چهار شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۸ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

خط لری ( خط پاپریک و خط لوریتین )

فرهنگستان زبان لری بنام لری رهزهشتگه زون لری (ره+زهشت+گه : ره=راه، زهشت=زندگی، گه=گاه) در سال ۱۳۹۲ توسط حسین عیسوند اسدی و غلامرضا مهرآموزی تاسیس شد. در آغاز فعالیت های این مجموعه و نشریه در تلگرام و شبکه های مجازی بود اما از سال ۱۳۹۶ این نشریه صاحب سایت اینترنتی با دامنه org شد.

خط لری ( خط پاپریک و خط لوریتین )

فرهنگستان زبان لری در طول عمر کوتاه خود تااکنون بزرگترین خدمات تاریخ را در حق زبان لری داشته است از جمله:

1.برسی دقیق ادله های علمی زبان بودن لری،

2.برسی ونگارش دستور زبان لری

3.تولید خط بین المللی برای زبان لری

4.معادسازی در مورد واژگان کلیدی

5.همکاری در تولید ورژن جدید خط پاپریک

6.آموزش چند مرحله ای خطوط لوریتین وپاپریک

7.برسی تاریخ ادبیات زبان لری و تفاسیر ادبی از اشعار و ادبیات شاعران لر زبان

8.جمع آوری میزان قابل توجه ای از واژگان، ضرب المثلدها،چیستانها و اصطلاحات تمام شاخه های زبانی،

9.شناسایی دقیق وعلمی مهم ترین وپرکار برد ترین آواهای تمام گویش ها ولهجه های زبان لری

10. و.... این موارد بخشی از فعالیت های مجموعه ونشریه فرهنگستان زبان لری است.

 

معرفی خطوط لوریتین و پاپریک لری:

خط لوریتین نام خط پایه لاتین زبان لری است که  نامش از دوبخش luri و tin که مخفف واژه لاتین است ساخته شده است.

خط لوریتین خط بین المللی زبان لری است که لرشمول ترین و دقیق ترین وبی نقص ترین خط برای نگارش تمام گویش ها ولهجه های زبان لری با دقیق ترین آوانگاری در سطح بین الملل است.

درواقع لوریتین یک سامانه نوشتاری یا الفبای لری است که بنیان آن براساس آوانگاشت دقیق زبان لری است. پایه این خط لاتین است و با تغیراتی در کاراکترهای الفبای لاتین این خط تولد یافته است. طراحان این خط که در سال۱۳۹۵به بهربرداری رسید غلامرضا مهرآموز وحسین عیسوند اسدی هستند.

برای اینکه قوانین کشور جهموری اسلامی ایران اجازه استفاده از خطوط لاتین مبنا را نمی دهد لذا یک خط عربی مبنا برای تولیدات داخلی نیز نیاز بود، لذا خط پاپریک جدید با همفکری و طراحی غلامرضا مهرآموز سردبیر مجموعه و نشریه فرهنگستان زبان لری به بهره برداری رسید که خوشبختانه شرکت معتبری مانند گوگل نیز این خط را پشتیبانی می کند.

 خط لری پاپریک و لوریتین

نمونه ای نوشتاری  از خط پاپریک و لوریتین

دوبیتی لری با خط پاپریک:

ڤٱ رٛی ٱنگاٛشتاْ غٱم تاٛرڌهسم اوندۉ

ڤٱ ناٛئراْ ماٛل ڤٱ تٱش لاٛرتهسم اوندۉ

ماْ باٛنگشتاْ فکهساٛیٛ چٱنگاْ باشو

پلاٛرڌوم بی رٛٱڌٱن گهرٛهسم اوندۉ

 

(داریۊش هساٛیٛن پۊرٛ ٱغۉؤی)

 

دوبیتی اری با خط لوریتین

va ri angeštê ğam terďêhsêm ondöw

va ne'rê mel va taš lertêhsêm ondöw

mê bengêštê fêkêhseý čangê bāšo

pêlerďom bi raďan gêhrêhsêm ondöw

ترجمه:

بر روی زغال گداخته غم دوباره سوختم.

مانند موی درون آتش نابود شدم و سوختم.

من گنجشک فرار کرده از چنگ باز شکاری بودم

تلاشم این بود که بروم و فرار کنم ولی دوباره گرفتار شدم

 

(داریوش حسین پور آقایی)



ترجمه برخی لغات در شعر:

ٱنگاٛشت angešt /  ذغال گداخته

تاٛرڌهسٱن /  terdêhsan سوختن

اوندۉ ondöw / دوباره

ناٛئر /  ne'r شبیه

ماٛلmel /  مو

لاٛرتهسٱنlertêhsan /  سوختن(فقط برای مو بکار میرود)

باٛنگشتbengêšt /  گنجشک

فکهسٱ / fêkêhsa  فرار کرده

باشو bašo / باز شکاری

پلاٛرڌ /  pêlerď تلاش

 

منبع:

فرهنگستان زبان لری

 

پ.ن: همتباران برای کسب اطلاعات بیشتر درین زمینه میتوانند به کانال و سایت فرهنگستان زبان لری مراجعه کنند

8 نظر

  • امید

    با سلام و ضمن تشکر از زحمات شما بزرگواران که وقت گرانبها زندگیتان را صرف خدمت به ملت لر کرده اید مطمئن باشید نام نیک شما همیشه در تاریخ ملت لر باقی خواهد ماند لازم میدارم نکته را تذکر بدهم اینکه فراگیری برای عموم خیلی راحت نیست لازم شما عزیزان روش های یاد دادن و یاد گرفتن زبان لری را نیز به مردم معرفی کنید منظور اینکه چگونه میتوان کلمات را به راحتی تلفظ کرد از نظر بنده حتما باید این زبان در مدارس مناطق لر نشین تدریس شود تا بتوان با آن تکلم کرد به امید آن روز و تشکر مجدد از شما سروران گرامی


  • فرهنگ لری

    زبان لری از نظر وسعت واژگان و ظرافت و ریزه کاری هایی که در آن نهفته است یکی از زبانهای پر مایه است به گونه ای که آقای احمد محمود داستان نویس برجسته ایرانی که خود از خطه خوزستان است وقتی پا به استان لرستان میگذارد و مدتی در مناطق لرنشین مثل خرم آباد و چگنی و پلدختر میماند تحت تأثیر فرهنگ لری قرار میگیرد وحاصل بخشی از گفته ها و شنیده های خود از مردم این مناطق را که تعدادی واژه ی لری است در متن مجموعه داستان دیدار (۱۳۶۹) میگنجاند و در پاورقی برخی صفحات آن به تشریح واژه های لری میپردازد. اتفاقأ یکی از داستانهای مجموعه دیدار به نام بازگشت به صورت رمانی مستقل به زبان آلمانی ترجمه و چاپ شده است.


  • زبان لُری

    زبان لُری یک زبان ایرانی جنوب غربی است که توسط مردم ساکن در غرب و جنوب ایران ؛ استان لرستان و جنوب ایلام و حداقل از نیمه جنوبی همدان (تویسرکان، نهاوند و ملایر) استان خوزستان: دزفول، اندیمشک، مسجد سلیمان، لالی، اندیکا، رامهرمز، ایذه، باغملک، شوش، شوشتر، اهواز، باوی، ماهشهر، بهبهان، امیدیه و اکثر شهرستان‌های این استان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، استان فارس، استان بوشهر و استان اصفهان تکلم می‌شود.این زبان در کنار فارسی به شاخه جنوبی زبان‌های ایرانی غربی تعلق دارند.زبان‌های لُری خود به دو گروه متمایز بین لر بزرگ و لر کوچک تقسیم می‌شوند.زبان لُری همانند زبان فارسی نواده‌ای از زبان پارسی میانه (پهلوی) است و واژه‌های آن همانندی بسیاری با فارسی قدیم دارد.ریشه زبان‌های ایرانی ، لری-بختیاری و سایر گویش‌های لری مانند زبان فارسی به پارسی میانه و از طریق پارسی میانه به پارسی باستان برمی‌گردد؛ این درحالی است که گویش‌های لکی و کلهری تحت تأثیر زبان کردی قرار گرفته‌اند.زبان‌شناسانی دیگر لری را یک پیوستار زبانی از گویش‌های ایرانی جنوب غربی بین گونه‌های فارسی و کردی دانسته‌اندکه میان مردم لُر در غرب و جنوب غرب ایران رایج است و خود از گویش‌های مختلف تشکیل شده‌است. به عبارت دقیق‌تر این خانواده یک گروه جدا اما مرتبط از چند زیرگروه پیوسته از ایل‌ها و طایفه‌هاست که شناخته‌شده‌ترین این گروه‌ها عبارتند از: بالاگریوه یا پهلی یا فیلی، ممسنی، مینجایی، بختیاری، بویراحمد، کهگیلویه و مَمسنی، ثلاثی، کومزاری، اچمی، سلیورزی، هورموزی یا خورموجی‌.


  • زبان لُری

    زبان باستانی لری و تمامی گویشها و لهجه های زیرمجموعه آن از نسل زبان پهلوی هستند که براساس مستندات تاریخی تا حدود قرن پنج و ششم هجری در مناطق غربی ایران رواج داشته و به دلیل اینکه با حمله اعراب از کارکرد اداری_آموزشی می افتد کم کم هویت اصلی خود را از دست میدهد و محدود به مناطق کوهستانی میشود.زبان لری در حقیقت نوع تحلیل رفته و رقیق شده ای از همین زبان باستانی است.واژه های پهلوی موجود در زبان لری در بسیاری از زبانها و گویشهای ایرانی اصلأ وجود ندارند.هم اکنون ساکنان باستانی ترین شهر ایران و جهان یعنی شهر شوش به زبان لری تکلم میکنند.زبان لری دارای دستور زبان و قواعد واجی خاص خودش است.زبان لری سرشار از واژگان و اصطلاحات اوستایی و پهلوی است که خود میتواند معیاری باشد برای تشخیص تبار و سنجیدن اصالت مردمان متمدن لر.وجود لغات و اصطلاحات بیشمار اوستایی و پهلوی در زبان لری به خوبی حکایت از ریشه دار بودن مردم لر است.هدایت اله رشیدیان درکتاب (خرم آباد درگذر جغرافیای انسانی) صفحه ۱۰۵ آورده که زبان لری همان زبان پهلوی دوره ساسانی است. خاصیت عمده زبان لری استقامت در برابر واژه های بیگانه است مثلأ در زبان فارسی کلمات فرانسوی یا انگلیسی یا عربی را بدون تغییر شکل گرفته و تلفظ میکنند در صورتیکه لرها اگر حتی واژه ای علمی را بپذیرند مانند عربها یا هم سنگ آن را جایگزین کرده آن را از بین برده و صورتی جدید از آن ایجاد می کنند.لرستان جزو ایالت《پهلوی_پهله》بوده و به همین خاطر به《فهلوی_فیلی》یا《لر فیلی》معروف است و زبان لری هم بازمانده زبان پهلوی ساسانی است.وجود لغات مشابه لری در زبان پهلوی مؤید این مدعاست.


  • اسامی باستانی طوایف لُر

    وَن van در زبان لری یعنی انداختن و پسوندی است به معنی《مند》مثل آبرومند و برای معرفی ایلات و طوایف اصیل لر بکار میرود. وند پسوند دارا بودن است و از ریشه اوستایی vant ونت به مفهوم دارنده است. میر طایفه ای در لرستان است که زمان اتابکان و والیان لر جزو وزرا و صاحب نظران بودند. میرشاهوردیخان اتابک لر و میرنوروز از آن طایفه اند و در شاهنامه میر به معنی《کدخدا》و صاحب سواد آمده است:یکی میر بود اندرون شهر اوی _ سر افراز با لشکر در آبروی. دیناروند:نام طایفه ای در لرستان و دینار واحد پول ایران در زمان پارتیان و ساسانی بوده و این کلمه در واژه نامه پازند صفحه ۱۸۷ آمده است. دریک derek نیای یکی از ایلات لرستان (دریکوند) است که خود دریک واحد پول ایران در زمان هخامنشیان بوده و ساتیار یکی از طوایف دریکوند است و ساتیار از سرداران داریوش هخامنشی بوده است. زینی وند zayni vand نام طایفه ای از ایل دریکوند است و در واژه نامه پازند نوشته موبد شهرزادی صفحه ۲۱۱ بصورت زیناوند آمده و در اوستا بصورت زینا ونتا آمده است. خانم دکتر ژاله آموزگار زیناوند را به معنی هوشیار ترجمه کرده و در اوستا به عنوان لقب تهمورث آمده است. دکتر زرینکوب زینی وند را به معنی سلاحدار آورده است. رشنو نام یکی از طوایف بزرگ لر است به معنی خوش یمن و در ارداویرافنامه اثر فیایپ ژینیو صفحه ۳۲ بعنوان ایزدی زردشتی و الهه عدالت و دادگستری آمده است. در واژه نامه پازند موبد رستم شهرزادی صفحه ۱۹۵ بعنوان فرشته روز داوری و نماد راستی و دادگری همراه ایزدان مهر و سروش میباشد درکتاب ایران باستان ص ۳۰۳ رشنو فرشته دادگستری است همچنین رشنواد در شاهنامه پیشکار همای دختر بهمن است و درجنگ با روم سپهسالار هما میشود. پولادوند نام یکی از طوایف اصیل لر است و نام پهلوانی باستانی است که در نوشته های زردشتی از کتاب واژه نامه پازند صفحه ۱۱۹ آمده است . زهتاب zehtab یکی از طوایف چگنی که در واژه نامه پازند موبد رستم شهرزادی صفحه ۲۱۰ بعنوان《زه تابیده شده》یا رشته تابیده شده آمده است. زیودار zivdar نام طایفه ای در لرستان که به معنی《دارنده زیبایی》است و در واژه نامه پازند موبد شهرزادی صفحه ۲۱۱ زیو به معنی زیبا آمده است. چنگروی نام کوهی در مرکز لرستان و نام طایفه ای که《مؤسس اتابکان لر کوچک》بودند وجه تسمیه آن از کلمه چنگه یا چنگای اوستایی به معنی خورشید است و لقب اتابکان لر کوچک《آل خورشید》بود همچنین ایل چگنی و طایفه چنگایی از بازماندگان چنگروی میباشند. ویس vais در لری یعنی ناحیه و در فرهنگ پهلوی دکتر بهرام فره وشی صفحه ۳۵۷ و واژه نامه شایست ناشایست دکترمحمود طاووسی صفحه ۲۸۶ آمده. د هوز ویس کرمی یه:از خانواده کرمی یا متعلق به ناحیه کرمی است. ویسیو veyseyo که نام شهری درشهرستان چگنی لرستان است از واژه اوستایی vis به معنی روستا گرفته شده که در فرهنگ پاشنگ_وندیداد صفحه ۱۰۳ آمده.همچنین در زبان روسی وس به معنای دهکده آمده است.


  • آیا لُری زبان است؟

    زبان فرانسه و ایتالیایی ۸۹ درصد اشتراک دارند ولی هیچ انسان عاقل و اهل منطقی نمی گوید فرانسه گویشی از ایتالیایی است. آلمانی و انگلیسی ۶۰ درصد اشتراک دارند اما هیچ فرد تحصیلکرده و اهل درکی آلمانی را زیر مجموعه انگلیسی به حساب نمی آورد. هر زبانی به واسطه ی دستور _ آواها _ خط و واژه های خاص خود از دیگر زبانها متمایز است. از نظر واجی بعضی واجها در زبان لری هست که در هیچ گویش و لهجه ایرانی نیست. بعضی واژه ها فقط مختص خود لرهاست. بعضی وندهای اشتقاقی و تعویضی در لری هست که در هیچ زبانی نیست.برخی واژگان زبان لُری با فارسی معیار ناهمگون هستند در بسیاری از جمله های گذرا به متمم یا دارای متمم قیدی، متمم پس از فعل قرار میگیرد درحالیکه در فارسی فعل همیشه در بخش پایانی جمله جایگیر است آکسان و فونتیک کلمات لُری مختص به خود لُرهاست.زبان لُری ۳۸ واج و ۱۲ مُصوت دارد ولی فارسی ۲۹ واج و ۶ مصوت دارد. شباهت بعضی واژه ها هم بدلیل کاربرد اسلامی _ عربی آنهاست یعنی واژه ها و اصطلاحاتی که ما گمان میکنیم لری نیست و متعلق به زبان فارسی است اصل و ریشه عربی دارند. واژگان مشترک و قواعد دستوری بدان معنا نیست که یکی مرجع هست و دیگری زیرمجموعه. اشتراکات لغوی هم بصورت طبیعی بین تمامی اقوام همجوار دیده میشود که باز این نشانه برتری یکی بر دیگری نیست.فارسی و لری با ترکی از دو ریشه کاملأ مجزا هستند اما هر سه نشانه مفعول دارند مثلا در لری جمله:احمد عباسنه دی. در فارسی:احمد عباس را دید. در ترکی:احمد عباسی گوردی. (نه) در لری _ (را) در فارسی _ (ی در عباسی) در ترکی نشانه مفعول است. این سه زبان دارای اشتراک زبانی اند یعنی علی رغم ریشه و واژگان متفاوت در این زمینه مشترک اند اما انگلیسی نشانه مفعول ندارد مثل : ahmad saw abbas حالا میشود منکر زبان شدن انگلیسی شد؟ زبان مادری ما هیچ کمبودی ندارد و برای هر لغت فارسی و عربی یک جایگزین دارد. حالا اگر مردم بدلیل عدم آموزش لغات دیگری را جایگزین میکنند هیچ ایرادی متوجه زبان نمیشود. پروفسور ویلر تکستون استاد زبانشناسی دانشگاه هاروارد درکتاب《Tales from lorestsn》لُری را زبان میداند. دکتر اریک جان آنونبی زبانشناس کانادایی درکتاب《لُری چند زبان است؟》لُری را قویاً زبان اعلام میکند.


  • قدمت واژه《لُرستان》

    لُرستان《Lorestan》در واژه نامه پازند موبد شهرزادی صفحه ۲۹۳ بعنوان جایگاه تمدن عیلام کهن با حاکم نشین خرم آباد معرفی شده است.


  • زبان مستقل لری

    بسیاری برحسب حُب و بُغض ادعا میکنند لُری زبان نیست و گویشی از فارسی هست! در جواب این بیسوادان باید گفت که نه تنها لُری زبان مستقلی هست، بلکه فارسی امروزی یا فارسی معیار خود گویشی از زبان لری میباشد. دلیلی که اینجا ذکر میکنم این هست: اگر لری گویش فارسی بود میبایست تمام افعال و لغات موجود در فارسی، در لری هم بدون هیچ کم و کاستی موجود بود، در صورتی که اینگونه نیست. بلکه زبان لری بسیار کاملتر از فارسی معیار است و ریشه پهلوی دارد و به دلیل جغرافیای خاص سکونت قوم لر که از گذشته های دور بین کوهستانهای زاگرس زندگی میکرده اند، بسیاری از زبانشناسان بر این عقیده اند که زبان لری کمتر از اختلاط با زبانهای بیگانه از جمله ترکی و عربی تاثیر پذیرفته و اصیل مانده است. در زبان لری هزاران لغت و حتی افعال مخصوصی وجود دارند که معادلشان به هیچ عنوان در فارسی مشاهده نمیشود.از جمله: لری: دا _ فارسی: مادر / لری: بو یا بووه_ فارسی: پدر / لری: پت _ فارسی: دماغ / لری: تیه _ فارسی: چشم / لری: تاته_ فارسی: عمو / لری:پتی ، بوتی ، کچی _ فارسی: عمه / لری: کور _ فارسی: پسر / لری: مِل _ فارسی: گردن / لری: عس _ فارسی: استخوان / و در افعال لری: ووری _ فارسی: بلند شو / لری: بجی _ فارسی: فرار کن / لری: ورگرد _ فارسی: برگرد / لری: رِمس _ فارسی: فرو ریخت / لری: جَر کردن _ فارسی: دعوا کردن / لری: بهر کردن _ فارسی: تقسیم کردن / لری: سیل کردن _ فارسی: نگاه کردن / لری: پق کردن _ فارسی: اخم کردن / لری: بونگ کردن _ فارسی: صدا کردن / و هزاران مورد دیگر که اصلاً بحث مُفصلی را میطلبد. بعد یک عده معلوم الحال به خودشان جرات میدهند و به زبان اصیل ما میگویند گویش فارسی! اصلاً فرق میان لهجه ، گویش و زبان را نمیدانند!



آخرین مقالات