شنبه ۴ اسفند ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

لرستان سرزمینی تاریخی اما گمنام در تاریخ

تأثیر تمدن و فرهنگ هنر مردمان بلاد لر نشین در تشکیلات امپراتوری های هخامنشی و ساسانی غیر قابل انکار است به طوری که تمام کاتبان و منشیان هخامنشیان از مردم عیلام باستان بودند.

لرستان سرزمینی تاریخی اما گمنام در تاریخ

مردمان قوم لر در طول تاریخ پر فراز و نشیب ایران همیشه نقش بزرگی را ایفا کرده اند. آنان در مقابل اسکندر مقدونی ، چنگیز مغول ، غزها ، عثمانی ها و دیگر دشمنان ایران ، مردانه جنگیده و در دفاع از آب و خاک این سرزمین تا پای جان ایستادگی نموده اند. اما افسوس تاریخ و مورخان آنگونه که زیبنده این قوم اصیل باشد به معرفی آنان نپرداخته اند.

پروفسور رومن گیرشمن در کتاب ایران از آغاز تا اسلام صفحه ۱۰۰ مینویسد: باستان شناسان با کشف اشیاء تاریخی و مفرغ های لرستان سابقه سکونت در این خطه را به هزاران سال قبل از میلاد رسانیدند. بلاد لر نشین از مناطق باستانی ایران است که همواره شاهد تمدنهای درخشانی بوده است و آثار دهات ، شهرها ، جاده ها ، پلها و دژهای باستانی همه گواه بر این مدعاست.

مناطق لر نشین نیازمند مطالعه همه جانبه و همکاری متخصصین رشته های مختلفی چون: باستان شناسی ، تاریخ ، مردم شناسی ، جغرافیا و جامعه شناسی دارد چنانکه مورخین و باستان شناسان میتوانند از طریق حفاری و بررسی اسناد و مدارک تاریخی به چگونگی روند تغییر و تحولات اجتماعی این خطه پی ببرند. متأسفانه هنوز مطالعات عمیق و گسترده در زمینه تاریخ عیلامیان ، کاسیان ، ساسانیان ، اتابکان و والیان لر صورت نگرفته و در انتظار کاوش و بررسی مانده اند.

سابقه زیست انسان در بلاد لر نشین به هزاران سال پیش باز میگردد. بنا به نوشته دکتر فرانک هول در کتاب دوره پیش از تاریخ در جنوب غربی ایران " لرستان" ، صفحه ۱۲ آمده: بین ۴۰ تا ۶۰ هزار سال پیش از میلاد انسانهای اولیه در سرزمین های سر سبز لرستان از طریق شکار و جمع آوری دانه های وحشی امرار معیشت میکردند.

با توجه به این تحقیقات لرستان را باید یکی از معدود نواحی سرزمین ایران از لحاظ قدمت زیست انسان به حساب آورد. اینگلف بویس باستان شناس دانمارکی در کتاب " نظری به گذشته" ، جلد یکم ، صفحه ۴۶ مینویسد: تحقیقات هیأت باستان شناسی ما نشان میدهد که به احتمال زیاد علم کشاورزی که انقلاب تدریجی هم نامیده شده از لرستان آغاز شده است و سپس به سایر مناطق ایران و خاورمیانه انتقال یافته است.

 به عقیده استاین لرها در هزاره پیش از میلاد حیات یکجانشینی داشته اند. و بوبک نیز اذعان دارد که وجود پاره ای گیاهان نظیر فلومیس پرسیکا در بلاد لر نشین از لحاظ بوم شناسی گیاهی مبین وجود و رواج زراعت در روزگاران گذشته است.

فرهاد نعمانی در کتاب تکامل فئودالیسم در ایران ، صفحه ۴۶۵ مینویسد: در دوره مغول زندگی کوچ نشینی در لرستان گسترش یافت زیرا زارعان بر اثر عدم امنیت به کوهها میگریختند و زندگی کوچ نشینی آغاز میکردند.

دکتر سکندر بهاروند در کتاب کوچ نشینی در ایران ، صفحه ۲۶ ذکر میکند که: تجربه دیگر مردم لر در زمینه اهلی کردن حیوانات است.

 کاوشهای باستان شناسی در غار کنجی ( واقع در خرم آباد ) و نواحی دهلران روشن میسازد که انسان در حدود ۹ هزار سال پیش دو گونه نبات یعنی گندم و جو و دو گونه جاندار یعنی بز و میش را دست آموز کرده است.

مرحوم حمید ایزد پناه در کتاب "آثار باستانی و تاریخی لرستان" ، جلد ۱ ، صفحه ۳۳ اشاره میکن: کاسیان که اجداد لرهای کنونی هستند در صنعت مفرغ کاری ، نقره ، طلا و آهن اقدامات شگفتی انجام دادند. کاسیان که دانشمندان آنها را بومیان ایران  Asianigue ) ) و از نژاد آسیانیک میدانند که با عیلامیان پیوند نژادی داشتند ( طبق نظر جورج کامرون ، ولادیمیر دیاکونوف و رومن گیرشمن ).

کاسیتها در هزاره نخست پیش از میلاد متمدن ترین ملل عصر خود به شمار می آمدند. رسول وطن دوست در کتاب " مجموعه برنزهای لرستان در موزه رضا عباسی" ، صفحه ۱۲۹ مینویس: اصولأ هنر و صنعت فلزکاری در ایران که در اواخر هزاره هفتم پیش از میلاد و در غرب ایران آغاز شده است و گویا لرستان از مراکز بزرگ ظهور و بروز این هنر بوده است.

خانم رزماری فروتینی در کتاب مفرغهای لرستان صفحه ۱۲۸ مینویسد: کمتر ملتی از ملتهای قدیم مثل این سواران لر چنین آثار زیبایی برای نشان دادن زندگی روزمره ، کار و تفریحشان برای آیندگان باقی گذارده اند.

پروفسور گریشمن باستان شناس و محقق شهیر فرانسوی در کتاب تاریخ هنر ایران صفحه ۲۵ ذکر میکند: ظهور و بروز هنر ایران با قدرت تمام در آثار مفرغ کاران لرستان جلوه یافته است و در صفحه ۳۴ باز اشاره میکند که: هنر لرستان نوعی انفجار هنری و نوعی شکوفایی ناگهانی ابزار بیان و سلطه گری تکنیک و فن بود. در این هنر صدای تمدنهای باستانی آسیا را میتوان حس کرد و شنید. این هنر به دوره هایی تعلق دارد که آگاهی مذهبی با بیداری آگاهی ملی پیوند خورده و ایرانیان سده های هشتم و هفتم قبل از میلاد را به طرف تشکیل نخستین سلطنت خود یعنی مادها سوق داده است.

پروفسور آندره گدار در کتاب هنر ایران ، صفحه ۴۶ ذکر میکند که اشیای مفرغی لرستان متعلق به قومی یکجا نشین ، متمدن ، هوشمند ، دوستدار اسب و سگهای کوچک میداند. همچنین آندره گدار در صفحه ۵۹ همان کتاب مینویسد: هنر لرها بعدها در هنر هخامنشیان و ساسانیان جلوه گر شد به عنوان مثال نشان دادن اشخاص از روبرو مخصوص هنر هخامنشی نیست بلکه مشتق از هنر لرستان است و یکی از موضوع های مشخص هنر ساسانی نقش حیوان دو قلو است که بیش از یک سر ندارد این نقش در سرزمین ایران از آغاز پیدایش هنر فلزکاری در سرزمین لرستان معمول بود.

شکل زن ماهی نیز که از نقوش برنزهای لرستان است به واسطه یونانیان به نقش یک سرستون در سر در کلیسای مراساک و یک نقش برجسته در کلیسای نتردام لوگراند در شهر پواتیه انتقال یافت.

دکتر احمد بهمنش در ایران نامک ، صفحه ۵۲ مینویسد: یونانی ها فلز قلع را از لرستان وارد میکردند و به نام ساکنان آن این فلز به کاستیرین مشهور بود.

حمید ایزد پناه در آثار باستانی و تاریخی لرستان ، صفحه ۳۲ مینویسد:  کاسیان برای اولین بار اسب را رام کردند و استفاده از آن را به مردم بابل آموختند و بابلی ها به اسب عنوان خر کوهی دادند.

رومن گریشمن در تاریخ هنر ایران صفحه ۲۹ با ذکر اینکه: رب النوع سروش ( یاسره عوشه ) که الهه بزرگ عدالت و راستی است به وفور در اشیاء مفرغی لرستان دیده میشود همچنین اولین نشانه های آیین زروان که کهن ترین مذهب ایران است و به دوره ای قبل از تعالیم زرتشت تعلق دارد در نقوش فلزی لرستان یافت میشود. بلاد لر نشین همچنین یکی از پایگاه های مهم پرستش الهه آب یا آناهیتا و آیین میتراییسم بوده است و معابد مختلفی از این مذاهب در اطراف و اکناف لرستان مثل دره باباعباس خرم آباد به چشم میخورد.

مضامین اسطوره ای مثل: سلطان جانوران _ درخت زندگی _ حیوانات ترکیبی _ دیوها _ هیولاهای بالدار و که بعدأ در هنر هخامنشی و ساسانی بروز پیدا کرد ابتدا محصول هنر و نبوغ ساکنان باستانی لرستان بود. تأثیر تمدن و فرهنگ هنر مردمان بلاد لر نشین در تشکیلات امپراتوری های هخامنشی و ساسانی غیر قابل انکار است به طوری که تمام کاتبان و منشیان هخامنشیان از مردم عیلام باستان بودند.

در زمان حکومت عیلامی ها لرستان مرکز فرمانروایی یکی از سه خاندان بزرگ عیلامی به نام سیماشکی ( سیماش ) بود. والتر هینتس در کتاب " دنیای گمشده عیلام" ، صفحه ۸۱ مینویسد: شهر سیماش به عقیده باستان شناسان در جای خرم آباد امروزی قرار داشت و از شهرهای مهم دولت عیلام و مرکز فرمان روایی خاندان سیماشکی به شمار می آمد. شاهان هخامنشی هنگام عبور از بلاد لر نشین مجبور به پرداخت باج به مردمان جنگجوی این دیار بودند و لرستان همچون ادوار کهن محل پرورش اسب بود که داریوش در کتیبه بیستون از منطقه ای به نام نسا نام میبرد که پرورشگاه اسب بوده است ( جغرافیای تاریخی لرستانعلی محمد ساکی ، صفحه ۲۳۹ ) .

دانشمند فرانسوی بریون brion در این زمینه چنین نوشته است: لرستان سرزمینی است دارای دشتهای پهناور در مغرب رود کرخه که در روزگاران پیشین قومی پرورندگان اسبها در آنجا می زیستند این قوم از روزگار بس کهن از هنر سواری و اسب به گردونه بستن برخوردار بوده است ( فرهنگ ایران باستان صفحه ۲۸۸ ) .

سرزمین های لر نشین بعد از حمله اعراب رو به ویرانی نهاد و مردم لر به خاطر ظلم تازیان طبق کتاب فارسنامه ابن بلخی ، تصحیح لسترنج ورینولد و آنی نیکلسون ، صفحه ۱۱۴ ، مردم شاپورخواست ( خرم آباد ) در اواخر حکومت عثمان شورش کردند و اهالی لرستان در قیام بابک خرمدین بر ضد حکومت مأمون خلیفه عباسی شرکت ویژه داشتند ( تاریخ ابن اثیر ، جلد ۱۱ ، صفحه ۷۳ ) .

پروفسور مینورسکی در خصوص سالهای اولیه قرون اسلامی مینویسد: در جنگهایی که در قرون اولیه هجری میان ایرانیان و اعراب رخ داد لرها مانند سایر طوایف فارسو خوزستان علیه اعراب وارد نبرد شدند و همبستگی خود را با سلسله های ایرانی نژاد مانند: سامانیان ، صفاریان ، آل بویه ، آل کاکویه و حسنویه مستحکم کردند ( بارون دوبد ، سفرنامه لرستان و خوزستان ، صفحه ۴۲۳ ) .

میرخواند در تاریخ سلاطین آل بویه در مورد تسخیر لرستان به دست مردآویج زیاری مینویسد: مردآویج با کمک ابو شجاع دیلمی لرستان را به دیگر متصرفات خود که از ماکان شاهزاده سامانی گرفته بود منضم ساخت اما بر حسب ظاهر لرستان مدت زیادی در تصرف او باقی نماند.

 

1 نظر

  • علی

    بسیار عالی



آخرین مقالات