یک شنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

مردم پاوه و اورامان

مردم پاوه و اورامان

سندی در کرد نبود مردمان پاوه و اورامان (هورامان)

 

این سند یا میثاق توسط بزرگان پاوه در سال 1228 قمری نگاشته شده و ممهور به مهر ملا حسین قاضی اورامان( هورامان) است که درآن بزرگان پاوه و هورامان خواهان اتحاد در برابر اکراد شده اند و این سند نشان میدهد که مردم پاوه و هورامان در گذشته خودرا کرد نمی دانستند.
 
 
 
                                                عکس سند مورد نظر
 
متن سند :  
بر سالکان مسلک خلاصه موجودات وناهجان منهج صراط مستقیم حضرت سید السادات وارباب ذی عقارات وو املاکات و بایعات وکافه اهل قراء ظاهر و هویدا و مبرهن باد چونکه سابق بر این در زمان مستقیل سبب به قریب العهدی حضرت حبیب ملک علام و دینداری تابعین ملت خیر الانام و به نیروی قوت بازوی اسلام کافه اهل صناعات و حرفات و تجارت و کاسبین از برزگری و باغبانیو دهقانی و سایر وجه زندگانی طریق خداشناسی و پاس پاسایی حق و نمک شناسی و اجتناب (من حل صراط فقد کفر) ملحوظ و منظور و پیشنهاد خاطر اسلام مطاع خود کرده اصلا بدون اطلاع و صوابدید صاحب اموال دخل و تصرفات از حبوبات و منقولات و فواکهات و ثمورات نکرده وخیانت در امانت از جمله کفر میدانستند بدانجهت ارباب عقارات و باغات کسانی را به باغبان قرار داده که ثلث از محصولات ثمورات املاکات اجره منجمله باغبانی ایشان معین کرده...... مرتبه به مرتبه سبب ضعف مسلمانی و بعد عهود حضرت رسالت پناهی اکثر عبادالله از ... دین نبوی و آیین و روش حضرت مصطفوی منحرف و طریق بی دینی و خیانت در بر گرفته خاصه طوایف اکراد خیانت بنیاد و فاسد الاعتقاد کالجراد و اولئک کالانعام بل هم اضل... دایم الاوقات اموال مسلمان را حلال دانسته از تری و خشکی و شره و و محصولات باغات ثلث به مصرف صاحب مال رسیده وحصه زیاد به مصرف خود رسانیده اند چونکه خیانت آن گروه ضلالت بنیاد به سر حد کمال رسید و ضرر و نقصان کلی به مسلمانان میرسانیدند و غبن فاحش افحش رابه صاحب املاکات و باغات میدادند بناء علی ذلک مراتب در تاریخ سنه 1228 از هجرت حضرت خیر البریه علیه افضل الصلاه و اکمل التحیه از ابتدای حکمرانی و عنفوانی جوانی سلاله جلیله... معظمیه و دایره وجود وسخاوت و گوهر گرانبهای بحر جلالت و رفعت و نور فروزان جمال با کمال احسان و عدالت طلیعه صبح صادق دودمان... صادق خان ادام الله تعالی و... عمره و اقباله و ابقاه الی یوم ...بحسب الامر مطاع امیر معظم ... و بحسب الرضای صاحب باغات و املاکات و عقارات به تحریر و ترقیم این مراسله لعنت نامه ابدی ختامه ختم گردید من بعد بقید حیات الی وقت المات ربع از ثمورات محصولات باغات برای باغبان قرارداد گردید هر کس از تخته قاپی و احشامی بعنوان باغبانی مرتکب شود سه حصه از محصولات مزبور برای صاحب مالو یک حصه برای باغبان قرار اختیار نمودیم زیاد از این کسانی که خلاف این بدعت حسنه و ایجاد مجدد مستحسنه.....این مراتب جواب و و این مرام مآلا کلام شود و بخلاف روی ریش سفیدان و کدخدایان و ملایان و رعایا و مرایا و صاحب عقارات و باغات عمل نماید به لعنت و ... نفرین حضرت رسالت پناهی و مورد لعن و طعن نوع انسانی بود .و بصیغه نذر مبلغ ده تومان بحاکم وقت دادنی باشد و بعذر و تعلل موقوف نگردد رحمت ایزدی برآن کس باد بعد از این ملاحظه این جهت ......



هورامانی ها کورد نیستند.

در خصوص وجه تسمیه هورامان نظرات مختلفی مطرح شده که هیچ یک از لحاظ زبان شناسی تایید نشده‌اند. از جمله در زبان اورامی هَور به معنی ابر و آما به معنی آمدن است و مفهوم کلی آن جایی که ابرها از آن می آیند. نظریه دیگر واژه اورامان یا هورامان از دو بخش اهورا و «مان» به معنی خانه، جایگاه و سرزمین می داند و آنرا سرزمین اهورایی و جایگاه اهورا مزدا تفسیر می کند. «هور» معنی دیگری هم دارد. هور در اوستا به معنی خورشید است. هورامان را می‌توان جایگاه خورشید هم معنی کرد

در جنوب شرقی شهر مریوان روستایی به نام اورامانات تخت قرار دارد که جاده‌ای به طول هفتاد و پنج کیلومتر آن را به شهر مریوان متصل می‌کند. این روستا را هزار ماسوله می‌نامند. زیرا معماری آن همانند ماسوله‌است. حیاط هر خانه بام خانه‌ای دیگر است، اما با وسعتی بیشتر.
هورامان سرزمینی است در دو کشور ایران و عراق که میان مناطق کردنشین واقع شده‌است. گویشوران هوارمی در ایران در دو استان کرمانشاه و کردستان حضور دارند و خود را کرد می‌دانند. نویسنده کتاب جامعه شناسی مردم کرد درباره ایشان می‌گوید: «ساکنان هورامان که هنوز به یکی از گویش‌های گورانی سخن می‌گویند و در آغاز سده کنونی هنوز خود را مردمی جدا از مردم کرد می‌دانستند روایتی در میانشان جاری بود که می‌گفت از مناطق جنوب غربی دریای خزر به این منطقه آمده‌اند اکنون کم کم خود را کرد می‌دانند اما این جریان هنوز کامل نیست.»تفاوت کرد-اورامی هنوز هم در رویدادهای اجتماعی نمود دارد، برای نمونه در هنگام انتخاب مجلس یا شورای اسلامی در مریوان سخن از کرد-اورامی به میان می‌آید و مردم بر سر کاندیدای هم زبانشان رقابت می‌کنند، این به گونه‌ای دیگر در پاوه و جوانرود و نوسود نیز نمود دارد. نیکیتین نیز این نظریه را تایید می‌کند وی بیان می‌کند که اهالی اورامان «ادعا می‌کردند که از اعقاب رستم پهلوان ملی ایران هستند. در آنجا به زبان مخصوصی صحبت می‌کنند و خود را به جای کرد اورامی گویند. در واقع هم از ویژگی‌های دیگرشان چنین به نظر می‌رسد که کرد خالص نباشند. بلکه ممکن است مانند گوران‌ها به بازماندگان قوم ایرانی دیگری تعلق داشته باشند. گورانی نام زبانی از زبانهای پیشینه گورانی به لرستان و مناطق لک زبان لرستان باز میگردد
در مورد ماهیت هورامی و جایگاه آن در زبان‌های ایرانی دیدگاه‌ها گوناگون است. ارانسکی این زبان را گونه‌ای از گویش‌های کردی گورانی و زاز دانسته، وی بر این باور است که تفاوت چشمگیر گویش‌های گورانی و زازا با دیگر گویش‌های کردی از لحاظ زبانی بسیاری از محققان را بر آن داشته‌است که این گویش‌ها را از کردی جدا و مرتبط با گویش‌های مرکزی ایران و یا کرانه خزری بدانند. از دیدگاه مکنزی گویش اورامانی مانند دیگر گویش‌های گورانی، دارای برخی مشخصات آوایی است که آن را از گویش‌های کردی جدا می‌کند و از آن نظر، به گویش‌های مرکز ایران نزدیک‌تر استدر طول زمان، به خاطر همسایگی با گویش‌هایی مانند سورانی، دادوستد واژگان میان اورامانی و این گویش‌ها بسیار بوده‌است.


ریشه ها
D. N. Mackenzie Avromani, Encyclopædia Iranica

2.J N Postgate, Languages of Iraq, ancient and modern, British School o
Archaeology in Iraq, [Iraq] : British School of Archaeology in Iraq, 2007, p.138.

3-"Kurds, Kurdistan. v. -- language," The Encyclopaedia of Islam, Vol. V, pp. 479-80
99