل پول رایج وقت با حضور بزرگان طوايف مستقر در بويراحمد از قبیل بادلانی، کی گیوی ، باشرونی ، دهدشتی ، شرانی ، جوزاری خريداري نموده و تمامی جهات عقود شرعيه و عرفيه در اسناد موجود ملحوظ و رعایت شده است وبخشي از املاك در اسناد دیگری به صورت  پاياپاي مورد معامله قرارگرفته و ضمیمه محدوده ایل برایی کرده است. ( منبع: سند  تنظیمی ششم رجب سنه ١٢٠٥هجری .قمری فيمابين آقا آقاعبد اله  وآقا فتح اله خلفون آقاطمراس دهدشتي  به عنوان فروشندگان ومحمد علي خان و بهزادخان برايي به عنوان خریداران).

و آن چه در مورد فروپاشي سيستم ايلات برايي و نويي در مباحث تاریخی در قرون گذشته مورد اشاره قرار گرفته ناشی ازسلطه ايل اشاقه باش قجری به نقل از( ژان گور فرانسوي)  به فرماندهی خواجه تاجدار يعني اقامحمد خان قاجار و شكست لطفعلي خان اخرین دودمان سلسله زند درحوالي سميرم و شهرضا و پشت كوه دنا كه از مناطق سوق الجيشي  و خوش اب و هوا براي ايجاد تداركات و تهاجم جنگ پارتیزانی پيش بيني شده بود و اتحاد و يك پارچگي ايل قجری ترک زبان شاخه (اشاقه باش با ايجاد نفاق در اردوي لطفعلي خان زند از طرفي وخيانت ابراهيم خان كلانتر والي به اصطلاح مورد وثوق منصوب زندیه در فارس وهمچنین نالایقی عبدالرحيم خان از فرماندهان جنگي لطفعلي خان زند و استيلاي سربازان قجری و بویری بر نیروهای رقیب و متعاقب انهدام دیگرایلات را فراهم ساخت. 

در ارتباط با فروپاشی ایلات برایی و نویی حکایت اقا قاسم در کهگیلویه ضرب المثل خاص و عام است. با این داستان که کی ملک از بزرگان ایذه (مال امیر) مستقردر قلعه جوزار بویراحمد با اعزام آقا قاسم ( از بزرگان آقاجری) به اردوی قاجار و زند جهت کسب خبراز موقعیت جنگ طرفین درحومه سمیرم و شهرضا و دامنه های پشت کوه دنا وی به صورت تصادفی به دسته ای ازفرستاد گان محمد علی خان برایی که حامل پیام و تحفه و هدایایی به رسم زمان برای فرماندهان قاجار بودند  برخورد وملاقات می نماید و وانمود می کند که از قبل در منطقه حضورداشته و سران موثر قاجار و زند را به خوبی می شناسد و  به حرف او اعتماد می کنند ولی وی با خدعه و نیرنگ هدایا را به نام کی ملک تقدیم نموده و دستخطی با مضمون تشکر و حمایت در جنگ دریافت می نماید که پس ازغلبه قاجاریه واشراف برتمامی ولایات (هادی خان والی ) مورد الطاف قجری ها قرار گرفته و رقم خانی بویراحمد  به وی اعطاء می شود و ازطرفی سران ایلات نویی و برایی به خصوص محمدعلی خان برایی به خاطر اعزام فرستاده به اردوگاه قاجار  مورد غضب عوامل زندیه که از ماوقع اطلاع کسب می کنند با دسیسه های پی درپی توسط بقایای گماشتگان زندیه که هنوز سودای حکومت رادر سر می پرورانیدند محمد علی خان برایی را بافرزندش محمد قلی خان به شیرازاحضار، محاکمه و در زندان کریم خانی حبس و متعاقب اعدام می کنند.

به گفته سالمندان و مسندات موجود مربوط به میرزا محمد حسن فرد و میرزا اردشیر موسوی پور ازمنشیان و دبیران وقت خوانین متفق القول ازدفن محمد علی خان برایی دردارالرحمه شیرازصحه می گذارند و سران نویی  نیزبه طرق دیگری درجنگ های داخلی با خداکرم خان اول کشته و ازبین می روند که مدفن برخی ازآنان درقبرستان شیخ حسین چرام است سرانجام با شکست ایلات نویی و برایی و باوی همچنین ایل کمره نیز تحت سلطه ایلخان جدید بویراحمد قرار گرفته و خراجگزارمی گردند و با تاکید حکام قاجار به منظور جلوگیری از بازسازی مجدد ایلات رقیب آنان را تجزیه و به نقاط مختلف ایران کوچ می دهند .

بنابراين با توجه به اشتراكات و هم عصر بودن اين ايلات و موقعيت استقرارآنها در بويراحمد و کهگيلويه و تعويض نام بزرگان براييها و نوييها و پسوند و پيشوند دادن به اين ايلات قديمي شبهه و تحريف تاريخي صورت می پذیرد ازسویی ديگر رويداد و اتفاقات حقيقي ثبت نشده و صرفا " درحد برداشت قباله جات خريد و فروش املاك در دوره اقتدار و رونق اين ايلات به صورت موردي  اطلاع در دست است و از جانب دیگر بنا به دليل خصومت قجرها و از بين بردن سران و پراكنده نمودن بازماندگان ایلات قدیمی درنقاط مختلف و تحليل در ساير طوايف و تقويت كلانتراني از ايل  بويراحمد جايگزين سران نويي ها و برايي ها اکنون به صورت طوایفی مستقل عمدتا" در استان کهگیلویه و بویراحمد حضور دارند و لذا اظهار نظرواقعي توسط ميرزاحسن فسايي عامل دربار و سفرنامه نويس دوره ناصري به دليل رخدادهاي گذشته و كينه و دشمني قجرها با (اقوام لر) خيلي كم  رنگ در كتاب فارسنامه در مورد ایلات با سابقه تاریخی پرداخته شده است  و آنچه صلاح دربارحکام قاجار اقتضا مي نموده نگارش و ترسيم شده است و مبناي اظهار نظر نویسندگان بعدی امثال محمود باورکارمند شرکت نفت گچساران مولف کتاب کهگیلویه و ایلات آن  در سال 1324هجری با شیوه دیگری به نگارش  پیرامون ایلات و سوابق آنها دست یازیده و مصحح این کتاب ساسان طباطبایی در سال 1392 ضمن اضافه نمودن دودمان خود به اخر صفحات این کتاب با تحریف جملات واقعی درنسخه اصلی درآن دست کاری و دخل تصرف نموده و جملات کلیدی را حذف کرده است که اقدام وی امری ناپسند وازمصادیق بارز تحریف تاریخی است و اقایان یعقوب غفاری و حامد اکبری از دیگرنویسندگان مباحث تاریخی نیزناآگانه بازماندگان ایلات قدیمی را منتسب به ابواب جمعی و وابسته به طوایف کی گیوی و تامرادی قلمداد که نوشتار این آقایان محترم ناصحیح و مخدوش است با این توضیع که بازمانگان با سابقه ترین ایلات ازقبیل برایی ها با جمعیت بالغ بر 5 هزار نفر دارای هرم سازمانی مستقل  تیره وطایفه ای در بویراحمد سفلی و نقاط دیگری از شهرستانهای کهگیلویه ، فارس ، بختیاری ، اصفهان و کرمان سکونت و در جامعه کشوری و استانی حضورفعال دارند که پرداختن به  همه جزِییات باعث اطاله کلام است و نشرگسترده ای را می طلبد.   

درخاتمه جا دارد نویسندگان معزز پیرامون اصل و نسب مربوط به محل زندگی خود اظهارنظر و قلم فرسایی نموده و اسنادی که به هر نحوی از انحا در اختیار انان قرار می گیرد به سلیقه شخصی در متون آنها دخل و تصرف ننمایند و مباحث مربوط به ایلات باسابقه را به اهل فن و نخبگان و فرهیختگان و مطلعین هرقوم واگذار نمایند تا موجب تحریف در تاریخ پرفراز و نشیب ایلات و طوایف نشود.

هر گز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق ** ثبت است بر جریده عالم دوام ما

دانشفر برایی1392

0 نظر


آخرین مقالات