پنج شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۸ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

عهدنامه ترکمنچای و تاثیرش بر منطقه لرهای بختیاری

یکم اسفند 1206 ش (21 فوریه 1828) پس از دور دوم جنگ های ایران و روس، عهدنامه ترکمنچای بین دو کشور امضا شد که تاثیرات مهمی بر سراسر ایران بویژه منطقه لرهای بختیاری نهاد.

عهدنامه ترکمنچای و تاثیرش بر منطقه لرهای بختیاری

براساس عهدنامه ترکمنچای، بخش هایی از قلمرو ایران در قفقاز شامل خانات ایروان و نخجوان از کشورمان جدا و به روسیه ملحق شد.

همچنین ایران ملزم به پرداخت 10 کرور تومان به عنوان غرامت به روسیه شد. این مساله باعث شد دولت فتحعلی شاه قاجار برای تامین این پول به دنبال از بین بردن خودمختاری نسبی حاکمان محلی و تثبیت اقتدار دولت مرکزی به منطور انتظام امور مالیاتی برود.

اما مهم ترین تاثیر عهدنامه ترکمنچای بر منطقه لرهای بختیاری، بند 7 این عهدنامه بود. براساس بند 7 عهدنامه، دولت روسیه متعهد شد که از پادشاهی ولیعهد وقت عباس میرزا قاجار حمایت کند.

اگرچه عباس میرزا قبل از فتحعلی شاه درگذشت و موجباتی برای اجرای این بند فراهم نشد ولی قاجارها و روسها هر دو تمایل به "تفسیر موسع" بند 7 داشتند.

طبق "تفسیر موسع" بند 7 عهدنامه، دولت روسیه عملا مانع از انتقال قدرت از ایل قاجار به یک ایل دیگر، به عنوان مثال "بختیاری" خواهد شد. (حدود هشتاد سال بعد در جریان مشروطیت و فتح تهران در سال 1288 ش، شاهد پناه بردن محمدعلی شاه به سفارت روسیه و استناد او به مفاد بند 7 برای جلب حمایت روسیه هستیم که نهایتا مشروطه خواهان از ترس مداخله روسیه، و با برگزیدن فرزندش احمدمیرزا بر این چالش حقوقی چیره شدند.)

بعد از عهدنامه ترکمنچای، بختیاریها که همواره خود را آلترناتیو دولت مرکزی می دانستند، نسبت به ادعاهای خود برای انتقال قدرت از ایل قاجار به بختیاریها دچار انفعال یا احتیاط شدند.

یکی دیگر از عللی که باعث انفعال یا احتیاط بختیاریها در طرح دعوی سلطنت پس از عهدنامه ترکمنچای شد، حضور بختیاریها در نبرد ایران و روس در سال 1242 ق و اسارت تعدادی از بختیاری و اقامت یکساله آنان در اردوگاه های روسیه و آشنایی آنها با قدرت روسیه بود.

 

علیقلی خان سردار اسعد در کتاب "تاریخ بختیاری" در این باره نوشته است:

در ایام ریاست الیاس خان، قصه جنگ روس و ایران روی داد و 1000 سوار بختیاری به ریاست حسن خان برادر الیاس خان در اردوی نایب السلطنه عباس میرزا بود. در یکی از جنگهای عباس میرزا با روس ها قشون روس یکی از تپه ها را سنگر بسته بودند عباس میرزا، بختیاریان را پیش طلبید و گفت "اینک سخت بشتابید و تپه را از روس ها بگیرید". لرهای بختیاری  شجاعانه در مقابل قوای روس جنگیدند حتی زمانی که قوای ایران عقب نشینی کرد، بختیاری ها همچنان به جنگ ادامه دادند تا اینکه در محاصره لشگر عظیم روس ها قرار گرفته و به اسارت در آمدند و پس از امضای قرارداد صلح ایران و روسیه آزاد شدند.

با انعقاد عهدنامه ترکمنچای و آزادی اسرای بختیاری از اردوگاه های روسیه، لرهای بختیاری که از یکسو با قدرت عظیم نظامی روسیه آشنا شده بودند و از سوی دیگر روسیه را ضامن قانونی بقای قاجاریه (براساس بند 7 عهدنامه) می دیدند، دچار انفعال یا احتیاط در طرح دعوی سلطنت در ایران شدند و کوشیدند روش مسالمت جویانه را با قاجارها در پیش بگیرند.

نشانه های این سیاست مسالمت جویی را حتی در نحوه نامگذاری فرزندان خاندان های حکومتگر بختیاری (از این تاریخ به بعد) می توان مشاهده کرد که در یادداشتی جداگانه به آن می پردازم.

 

منابع:

1ـ تاریخ بختیاری، سردار اسعد، اساطیر، چاپ دوم 1383، ص 170 و 180.

 

نویسنده: محسن حیدری

 

1 نظر

  • ریش دراز ، کمر باریک و اولاد زیاد

    فتحعلیشاه و درباریانش نسبت به اوضاع و احوال اروپا و جهان در بی خبری کامل به سر میبردند. ریش دراز ، کمر باریک و اولاد زیاد ۳ ویژگی مشهور فتحعلیشاه قاجار بود. تعداد زیاد فرزندان فتحعلیشاه ناشی از کثرت زنان او بود. در میان مردم آن زمان مثل مشهوری بود که میگفت:شتر ، شپش و شاهزاده در همه جا پیدا میشود!!! و این بر اثر تعدد شاهزادگان قاجار به ویژه اعقاب فتحعلیشاه بود ( حسن گل محمدی ، فتحعلیشاه و قضاوت تاریخ ، ص ۲۸ ). وظیفه اصلی شاهزادگان قاجار که به حکومت ایالات میرسیدند ایجاد امنیت و گرفتن مالیات بود و برای عمران و آبادانی هیچگونه برنامه ای نداشتند.



آخرین مقالات