دو شنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۸ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

ایل سنجابی

ایل سنجابی

ایل سنجابی یکی از معروف ترین ایل های لر ایران  و استان کرمانشاه  است.


×وجه تسمیه


این ایل به لحاظ مجاهدت‌های ملی و تلاش‌های وطن دوستانه مردم آن معروف است. این ایل سابقه مجاهدت‌های طولانی در برابر ارتش‌های متجاوز روسیه تزاری، عثمانی و انگستان را دارد. بنا به روایتی نیز نام این ایل از یکی از مجاهدت‌های آن می‌آید. بنا بر این روایت، گفته شده که افراد این ایل در نبرد ایران برای بازپس گیری هرات (اکنون در کشور افغانستان قرار دارد) در دوران قاجار، بالاپوشی از پوست سنجاب در بر داشته اند و از این رو با نام سنجابی‌ها معروف شده اند. در ادبیات ایران نیز سنجاب‌پوش و سایر ترکیبات این واژه به چشم می خورد که به لباس گرانبها یا فرش گرانبها اشاره دارد و از البسه شاهان و افسران دوران کهن بوده است چنانکه حافظ شیرازی  در بیتی می‌گوید:

خفته بر سنجاب شاهی، نازنینی را چه غم! گر ز خار و خاره سازد بستر و بالین غریب


×محل زندگی


از مناطقی که این ایل در کرمانشاه  در آن حضور داشته یا دارند می‌توان به شهر قصر شیرین ،  دشت مایدشت کرمانشاه و مناطقی از اورامان  اشاره کرد. مناطقی از کشور فعلی عراق  نیز در ایام قدیم جزء مناطق ایل سنجابی محسوب می‌شده‌اند. هم اکنون شهر خانقین {عراق} در چند کیلو متری خسروی نیز تماما سنجابی بوده که به علت جنگ و سپس بستن مرزها دور مانده اند.


تیره ها


چالابی (به لهجه محلی چالاوی)

اللهیارخانی (اللهی خانی)

دولتمندان و دستجه

دارخور

صوفی

خسرو

کُل‌کُل

جلیلوند (به لهجه محلی جِیله‌وَن)

سیمینوند (سیمینه‌ون)

باقی (باغی)

سرخاوند

عباسوند (هواسه‌ون)

کاکاونزگه

شامگه

پیرعلی (پیرالی)



×سند لر بودن طایفه سنجابی و کلهر (کتاب آفتاب سوزان ایران )


کتاب : زیر آفتاب سوزان ایران

نوشته : اسکارفن نیدرمایر

ترجمه : کیکاووس جهانداری


قسمتی ازین کتاب:

در جنگ جهانی اول دولت آلمان برای کاستن از فشار جنگ تصمیم گرفت به گونه‌ای انگلیسی‌ها را در شرق ـ به خصوص ایران و افغانستان که دروازه هند به شمار می‌آمدند ـ مشغول سازد تا بخشی از نیروهای نظامی انگلیس برای دفاع از هند را آنجا مصرف نماید .روسیه نیز که هم پیمان انگلستان بود ناگزیر به انگلستان کمک می‌کرد و به این ترتیب از قدرت دفاعی متفقین تا حدی کاسته می‌شد .فعالیت هیئت‌های فعال و بزرگ نظامی و جاسوسی آلمانی در مرکز ایران براساس چنین سیاستی صورت می‌گرفت و ‘اسکار فن نیدرمایر ( ۱۸۸۵ـ ۱۹۴۵) نیز در راس یکی از این گروه‌ها قرار داشت .گروه نیدرمایر ـ که واسموس نیز بدوا از اعضای آن بود, اما بعد از آن کناره گرفت و در جنوب فعالیت نمود ـ با طی حدود ۲۲هزار کیلومتر ـ سوار بر چارپایان, از عرض ایران و از میان کویر سوزان به سوی افغانستان عبور کردند .این در حالی بود که آن‌ها باید فعالیت خود را از دید نیروهای نظامی و جاسوسان انگلیسی و روسی که در سرتاسر ایران پراکنده بودند پنهان سازند . گفتنی است که بخشی از گروه اصلی نیدرمایر متشکل از ۱۴۵نفر و ۲۳۶راس چهارپا از اصفهان به راه افتاد و از آن جمع فقط ۳۷تن از افراد و ۷۹راس چهارپا به هرات رسید .بقیه در طول مسیر یا گریختند و یا جان باختند .نیدرمایر و همراهانش سرانجام به هدف خود که ورود به افغانستان و عبور از آن بود توفیق یافت .اما ‘حبیب الله خان’, امیر آن منطقه که زیر نفوذ نایب‌السلطنه هندوستان بود, با آنها آن چنان که باید همکاری نکرد و به اقدامی دست نزد .گفتنی است نیدرمایر در راس گروه اصلی, پس از این که از طریق بغداد و قصر شیرین و کرمانشاه وارد ایران شد و از آن‌جا به نهاوند و همدان و سرانجام اصفهان رفت, مدتی را در این شهر اقامت نمود .سپس مسیر بعدی را تا هرات طی کرد.

* حدود ده روز بعد اخبار بسیار اسف انگیزی از مرز ایران رسیده . قوای رئوف بیگ با لرهای سنجابی کرمانشاه ، وارد جنگ شده و با دادن تلفات بسیار ناگزیر عقب نشسته بود .

*  قنسول ایرانی که به خدمتش رسیدیم و نتوانست از اظهار نظر انتقاد آمیز نسبت به رفتار ترکها خودداری کند بر ایمان تعریف کرد که حاکم کرمانشاه ، امیر مفخم در حال حاضر با قوایی بسیار در سرپل ذهاب به سر می برد و با لرهای کلهر که از پرداخت عوارض خود استنکاف کرده اند در حال جنگ است .


کتاب زیر آفتاب سوزان-اسکار فن نیدر مایر

لرهای سنجابی -تالیف : برلین پاییز 1925 میلادی



یک عکس از البوم قدیمی ایل سنجابی:


اسناد تاریخی همه مردم کرمانشاه را لر خوانده اند

در تأیید جاده ی قصر شیرین به كنگاور، باید گفت كه علی اكبر وقایع نگار نویسنده كُرد، كرمانشاهان را داخل (سرزمین) لرستان می داند. و در صفحه‌ی 23 کتابش چنین می نویسد: « جماعت لر جماعتی هستند...كه محل و مسكن آن‌ها از اصفهان گرفته تا به سر حد ششتر و دزپول و یكطرف و یكطرف آن به عراق عرب و یكطرف آن به كردستان سنندج و یكطرف آن به همدان متصل است و كرمانشاهان نیز داخل لرستان است و طوایفی كه ذكر می شود همگی از طایفه ی لر منشعب شده اند. طایفه ی بختیاری و طایفه ی بیستیاروند و طایفه سنجابی و طایفه جلیلوند...» روشن است كه آقای وقایع نگار طایفه سنجابی كرمانشاهان را در زمره طوایف لر قرار داده است.( وقایع نگار، 1369: 33).


در مورد طایفه سنجابی باید گفت که ایل سنجابی یا بخشهایی از آن در زمان سلطنت نادرشاه افشار از حدود فارس به مناطق كرمانشاه كوچانده شده‌اند ( كتاب مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادر‌نشینان و طوایف عشایری ایران ص 263 ) . در كتاب كوچ نشینان لرستان، این مرز، قدری مورب ثبت شده و آن را خط قصرشیرین به شاه آباد[اسلام آباد]، كرمانشاه، هرسین، ... نوشته است.( مورتنسن،1377: 39)


 ایل سنجابی بهتره از خود بپرسد چه شد که امروزه خود را کرد مینامند؟ هویت ایل لری سنجابی ها چه شده است؟

4 نظر

  • حسین

    بله ایل سنجابی لر هستند


  • Arya

    سنجابی یکی از طوایف ۱۴ گانه ایل مماسن(ممسنی) بود و در راشک جاوید در قلمرو ایل جاوید ممسنی بودند.


  • پریساقاسمی

    برام جالب بود نمیدونستم رگ و ریشه م لره


  • چگنیهای کرمانشاه

    اگر فیلمها و عکسهای قدیمی مردم ایلام و کرمانشاه را ببینید اثری از فرهنگ کُردی را در آنان نمی بینید فیلمی از شادی مردم کرمانشاه در سال ۱۳۴۲ به هنگام افتتاح یک مدرسه، که نکته جالب توجه آن فرهنگ و لباس لری آنان است! هویت بسیاری از مردم بومی کرمانشاه مانند: کلهر، سنجابی، زنگنه، پایروند، لک و...در منابع متعدد تاریخی بعنوان لُر ثبت شده و یکی از ایلات لُر کرمانشاه چگنی است! در کتاب گوران نوشته مینورسکی، ترجمه سما سلطانی آمده: سیاه‌ منصور، چگنی و زنگنه اهل لُرستان می‌باشند اما گزارشاتی وجود دارد که آن‌ها علاوه بر لُرستان ساکن گوران (کرمانشاه) و اردلان (کُردستان) نیز بوده‌اند! در کتاب کردستان نوشته علی اصغر شمیم آمده: در دوران حمله مغول، ایلات زنگنه، شاه‌منصور (سیاه‌منصور) و چیگانی (چگنی) از طوایف گوران و اردلان به صحرای قراباغ و عده‌ای به فارس و خوزستان متواری شدند هم اکنون نام منطقه‌ای از بخش گواور در شهرستان گیلانغرب کرمانشاه به نام《چیکان منصوری》است که بدون شک تلفیقی از نام چگنی و سیاه‌منصور می‌باشد و به دو محله چیکان علیا و سفلی مُنقسم است! با توجه به املای چگنی در برخی منابع که به صورت چیگانی و چیکانی آمده، یقیناً نام منطقه چیکان_منصوری در شهرستان گیلانغرب که در حوزه گوران قدیم واقع است یادگار قرن‌ها سکونت ایلات چگنی و سیاه‌منصور در آن ناحیه می‌باشد. دکترکریم سنجابی در کتاب《ایل سنجابی و تهاجمات ملی ایران》به کرار از دهکده چگنی نام می‌برد: حسن خان《بخت‌یار》بنیانگذار اصلی ایل سنجابی در اوایل قاجاریه املاک مختلفی از جمله دهکده چگنی و چهار دهکده خورنه و دهات بابان و کوزران و بندار را می‌خرد (ص48) این املاک بویژه روستای چگنی موروثی قاسم خان سردار ناصر و علی اکبر سردار می‌شوند (ص129) در جایی دیگر از این کتاب محل اصلی جنگ سنجابی با روسها را در《قریه چگنی》می‌داند منبع: ایل سنجابی و تهاجمات ملی ایران خاطرات علی اکبرخان سردار، تحریر و تحشیه کریم سنجابی، شیراز 1380، ص350. هم‌اکنون روستای چگنی علیا با جمعیت ۱۲۴ نفر و چگنی سفلی با جمعیت ۱۳۶ نفر از توابع بخش کوزران استان کرمانشاه و هم‌جریش ایل سنجابی می‌باشند. علاوه بر موارد فوق، گروه هایی از طایفه بزرگ چگنی مثل: شیراوند، طولابی و شاکرمی در شهرهای مختلف استان کرمانشاه بخصوص گیلانغرب و اسلام‌آبادغرب ساکن‌اند! مطابق برخی از شواهد و مستندات اصل و ریشه برخی از ایلات کرمانشاه یعنی پایروند، مافی و《همه‌‌وند یا احمدوند》به لُرهای چگنی می‌رسد! با این اوصاف جمعیت الوار چگنی در استان کرمانشاه بسیار زیاد است، این مردم به زبان‌های: کلهری، گورانی و لکی تکلم می‌کنند.



آخرین مقالات