🔀آخرین مقالات

ایل کلهر

ایل کلهر

 کلهر ها لر هستند


اردشیر کشاورز نویسنده محترم و اگاه کرمانشاهی در کتاب ایلات کرمانشاه ایل کلهر را لر معرفی کرده اند

ﺍﺭﺩﺷﯿﺮ ﮐﺸﺎﻭﺭﺯ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۳۳۰ ﺩﺭ ﻣﺤﻠﮥ ﺁﺑﺸﻮﺭﺍﻥ ‏( ﺑﻪ ﻣﻮﺍﺯﺍﺕ ﺧﯿﺎﺑﺎﻥ ﺑﺮﺯﻩﺩﻣﺎﻍ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻭﺳﯿﻠﻪ ﭘﻨﺞ ﮐﻮﭼﻪ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺧﯿﺎﺑﺎﻥ ﻭﺍﺯ ﻃﺮﻑ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﻪ ﺧﯿﺎﺑﺎﻥ ﻣﺪﺭﺱ ‏( ﺳﭙﻪ ‏) ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽ ﺷﺪ ‏) ﺩﺭ ﺷﻬﺮ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻩ ﺑﻪ ﺩﻧﯿﺎ ﺁﻣﺪ . ﺧﺎﻧﺪﺍﻧﺶ ﻣﻬﺎﺟﺮﺍﻧﯽ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻋﺼﺮ ﺻﻔﻮﯾﻪ ﺍﺯ ﺩﯾﺎﺭﺑﮑﺮ ﺩﺭ
ﮐﺮﺩﺳﺘﺎﻥ ﺗﺮﮐﯿﻪ ﺑﻪ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻩ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ . ﻭﯼ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍﺧﺬ ﻣﺪﺭﮎ ﻓﻮﻕ ﺩﯾﭙﻠﻢ ﻭﺯﺍﺭﺕ ﭘﺴﺖ ﺍﺯ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺟﻨﺪﯼ ﺷﺎﭘﻮﺭ ﺍﻫﻮﺍﺯ ، ﮔﻮﺍﻫﯿﻨﺎﻣﻪ ﯼ ﮐﺎﺭﺷﻨﺎﺳﯽ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺩﺭﯾﺎﻓﺖ ﮐﺮﺩ .ایشان در کتاب ایلات کرمانشاه بارها از لر بودن کلهرها نام برده...ایشان هم اکنون در صدا و سیمای مرکز کرمانشاه مشغول فعالیت هستند ‏

 

منابع تاريخی متعددی آشکارا بر لر بودن كلهرها صحه گذاشته است، البته مهمترین نکته اینجاست که کلهرها را نمی توان از نظر زبانی، فرهنگی و سبک زندگی و.. از مردم لرستان تفکیک کرد، با این حال منابع لرشناسی توجه ناچیزی به این مردم داشته اند. در این نوشتار برخی از منابع قدیم تر را به اختصار مورد اشاره قرار می دهم تا فعالان عرصه لرستان پژوهی متوجه کارهای مغفول خود در این منطقه باشند.


 

 

کَلهُر ( کَلُر ، کِ/ کَ لُهر) :
یکی از بزرگترین ایل های ایران و قوم لُر می باشد .
کِی لُهر » کَ + لهر » کَلهُر
نام ایل بزرگ کَلهر در زبان لُری ؛ به صورت نوشتار کَ لُر،کَلُر یا کَلُهر ،کَلهُر ،نوشته می شود . و به صورت ،کَ لُر،کَلُر یا کَلهُر تلفظ میشود .
دقت داشته باشید همان طور که لهر به صورت لُر نوشته و تلفظ میشود ، نام ایل کلهر نیز اینگونه است و نمی توان آن را به شکل کَلُهر تلفظ کرد . یا به شکل ،کَ لُر،کَلُر تلفظ می شود و یا به صورت کَلهُر . همچنان که پل کَلهُر را تلفظ می کنند . 
در زبان لُری معمولا ممکن است یک یا دو حرف از یک کلمه را تلفظ نکنند ، و یا اینکه فتحه ،کسره یا ضمه به آن اضافه می کنند تا اینکه باعث حذف یک حرف از کلمه نشود.
حال به معنی کَلُهر می پردازیم .چند معنی وجود دارد که هر کسی به دلایلی سعی میکند لُر کَلهُر{کِ/کَ لُهر } را به معنای بی ربطی متصل کند . ایل بالاگریوه { به معنی ،بالاترین گروه ها ، بالامنش } ، بزرگترین ایل از لُرهای کلهُر است .

۱_
گودرزی در کتاب ایل کلهر در دوره مشروطیت چنین آورده‌است:در علت نامگذاری این ایل اصیل با نام کلهر، باید در ساخت، ریشه و معنی آن دقیق شد . لفظ کلهر با فتح کاف و ضم هاء از دو بخش «کل»و«هور» یا «هُر» تشکیل شده ‌است. این کلمه که با تلفظ‌ های متعدد در منابع آمده‌ است ، و………………………………..

داود خان کلهُر و جمعی از کلهرها با لباس لُری

داود خان کلهُر و جمعی از کلهرها با لباس لُری

۲ _ فقط سه نوع آن امکان بررسی دارد . از قبیل الف : کلهور ، ب: کلهرو – ج : که لُر
قبل از بررسی توجه داشته باشید که پل کلهُر و کوه لهور در شهرستان پل دختر – استان لرستان واقع شده اند .
و حالا به بررسی تک تک این سه گزینه می پردازیم .
الف : کلهور – اگر توجه داشته باشید نوشتن یک کلمه لُری قطعا توسط یک غیر لُر امکان اشتباه دارد . با توجه به اینکه در منابع، به گفته خود گودرزی ، نام ایل کَلُر ( کَلُهر) ، به شکل های مختلف آمده است ، این گفته را تایید می کند ، که [
نوشتن یک کلمه لُری قطعا توسط یک غیر لُر امکان اشتباه دارد ]
در واقع واژه کلهور اشتباه است ، و ( واو ) ندارد . شکل صحیح کَلُهر است و در تلفظ محلی ، کَلُر یا کَلهُر گفته می شود .
ب : کلهرو !!!!!!!!
این که دیگر برای هر لُری مشخص است که برای نام بردن اسم یک قوم ، ایل ، طایفه و…….. و به حالتی که به آنها اشاره شود ، از پسوند ( یا ) ، ( واو ، به حالتی که مانند اتو ، عمو ، گفته میشود )
ضمن اینکه ( یا ) و ( واو ) را برای هر ایل یا طایفه ای به کار می برند که تلفظ روان تر باشد .
چند مثال :
ممسنی یا = ممسنی ها
کَلُرو – کَلهُرو = کَلُرها ، کَلُهرها
دینارونو ، دیناروندیا = دیناروندها
چگنی یا = چگنی ها
پاپیو ، پاپی یا = پاپی ها
بیرنونو ، بیرنوندیا = بیرانوندها
گیلگی یا = گیلکی ها
آذری یا = آذری ها
بلوچ یا – بلوچو = ( بلوچ ها )
و……………………………………
ج : که لُر :
در واقع اگر که لُر را به شکل کهلُر بنویسیم ، کاملا نمیان است که این کلمه به شکل صحیح آن یعنی کَلُر نزدیک تر است .
با توجه به اینکه ما کَلُر [ کَ لُر ] تلفظ می کنیم ، ممکن است برای نویسنده ، این طور تصور شود که ایل ( که لُر ) نوشته می شود .
ما باید به نوع تلفظ ایل کَلُر توجه کنیم . در زبان محلی تلفظ کَلُر و کَلهُر بیشتر رایج است .
اگر بخواهیم شکل فارسی اون رو بنویسیم :
کَلُهر نوشته میشود ، اما کَلُر یا کَلهُر تلفظ می شود .
۳ _
کَل ، در زبان لُری به معنای بز کوهی است .
حِر ، حَر یا حُر : اگر کسره داشته باشد یا فتحه فرقی نمیکند، در زبان لُری (حِر ، حَر یا حُر ) به معنای خور یا خوردن است .
کَلحور !! :. در هر صورت این معنا نیز لُری است . قوم لُر به بز کوهی ، کَل می گویند ، و به خور ، حِر ، حَر یا حُر میگویند .
اما کَلهُر با حرف ( ه ) نوشته می شود .
بعضی ها میگویند مردمانی بوده اند که کل ( بز کوهی ) میخورده اند !!
اما اصولا همه مردم مناطق زاگرس کَل (بز کوهی) شکار میکرده اند و فقط مختص یک ایل نمیشود .
۴ _ لُهر = لُر
نام قوم بزرگ لُر از کی لُهراسب هخامنشی گرفته شده است . در زبان لُری ، لُهر را ، لُر تلفظ میکنند . و به این دلیل به صورت نوشتاری نیز قوم لُر نوشته میشود .
۵ _ اگر بخواهیم در اسطوره بـه دنبـال ایـن اسـم بگـردیم
مـیتـوان مثالهـایی آورد،اگـر مـا از نـام ترکیبـی کی لُهراسب ، واژه اسب را کنار بگذاریم کی لُهرـ که لُهر ، کَ لُهر
می ماند . یعنـی آنکـه از کی لُهراسـب اسـت .
معمولان – پل کلهُر

معمولان – پل کلهُر

۶ _ پل کَلهُر در نزدیکی کوه لُهور می باشد .
نام این کوه از کی لُهراسب گرفته شده ، همان طور که نام شهر تاریخی لور از کی لُهراسب گرفته شده است . و نیز نام قوم لُر از کی لُهراسب گرفته شده است .میتوان گفت ، (کَلُر یا کَلهُر ) از نام کی لُهراسب گرفته است .
کی . ک َ / ک ِ (اِ) مَلِک باشد…(لغت فرس اسدی چ اقبال ص ۵۱۶). پادشاه بلندقدر و بزرگ مرتبه را گویند. (صحاح الفرس ، از یادداشت به خط مرحوم دهخدا). جبار. (مفاتیح العلوم خوارزمی ، از یادداشت ایضاً): کیقباد. کیکاوس . کیخسرو. کی لهراسب . کی بشتاسب . کی اردشیر. ج ، کیان . (مفاتیح العلوم ایضاً). پادشاه پادشاهان ، و بعضی گفته اند پادشاه بلندقدر، و این نام از کیوان گرفته اند . و جمع آن کیان است و این نام را زال به قباد داده است ، و در قدیم چهار پادشاه را کی می گفتند: کیقباد، کیکاوس ، کیخسرو، کی لُهراسب ، و در کیومرث .
تأمل است چنانکه در کاف فارسی بیاید. (فرهنگ رشیدی ). به معنی پادشاه پادشاهان است یعنی پادشاهی که در عصر خود از همه ٔ پادشاهان بزرگتر باشد، و به عربی ملک الملوک خوانند، و پادشاه قهار و جبار بلندمرتبه را نیز گویند، این نام را در بلندی وقدر از کیوان گرفته اند .
چه او بلندترین ِ کواکب سیاره است و در قدیم این چهار پادشاه را که کیکاوس و کیخسرو و کیقباد و کی لُهراسب باشد کی می گفته اند.

۷ _ نام پل کَلهُر از ایل بزرگ کَلهُر ( یا کلُر ) گرفته شده است . و قدمت سکونت ایل کَلهُر از پل ( کَلهُر ) بسیار بیشتر است . و به زمان قبل از حکومت ساسانیان میرسد .

۷ _ نام پل کَلهُر از لُر کَلهُر ( یا کلُر ) گرفته شده است . و قدمت سکونت لُر کَلهُر از پل ( کَلهُر ) بسیار بیشتر است . و به زمان قبل از حکومت ساسانیان میرسد .

۸ _ یکی از ایلات بزرگ ایران و قوم لُر ، ایل کَلهُر است .
مسکن اولیه کَلهُر{کِ/کَ لُهر } لرستان بوده است . قدمت ایل کَلهُر( کَلُر ) به قبل از ساسانیان میرسد .
پلی به نام کَلهُر مربوط به سدهٔ ۴ ه. ق. است ،و در شهرستان پلدختر، بخش ملاوی، روی رود کشکان واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۵۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .
پل کَلهُر در ۶۰ کیلومتری جاده خرم آباد- اندیمشک در کناره تونل معمولان واقع شده است.

معمولان – پل کلهُر

معمولان – پل کلهُر

پل کلهُر مربوط به سدهٔ ۴ ه. ق. است و در بخش معمولان از توابع شهرستان پل دختر در استان لرستان واقع شده است .
پایه های آن بصورت بیضی شکل است. تا در برابر شدت آب مقاوم باشد در ملات پل از ماسه های قرمز اطراف وگیاهی به نام تره پی استفاده شده است که باعث قرمزی رنگ آن شده است پل کَلهُر یکی از پنج پل کشکان است .
این پل مناطق بالاگریوه در جنوب خرم آباد را به کوهدشت وکرمانشاه و ایلام(پشتکوه)متصل می کرده است . پل کَلهُر در ۶۰کیلومتری جنوب خرم آباد و در یک کیلومتری شمال شهر ممولان قرار گرفته و مربوط به شهرستان پلدختر می باشد تاریخ آن برروی کتیبه که دیواره سنگی از تنگه کوه لهور قرار گرفته ۳۷۴ه. ق می باشد .

پل کَلهُر، بلندترین پل ساخته شده در ایران است . ارتفاع این پل ۲۶ متر است و به اندازه یک ساختمان ۱۲ طبقه بلندای آن است . این سازه در شهرستان پلدختر در ۶۰ کیلومتری جاده خرم آباد به خوزستان واقع شده و در سال ۳۷۴ هجری ق بر روی رودخانه کشکان ساخته شده است.
این پل در بستری صخره ای و مشرف به کوه های صعب العبور بنا شده و در کتیبه ای که در آن قرار دارد به خط کوفی نوشته شده است:«به نام خداوند بخشنده مهربان، این چیزی است که امیر بزرگ ابو النجم بدر پسر حسین، که خداوند عمرش را زیاد کند برای ثواب خداوند عزوجل دستور به ساخت آن داد. به سال ۳۷۴، باشد که خداوند پاداش را به او بدهد.»تا پل دختر ۵۰کیلومتر فاصله دارد .

پوشش زنان و دختران لُر - گیلانغرب

پوشش زنان و دختران لُر – گیلانغرب

 

 

 

 

8-ميزا خانلر خان اعتصام الملك، نايب اول وزارت امور خارجه در كتابش (صفحه 71  سفرنامه ميرزا خانلرخان اعتصام الملك)، كلهرها را با هويت لر ثبت كرده و مي نويسد «محمد حسن خان سرتيپ، حاكم كلهر در آن ايام از كرمانشاهان مرخص و روانه به محال خود گرديد. بعد از ورود او بر ايل و الوار كلهر خبر رسيد كه ..»

 

9-ناصرالدين شاه در سفرنامه اش (سفرنامه عتبات ناصرالدين شاه قاجار)، اهالي اطراف سرپل ذهاب را لر ثبت مي كند او در صفحه ي 82 كتابش از سنگ سفيدي در حوالي سرپل ذهاب مي گويد كه لرها – كه اهالي آن منطقه مي باشند - براي اين سنگ حكايتي دارند. البته ناصرالدين شاه در صفحه ي 62 همان كتابش اهالي حومه طاق بستان را  هم لر ثبت مي كند. در اين مورد نمي توان گفت ناصر الدين شاه اشتباه كرده است زيرا او به اندازه ي كافي مشاور و تصحيح كننده در اختيار داشته است.

 

10-بارون دوبد در صفحه 429 كتابش سفرنامه لرستان و خوزستان، ايل كلهر را جزء طوايف پشتكوه لرستان آورده است و چنين مي نويسد "طايفه هاي  پشتكوه كه به نام فيلي منسوبند از طوايف پيشكوه بسيار كمترند؛ سرگرد رالينسن عده ي آنان را دوازده هزار خانوار تخمين زده است كه شامل كرد و ديناروند و شاون و كلهر و بدرايي و ملكي مي شوند" البته بايد ياد آوري كرد كه بارون دوبد در كتابش همواره پشتكوه را بخشي از لرستان دانسته است به طوري كه درست دو صفحه قبل از معرفي طوايف پشتكوه يعني در صفحه 427 مي نويسد: «چنانكه گفتيم لرستان كوچك به دو بخش پيشكوه و پشتكوه تقسيم مي شود».

 

11-در كتاب (زير آفتاب سوزان ايران) نويسنده آن اسكار فن نيدر ماير در صفحه  59  هويت كلهرها را به قوم لر نسبت مي دهد و مي نويسد: قنسول ايراني ... برايمان تعريف كرد كه حاكم كرمانشاه، اميرمفخم در حال حاضر با قواي بسيار در سر پل به سر مي برد و با لرهاي كلهر كه از پرداخت عوارض خود استنكاف كرده اند در حال جنگ است...

 

کتاب زیر آفتاب سوزان-اسکار فن نیدر مایر لرهای کلهر -تالیف : برلین پاییز 1925 میلادی

کتاب زیر آفتاب سوزان-اسکار فن نیدر مایر
لرهای کلهر -تالیف : برلین پاییز 1925 میلادی

12-در كتاب كردان گوران كه تحقيقات مفصل تري در مورد طوايف كرمانشاه دارد در چند صفحه از قول پژوهشگراني نقل كرده كه گورانها (به معني همه طوايف كرمانشاه ) اصالت لري دارند به طور مختصر در صفحه 92 در مورد كلهرها چنين مينويسد: « پس از گذشت نيم سده، دكتر  فريچ ـ خاورشناس آلماني ـ « كلهرها ـ لرها » را يكي كرد و اندكي پيش از وي ، ژ.دو.مورگان گواهي داده بود كه كردان كلهر به لكي سخن مي گويند. در پژوهش علمي، بر اساس داده هايي از اين دست، اين باور پديد آمد كه كلهرها،...شاخه اي از لران اند، زيرا گوران ها و ديگر گروه هاي باشندگان جنوب كردستان، به گواهي روسو، داراي « نام عمومي لك» هستند و لك ها را چون يكي از گروه هاي لران مي شناسند.   

 

13-در تأیید جاده ی قصر شیرین به كنگاور، باید گفت كه علی اكبر وقایع نگار نویسنده كُرد، كرمانشاهان را داخل (سرزمین) لرستان می داند. و در صفحه‌ی 23 کتابش چنین می نویسد: « جماعت لر جماعتی هستند...كه محل و مسكن آن‌ها از اصفهان گرفته تا به سر حد ششتر و دزپول و یكطرف و یكطرف آن به عراق عرب و یكطرف آن به كردستان سنندج و یكطرف آن به همدان متصل است و كرمانشاهان نیز داخل لرستان است و طوایفی كه ذكر می شود همگی از طایفه ی لر منشعب شده اند. طایفه ی بختیاری و طایفه ی بیستیاروند و طایفه سنجابی و طایفه جلیلوند...» روشن است كه آقای وقایع نگار طایفه سنجابی كرمانشاهان را در زمره طوایف لر قرار داده است.( وقایع نگار، 1369: 33).

در مورد طایفه سنجابی باید گفت که ایل سنجابی یا بخشهایی از آن در زمان سلطنت نادرشاه افشار از حدود فارس به مناطق كرمانشاه كوچانده شده‌اند ( كتاب مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادر‌نشینان و طوایف عشایری ایران ص 263 ) .

در كتاب كوچ نشینان لرستان، این مرز، قدری مورب ثبت شده و آن را خط قصرشیرین به شاه آباد[اسلام آباد]، كرمانشاه، هرسین، ... نوشته است.( مورتنسن،1377: 39)

 

 

14-عکس از نقشه ی سفر خانم مادام ژان دیولافوا از تفلیس تا بغداد و شوش :
خانم دیولافوا یک باستان شناس فرانسوی بود که به سال 1300 هجری قمری امتیاز حفریات شوش را از ناصرالدین شاه گرفت و در سال 1316 امتیاز حفریات به ( دومرگان  ) واگذار گردید
از مجموعه حفریات تا سال 1900 میلادی 182 صندوق آثار باستانی از شوش کشف شد و در فرانسه به نمایش درآمد
به نقشه توجه کنید نام لرستان ( ایلام . لرستان کنونی و  کرمانشاه ) را در تصویر به وضوح مشخص هست
بخشی از سفر خانم دیولافوا در لرستان بوده است.
این نقشه گویای این حقیقت است که ایلات بزرگ کلهر - سنجابی - زنگنه ملکی و غیره لرهستند و کرمانشاه همانا خاک لرستان هست


(قسمت مورد نظر با خط قرمز مشخص شده)

نقشه خانم مادام ژان دیولافوا از تفلیس تا بغداد و شوش

 

15-واژه لُر در نامجاهای استان كرمانشاه.

در استان كرمانشاه روستاهایی وجود دارند كه به اسم لر می باشند و یا این¬كه پیشوند یا پسوند لر دارند. در كتاب فرهنگ جغرافیای كرمانشاه می توان نام چند تا از آنها را پیدا كرد، از آن جمله:

الف)- لر LOR ده از دهستان حومه جنوبی، بخش مركزی، شهرستان اسلام آباد غرب، استان كرمانشاه... در 4 ك م جنوب خاور اسلام آباد غرب. رود خانه راوند از جنوب باختر آبادی می گذرد. ... ج: 56 خانوار. زبان: فارسی با گویش كردی. دین: اسلام، شیعه...

ب)- لر LOR ده از بخش سنجابی شهرستان كرمانشاه. 7 ك باختر كوزران ـ 1 ك بندار . دشت ـ سردسیر ـ سكنه 150 ـ مسلمان ـ كردی فارسی ...[ نام این روستا از كتاب فرهنگ جغرافیائی ایران جلد پنجم پیدا شد.]

پ)- لرخانی LORKHANI ده از دهستان گاماساب، بخش صحنه، شهرستان كرمانشاه، استان كرمانشاه... میانكوهی، سرخشك، در 28 ك م جنوب صحنه.... ج: 14 خانوار. زبان فارسی با گویش لكی. دین: اسلام، شیعه...

چ)- ده لر DEHLOR ده مركز دهستان خزل غربی، بخش مركزی، شهرستان كنگاور، استان كرمانشاه.... دشتی، معتدل خشك، در 12 ك م جنوب باختری كنگاور.... ج:223 خانوار. زبان: فارسی با گویش کردی. دین: اسلام، شیعه....

ج)- سراب ده لر SARAB – E - DEHLOR ده از دهستان خزل غربی، بخش مركزی، شهرستان گنكاور، استان كرمانشاه... دشتی، معتدل خشك، در 11 ك م جنوب باختری كنگاور...ج: 71 خانوار. زبان فارسی با گویش كردی. دین: اسلام، شیعه...

ح)- تپه لری TAPPEH LORI ده از دهستان میان دربند، بخش مركزی، شهرستان كرمانشاه، استان كرمانشاه... دشتی معتدل خشك، در 25 ك م شمال باختر كرمانشاه... ج: 20 خانوار. زبان: فارسی با گویش كردی. دین: اسلام، شیعه...

خ)- قمشه ی لر زنگنه QOMSHEH – YE LOR ZANGANEH ده از دهستان ماهیدشت، بخش ماهیدشت، شهرستان كرمانشاه، استان كرمانشاه...دشتی، معتدل خشك، در 26 ك م باختر كرمانشاه...ج: 60 خانوار. زبان: فارسی با گویش كردی. دین: اسلام، شیعه...

احتمالا روستاهای بیشتری در كرمانشاه به نام لر منسوب هستند كه پیدا كرده آنها از حوصله نوسنده خارج است.

با توجه به روستاهای اشاره شده باید گفت نه تنها در مناطق کلهر و اطراف قصر شیرین بلکه در سراسر كرمانشاه، روستاهايي وجود دارند كه منسوب به لر مي باشند. با اين تصور پس سراسر كرمانشاه پر شده از مهاجران لر و یا ساکنان اصلی لر. و این، همان است که کرمانشاه نیمه لر نشین است. (این موارد یاداور زمانیست که مردمان کرمانشاه خود را لر میدانستند نه کرد)

 

16-

لرستان در گذشته به دو قسمت عمده پشتکوه و پیشکوه تقسیم شده است.
بالاگریوه مرکز لرستان کوچک { پیشکوه ، پشتکوه } است .
ایل بالاگِریوه{بالاگِریویا} ، با منطقه بالاگِریوه تفاوت دارد .
ایل بالاگِریوه {بالاگِریویا} به طوایفی گفته می شود که از یک نیای مشترک هستند ، اما منطقه بالاگریوه به سرزمین هایی گفته می شود ، که به خاطر اینکه ایل بالاگِریوه در آن سکونت یافته اند ، به منطقه بالاگِریوه مشهور شده است . در مناطق بالاگِریوه از ایل ها و طوایف مختلف لُر ، که جزء ایل بالاگِریوه نیستند سکونت دارند ، از جمله رشنو {شلووند ،هلدی ،و…. دریکوند و جودکی از یک نیای مشترک بوده اند و رشنو هستند } ، پاپی ،میر ،سگوند ،دیناروند ،ملکشاهی { بازگیر و….} ، و سایر طوایف مختلف .
پشتکوه شامل :{ ایلام ،کرمانشاه و قسمت هایی از همدان } است . و پیشکوه شامل : { لرستان امروزی ، و خوزستان } است .
لرستان بزرگ غیر از پشتکوه و پیشکوه شامل منطقه دیگری به نام میانکوه هم بوده که،در فرهنگ شفاهی مردم لرستان نام این منطقه کاملا زنده و رایج است، تلفظ محلی میانکوه در لری خرم‌آبادی “میکو” می‌باشد که یکی از مناطق بالاگریوه است.
جالب است بدانید در بین سران و بزرگان ایلات کَلهُر{کِ/کَ لُهر }، و سایر ایل ها و طوایف ، به ایلام پشتکوه می گویند .

بزرگان لُر کلهُر با لباس لُری

بزرگان لُر کلهُر با لباس لُری

 

بالاگریوه هسته قوم لُر می باشد .
بالاگریوه ، یعنی بالاترین گِریویا ( گِریوها) – بالامنش
تلفظ انگلیسی : Balageruya = بالاگِریویا
گِریُویا ، یعنی گروه ها geruya و یا Geruha
ger+u+ya(ha)=geruya
گِریُو +یا {علامت جمع در زبان لُری } ،
نحوه تلفظ : گِریُو به گونه ای تلفظ می شود که حرف ( ر ) حالت تشدید به خود نگیرد .
باید چند بار پشت سرهم تلفظ کنید تا متوجه شوید .
مثال با یکه جمله :
گُروهی دارند میایند = گِریویِ ، ها یایِن ( یان)
گُروهی رفتند = گِریویِ رَتن ( رتِنَه )
تلفظ انگلیسی گُروه = geru
کَلهُر [ کَلُر ، کَ/کِ لُهر ] : از ایل های بالاگریوه { کردعلیوند ، مرادعلیوند (بهاروند) و…….. } ، ، الوندی ،کاظم خانی ، گیلانی، منصوری ، زینلخانی ،حاجی زادگان قوچمی ، آجودانی ، خالدی و…………… تشکیل شده است .
ایل بزرگ بالاگِریوه را طوایف مختلف کَلهُر تشکیل می دهند ، از جمله ایل های کردعلیوند ، مرادعلیوند { بهاروند } ،و………………… تشکیل شده است ، که اصالتا کلهر تبار می باشند .
ایل های کردعلیوند و مرادعلیوند { بهاروند } ، از یک نسل و فرزندان کرم کلهُر و از لُرهای کَلهُر{کِ/کَ لُهر } هستیم .
این ایل ها در تمام لرستان ، خوزستان ، چهارمحال و بختیاری ،شیراز ، بویراحمد ، ایلام ( پشتکوه ) و ………. سکونت دارند ، به گویش لُری مینجایی صحبت می کنند .

مسکن اولیه ایل کَلهُر{کِ/کَ لُهر } کوه های زاگرس و مرکز اصلی سکونت آنان منطقه بالاگریوه[ شامل ، خرم آباد ، دره شهر ، پلدختر ، شوش ، اندیمشک ، دهلُران ،آبدانان ،معمولان ، درود ، ویسیان ، حسینیه ، و ……………….] است .
کَلهُرها در خرم آباد(شاپورخاست) ،پلدختر ،بروجرد ،درود ،اندیمشک ،دره شهر ،اسلام آباد غرب ،سر پل ذهاب ،گیلان غرب ،قصر شیرین ،شوش، ماهیدشت ، دهلُران ،آبدانان ،ویسیان ،معمولان ، و در استان های کهکیلویه و بویر احمد ، خوزستان ،چهار محال بختیاری و شیراز ،و …….. سکونت دارند .

داود خان کلهر و چند تن دیگر از سران لُر کلهُر

داود خان کلهر و چند تن دیگر از سران لُر کلهُر

برای بیرون کردن دشمنان ایران به غرب رفتند . و بعد همراه کریم خان زند (وکیل الرعایا) به شیراز رفته و تا انقراض زندیه همراه آنان بوده . بعد از پایان حکومت زندیه اکثرا به لرستان ، خوزستان ، چهارمحال و بختیاری ، کرمانشاه ، و ایلام برگشتند .
مرکز اصلی کَلهُرها منطقه بالاگریوه هست . 
لُرهای کَلهُر{کِ/کَ لُر } در عراق همراه با دیگر طوایف لُر در شهرهای( مندلی ، خانقین بدره و…….. ) ساکن هستند .
کَلهُرها [ کَلُرها] هم بیشتر از اون چیزی که در کرمانشاه هست ، تو استان های دیگه هستن ، و همه هم گویش خاص خودشون رو دارن .
مسکن اولیه لُر کَلهُر لرستان بوده است . قدمت لُر کَلهُر{کِ/کَ لُر } به قبل از ساسانیان میرسد .


داوود خان کلهر با لباس لری

 

                                                                  داوود خان کلهر در لباس لری

 

 

 

 

به هرحال از اين دست مطالب - در حكايت لر بودن كلهرها - در تاريخ موجود مي باشد كه در اين مقوله، مجال برسي كامل آن ها ميسر نيست، خوب است بدانيم كه خود سالمندان كلهر، هنوز خود را "كه لر" مي نامند.

آری، ایل کلهر یکی از بزرگ ترین ایلات لُر است که در  دهه های اخیر از سوی منابع لرشناسی کاملا مغفول واقع شده است، در حالی که بیشتر منابع سال های اخیر این هویت و ریشه لری را نادیده گرفته اند و یکسره کُرد بودن کلهران را به معنی لر نبودن ایشان مورد تاکید قرار داده اند. روایاتی که این ایل را در زمره مردم کُرد قرار داده اند از همان دست روایاتی هستند که مردم چگنی، دریکوند، کهگیلویه، بختیاری و... امثال آن را هم کرد دانسته اند، این روایات نمی توانند سندی برای لر نبودن کلهرها تلقی شود، کما اینکه کسی نمی پذیرد بختیاری، چگنی و دریکوند لر نیستند! این روایت ها فقط نشان می دهد تاریخ لر چگونه با مردم کرد گره خورده است.

متاسفانه لرشناسانی مثل دکتر امان اللهی بهاروند روایات مربوط به لر بودن کلهر، گوران و دیگر ایلات کرمانشاهان را نادیده گرفته اند، بهاروند لرشناسی را متمرکز بر ایلات بالاگریوه پی ریزی کرده است، حتی دکتر صفی نژاد که بهتر از بهاروند به شناخت ایلات لر کوچک و مناطق شمالی تر لرستان توجه کرده اطلاعات زیادی از کلهرها نداده است.

به هر حال غیر از اشارات تاریخی که در  این مقاله دیدیم، از نظر فرهنگی و زبانی، لباس، مسکن، سبک زندگی و... نمی توان مردم لر کوچک به آسانی از همدیگر متمایز کرد.

 

 

 

 

17-د پایان شما را به دیدن البومی قدیمی از ایل کلهر دعوت میکنم:

 

سران کلهر با لباس لری

عکس تاریخی از سران ایل کلهر با #شال_ستره_لری

 

سران ایل کلهر سال 1308 هجری شمسی با لباس لری

مردان ایل کلهر با پوشش لری شال و ستره و گلونی-ایوان سال 1308 ش
براستی که لرهای کردی پوش برازنده ی برخی خودکردپنداران است ,چه شد که به یکباره لباس کردی جای پوشش لری این مردمان را گرفت ؟

 

 

عکس عباس خان کلهر نماینده کلهرها در دوره مشروطه با لباس لری

عباس خان نماینده کرمانشاه در دوره ی مشروطه-گلونی به عنوان دستار دور کلاه پیچیده شده مثل سایر مردم لر

 

 

لازم است کلهرها با نگاهی به گذشته از خود بپرسند لباس و هویت تاریخی لریمان چه شد؟

لازم است کلهرها با نگاهی به گذشته از خود بپرسند لباس و هویت تاریخی لریمان چه شد؟

 

 

سران کلهر و سران سنجابی با لباس لری

 

در پایین عکسی از پوشش زنان کلهر رو میاریم که با اینکه اکثر مردهای ایل کلهر خود کردپندار شده اند و لباس کردی میپوشند اما زنان کلهر هنوز بعد از سالیان سال از پوشش لری استفاده میکنند و گلونی که مختص لرهاست هنوز که هنوزه لباس رسمی و محلی زنان کلهر میباشد

 

عکس محلی از زنان کلهر در لباس لری

                                                                                پوشش محلی زن لر کلهر

 

عکس از زن کلهر با پوشش محلی لری خود

                                                                                        پوشش محلی زن لر کلهر

 

و در اخر عکسی از پوشش زنان لر مینجایی خرم اباد میاریم و مقایسه و قضاوت با شما.......

 

پوشش لری زن مینجایی

 

 

بهتر است ایل کلهر از خود بپرسند که چه شد هویت لری انها انکار شده و امروزه کلهر ها (کل لور ها) هویت لریشان گم شده؟

 

12 نظر

  • هومیان

    احسنت درود بر شما کاملأ درسته.ایلام(حسین آباد) و کرمانشاه هویت لری داشتند و با روی کار آمدن دودمان نکبت بار قاجار و پهلوی که دشمنی با زندیه داشتند و از قدرت و ثروت و تسلیم ناپذیری مردمان لر در برابر زورگویی هایشان هراسناک بودند سعی در تضعیف,تخریب و تحریف تاریخ مردمان لر کردند و برای دوقطبی کردن,با کوردسازی ایلام و کرمانشاه,کوردشیعه را در برابر کوردسنی قرار دادند.درکتاب ملک دلگیر(خاطرات تبعید عشایر لر)نوشته امیدعلی حاتمی صفحه۴۱ به نقل یکی از تبعیدیهای کهنسال آورده که؛ماجرای نسل کشی,تخت قاپو و تبعید گسترده ایلات و عشایر لر به نقاط بد آب و هوا و به دور از موطن مادریشان برمیگردد به دوره رضاخان پالانی,طوایف دریکوند_میر_زینی وند_رک رک_کولیوند_زیدعلی و بارانی بیرانوند_رشنو_جدکی_سلاحورزی_سکوندهای مورموری و ماکنعالی که در پشتکوه (حسین آباد) سکونت داشتند را به حکم سپهبد امیراحمدی (قصاب لرستان) کوچانده شدند و ما بعدأ فهمیدیم که این یک برنامه و نقشه از قبل طراحی شده برای تضعیف مردمان لر بوده است (ایزوله کردن مردمان لر بدلیل اینکه با لرهای فیلی عراق مرز مشترک نداشته باشند) و به طور کلی میخواستند کسی از طوایف لر و لک در منطقه باقی نماند و افراد و آدمهای دیگری را جایگزین ما کنند.به همین خاطر بعد از ما کوردهای زرین آباد را که به اصطلاح به آنها تشمال میگفتند و همچنین تعدادی از مردم بدره ای پشتکوه را بجای ما آوردند.بعد از ما طوایف پاپی,سادات و بازگیر را به ورامین تبعید کردند.هوگو گروته در سال۱۹۰۷به پشتکوه(ایلام)مسافرت کرده در سفرنامه خود صفحه۲۸نوشته که؛ در پشتکوه یگانه زبان لری است از صد نفر یکنفر هم فارسی نمیداند.رودیگر اشمیت درکتاب راهنمای زبانهای ایرانی جلد دوم صفحه۵۴۶از زبان لری بغدادی یاد میکند.فریدریش روزن آلمانی۱۸۵۶تا۱۹۳۵در کتاب خاطرات شرقی(سفرنامه پشتکوه لرستان)هویت و زبان مردم پشتکوه(ایلام)را لری معرفی میکند.سفرنامه ابودلف(۳۴۱هجری)صفحه۱۲۲از لرهای پشتکوه گفته است.علی اکبر وقایع نگار کوردستانی درقرن سیزده هجری درکتابش صفحه۲۶نوشته که کرمانشاه داخله لرستان است.درسفرنامه عتبات ناصرالدین شاه صفحه۷۲شاه طایفه زنگنه را با پیشوند لر مشخص کرده و زمانیکه در سرپل ذهاب بوده نوشته درمیان لرهام.درمنتخب التواریخ صفحه۵۳/کتاب قوم لرصفحه۱۳۸/فرهنگ جغرافیایی کرمانشاه صفحه۵۴۶ایل زنگنه جزو ایلات لر آمده است.متأسفانه اختلافات ساختگی بین مردمان لر باعث انبساط خاطر بدخواهان ما شده است اگر روزنامه فروردین ماه آیندگان سال۵۲ را بخوانید از کوچ و مهاجرت هشتاد هزارنفری کوردهای موصل و اربیل و دیاربکر به ایران باخبر میشوید.کوچ و مهاجرتهای سالهای بعد انقلاب کوردها که تا امروز هم ادامه دارد بماند.اگر از کهنسالان کرمانشاه و ایلام بپرسید میگویند ما اصالتأ از موصل عراق آمدیم!!!


  • خبات

    با چسباندن خود به کُردها نخواهید توانست برای خود تاریخ و عزت و بزرگی بیافرینید. تاریخ دیگر دستخوش دروغ نخواهد شد. مطالب ارایه شده توسط شما بسیار مضحک بوده و نشان از کمبود یا شاید نبود سواد شما از تاریخ دارد.

  • کرماشان کرماشانه

    متاسفانه در یک قرن اخیر ایلات و طوایف کرمانشاهان نظیر کلهرها لکها با هجمه جاف ها روبه رو شده اند به گونه ای که هویت لری خود را از دست داده اند. جای بسی تاسف است که اگر به یک کلهر بگویی اجدادت خود را لر میدانسته اند در برابر این گفته مقاومت نشان دهد. شهرت لرستانی یکی از معمول ترین نام خانوادگی ها در میان کرمانشاهی هاست. شهر کرمانشاه از سه سمت شمال، شرق و جنوب به مناطق لک نشین محدود میشه و حتی بخش های وسیعی از جنوب غربی کرمانشاه مناطق لک نشینه که از اصیل ترین تیره های لریست . بسیاری از روستاهای کرمانشاه که اکنون جزء شهر شده روستاهای لک نشینه به اذعان مجری خود کرد پندار صدا و سیمای جافی کرمانشاه 99 درصد فرهنگ به گفته او کردواری مردم کلهر با لرها مشترک است. چگونه است پرسه (مراسم سوگواری) کلهری و پرس لکی 100 درصد مشابه سوگواری لرهاست و کوچکترین شباهتی با مراسمات کردها ندارد؟ چگونه است که مقامات هوره و مور کلهری لری و فیلی 100 درصد با هوره و مور لری یکیست؟ عکس های کرمانشاه در صد سال گذشته پوشش زنان و مردان که شامل شال و ستره لری میشده را به خوبی نشان میده و خط بطلانیست بر پروژه کردسازی در این شهر. ما نیاز به تاریخ سازی نداریم تاریخ ما تاقوسان و بیستون و گوردخمه های مادیست. اینها انقدر وقیح هستند که به ما میگفتند که در زمان رضاشاه زبان شما را عوض کرده اند حال انکه همتباران ما در لرستان شرقی در عراق یعنی لرهای فیلی و صدها سال است تحت حاکمیت عثمانی و بعد عراق زندگی کرده اند عین ما حرف میزنند. آن جا هم رضاشاه آن ها را آسیمیلاسون کرده؟ این چند خط پایانی رو خطاب به همزبانان و همتباران کرمانشاهی کلهر لک و فیلی می نگارم : تا کی تواین ذین خوه دان و منالیلدان له موهومات پانکردی پر بکین؟ بان بچین و باینه خوار ایمه گرد کردیل نه زوان و نه فرهنگمان دویز در نیه تید. له بوونه ی فرهنگ کردی توان فرهنگ سورانی غالب بکه نه جیگه ی شیرن و فرهاد باوکیل ایمه خاک و توز کرماشان ورد تمام خاک دنیا عوض نکردنه که ایوه ایسه تواین بچینه ژیر دسه ی کردیل! له ای خطای تاریخی هل گردن له باره ی بخوه نن بپرسن. و الله وه یه گورا مالی له ایل کلهر بپرسی ایمه ورد جافیل یکیگیمن زگ خوه ی دری. ای خاکه آوا نیود مگر یه که هل گردیمه هویت خوه مان. ایمه نه کردیم نه فارس اگر ورد لفظ لری مشکل درین اوه چشتی تره ولی ایمه هر چی بیمنه و بویمن کرد له معنایی که ایسه اویشن نیمن.


  • کلهر

    آفرین و احسنت به این مطالب که دروغ های پانکردیسم رو آشکار می کنه . لرها و لک های کرمانشاه دارن بیدار می شوند . نخبگان لرستان پشتکوه (استان های کرمانشاه و ایلام ) باید در جهت حفظ و معرفی هویت واقعی خودشون تلاش کنند و تحقیقات گسترده ای انجام دهند.


  • اسداله قربانی

    درود وسلام برتمام ایلهای غیور غرب ایران وبقییه ایلهای ایران کهرکدام محافظ نوار مرزی ایران عزیز میباشند وبه شما وتمام نامدارن قدیم وجدید می بالیم ومایه افتخار وطن هستیدامید پایداری را برای تمام همشهریانم که درنقطه نقطه وطن نشانی دارند دارم به امیدسربلندی وافتخار بیشتر

  • مدیر وبسایت

    درود بر شما و ایران بزرگ


  • آرمان

    اصل واژه کل لور هست.


  • کرماشان

    درود بر کل لور ها . کلهر یا بهره بگم کل لور بمعنای لر بزرگ هست. هر تعریفی بغیر این از کلهر کنند همش دروغ و جعل هست

  • لر کلهورم

    کلهور و کرماشان و لکستان و ایلام و لرستان مساوی با لرستان فیلی

  • کرماشان کرماشانه

    من به عنوان یک کرماشانی شاید تا چند سال قبل بر اثر تلقینات خانواده کرد میدانستم ولی با مطالعه متون تاریخی به این نتیجه رسیدم که کرد خواندن ما در 100 سال اخیر اتفاق افتاده باور بفرمایید قرابت کلهری با سورانی از قرابت کلهری با گیلکی کمتر است. اینطور نیست که مردم کرماشان ملتفت نباشند که با این عجایب همتبار نیستند منتها این روند زمان میبره و وظیفه خود ما کرماشانی هاست تا این آگاهی رو به وجود بیاریم. باور بفرمایید این روند کرد سازی به شکل بی سابقه ای حتی در مناطق لک نشین استان داره رخ میده. طرف پدر در پدرش از الشتر مهاجرت کردن به کرمانشاه و لک خالص است ولی کار به قدری بالا گرفته که چخورانه کردی بر تن میکند.


  • محسن

    با سلام. علی اکبر وقایع نگار کردستانی میگوید: کرمانشاه داخل در لرستان هست. یعنی خود کردها کرمانشاهی ها رو کرد قبول ندارند و ان ها رو لر میدونند . حال نمیدانم چطور هست ک همتباران ما ب غلط رفتند


  • کورد کلهورم

    نمیشه مدرک را نقض کرد . کلهر شاخه ای از قوم لر هست. لعنت بر کسی که واقعیات را نمیپذیر یا جعل و تحریف میکند


  • محمد بیرانوند

    سلام دوستان عزیزم. کانال من در اثبات لر بودن لک ها و کلهر هاست لطفا بیاید. @LORESTAN_BOZORG


  • کلهر

    درود بر لرهای کل لور


  • لرستان فیلی

    کلهورها لور هستن..توی عکسها هم مشخصه ک کردهای سوران کردی پوشیدن کلهرها لباس لری...توهم خودکردپنداری دارن..چرا کلهرهای لرستان نمیگن کردیم..حتی شهرهای لک نشین کرمانشاه برن موزه مردم شناسیشون رو ببینن ک شال ستره لری و گلونی پوشش گذشتگانشون هست ن لباس کردی


  • امین

    من یک کرد کلهر هستم و به کرد بودن خود افتخارم میکنم با افتخار سرزمین ما کرماشان از دیرباز خطه ی همیشگی کردستان سرافراز بوده و هیچ قرابتی به لرها و لک ها نداریم

  • مدیر وبسایت

    چطور کردی هستی که تاریخت لری هست؟