دو شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

آیا «کُربابادی»ها در بحرین، بازماندگان بختیاری های بحرین اند؟

از دیرباز تا سالهای نه چندان دور، که سرزمین پهناور ایران با دسیسه استعمار تکه تکه نشده بود، یکی از گویشهای رایج در بنادر جنوبی آن سوی خلیج فارس، لری بود. هنوز هم گویشوران بحرین در کنار استفاده از زبان عربی، از یک گویشی لری بندری بحرینی خاص خود (نزدیک به قنواتیها و برازجانیها و اهالی دیلم) سخن می گویند که یادآور حضور تاریخی لرها در سواحل دو سوی خلیج فارس است. (خود واژه «خلیج» هم واژه ای صددرصد ایرانی و لری از بُن «خل» (کج) + «ایج» (پسوند مکان) است.)

آیا «کُربابادی»ها در بحرین، بازماندگان بختیاری های بحرین اند؟

 

گمان می رود که  نام فامیل «کُر بابادی» در بحرین، نشانه و ردپایی از ایل بابادی و لرهای بختیاری در این جزیره باشد، با توجه به اشاره متون تاریخی به نقش آفرینی مرزبانان دلیر بختیاری بویژه ایل بزرگ بابادی، بهداروند، آسترکی، جانکی (جوانکی) و... در اردوی ایران در حفظ جزایر ایران در خلیج فارس ازجمله در جزایر حواری (حدفاصل قطر و بحرین) و بحرین در عصر صفویه و زندیه، گمان می رود نام فامیلی «کر بابادی» که در نام برخی شخصیتهای بحرینی ازجمله شیخ عبدالزهرا کربابادی از دو بخش کر (پسر) + بابادی (ایل بابادی بختیاری) تشکیل شده است.

نام فامیل «کُربابادی» یا «الکُربابادی»، در تلقی عمومی کنونی بحرینیان، دربردارنده یاء نسبت به «کُرباباد» (نام منطقه ای در بحرین) است. تقریباً همه پژوهشگران بر فارسی بودن ریشه این نام اشاره دارند. عده ای، «کُرباباد» را متشکل از دو بخش «کرب» + «آباد» می دانند. اگر این فرضیه را بپذیریم، در «منتهی الارب»، «کرب» به معنی «دشوار گردیدن غم بر کسی و اندوهگین کردن او را» آمده است؛ افرادی که دچار غم و اندوه بوده اند عهده دار آبادی و آبادانی این منطقه شده اند و با غم و اندوه خود آنجا را آباد کرده اند.  همچنین در «منتهی الارب»، کرب به معنی «برگردانیدن و شیار کردن زمین جهت کشت» آمده است و می تواند ترکیبی به معنی «آبادانی از طریق کشاورزی» باشد.

در تلقی دوم که طرفدارانی در خود کرباباد بحرین دارد، «کر» واژه ای ایرانی (لری) به معنی فرزند است. (چنانکه برخی اهالی منطقه «کرزکان» بحرین معتقدند «زکان» اسم عَلَم یکی از رهبران ایرانی تبار به معنی ژکان (ژکنده) بوده و کر زکان به معنی فرزندان زکان می باشد. هرچند عده ای دیگر از اهالی کرزکان معتقدند کرزکان ترکیبی فارسی به معنی کانِ کرز است یعنی جایی که درخت کرز یا کریز فراوان است).

چنانچه کر را به همان معنای واژه لری بگیریم، می توانیم ترکیب «کربابادی» را مخفف «کر + بابا دین» یا «کر + بابا + به دین» و همریشه با نام ایل بابادی بختیاری بدانیم که منسوب به فردی به نام «بابا اودی» یا «بابا به دین» است. مخصوصاً چنانچه بتوانیم ترکیب جمع «کربابادیون» یا «کربابادیین» را در آثار مکتوب یا شفاهی اهل بحرین مشاهده کنیم.

همچنین با توجه به نفوذ قابل توجه سرخ جامگان و پیروان بابک خرم دین در بنادر خلیج فارس ازجمله  خرمشهر (که اتفاقا وجه تسمیه «خرم شهر» به این برمی گردد و وجه معرب نام این شهر یعنی «محمره» نیز اشاره صریح به حضور تاریخی سرخ جامگان یا خرمدینان در بنادر جنوبی ایران به شمار می رود)، می توانیم «کرباباد» بحرین را صورت تغییریافته «خورماباد» (آبادشده توسط خرم دینان) بدانیم.

لازم به ذکر است که ایل بابادی از ایلات کهن و شیعه مذهب جنوب غرب ایران است که به میهمان نوازی معروف اند و براساس روایات شفاهی، این طایفه افتخار میزبانی امام هشتم شیعیان حضرت علی ابن موسی الرضا (علیه السلام) در هنگام عبور ایشان از بصره به سوی فلات مرکزی ایران را عهده دار بوده است و یکی از سران ایل بابادی گاو سیاه رنگ (گاشَه) خود را برای میزبانی از امام رضا (ع) ذبح نموده است. متاسفانه استعمار انگلیس طی دویست سال گذشته با پیشبرد پروژه تعریب بحرین، سعی کرد گذشته پرافتخار هویتی آن را مخدوش کند تا میان شیعیان این جزیره و وابستگان فرهنگی و مذهبی خود انقطاع ایجاد کند.

 

منبع: کتاب فرهنگ و تمدن لرها در کشورهای حاشیه خلیج فارس، تالیف محسن حیدری، نشر تمتی 1396 (در دست انتشار)

 

ﺍﻣﯿﺮﻗﻠﯽ ﺁﺭﻣﯿﻦ ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺏ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺑﺨﺘﯿﺎﺭﯼ ﺟﻠﺪ ﯾﮏ/ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﭼﻬﺎﺭﻟﻨﮓ ﮐﯿﺎﻥ ﻧﺮﺳﯽ ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺍﺳﺖ: ﺯﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭ ﺑﺤﺮﯾﻦ ﻣﺴﺘﻘﺮ ﺷﺪم ﺷﻨﯿﺪﻡ ﮐﻪ ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ ﮐﺜﯿﺮﯼ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺗﺒﺎﺭ ﺩﺭ ﺑﺤﺮﯾﻦ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺑﺮﺍﯼ ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺷﺎﻥ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﮕﻮ ﺑﺎ ﺷﻬﺮﻭﻧﺪﺍﻥ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺗﺒﺎﺭ بحربنی پرداختم، آنها ﻧﺸﺎﻧﯽ ﺍﺯﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯾﯽ ﻭ ﺟﺰﺍﯾﺮ ﮐﻮﭼﮏ ﻭ ﺑﺰﺭﮔﯽ ﺩﺍﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮐﺎﻣﻠﻦ ﻭ ﯾﮑﺪﺳﺖ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﺗﺒﺎﺭﻧﺪ. ﻭﻗﺘﯽ ﻭﺍﺭﺩ ﺁﻥ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎ ﺷﺪﻡ ﺑﺎ ﺗﻌﺠﺐ ﺩﯾﺪﻡ ﮐﻪ ﺳﺎﮐﻨﺎﻥ ﺁﻥ ﺑﺎ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻧﺰﺩﯾﮏ ﺑﺎ ﻟﺮﯼ ﺧﻮﺩﻣﺎﻥ ﮔﭗ ﻣﯽ ﺯﻧﻨﺪ ﺧﻮﺏ ﮐﻪ ﻭﺍﺭﺩ ﺷﺪﻡ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻟﺮﺑﺨﺘﯿﺎﺭﯼ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯿﮑﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﻣﻬﺎﺟﺮﺗﺸﺎﻥ ﺭﺍ اﺯﻣﺎﻥ ﺷﺎﻩ ﺳﻠﯿﻤﺎﻥ ﺻﻔﻮﯼ ﺫﮐﺮ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻗﺎﻟﺐ ﻧﯿﺮﻭﯼ ﺩﺭﯾﺎﯾﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ به بحرین رفتند که پس از باز پسﮔﯿﺮﯼ ﺑﺤﺮﯾﻦ ﺍﺯ ﺍﺷﻐﺎﻟﮕﺮﺍﻥ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺟﺰﺍﯾﺰ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎﺭ ﺷﺪﻧﺪ ﻭ ﻫﻤﺎﮐﻨﻮﻥ ﺷﻬﺮﻭﻧﺪﺍﻥ ﺍﺻﻠﯽ ﺑﺤﺮﯾﻨﯽ اند.

ﺑﺮﺍﯼ ﺑﺮﺭﺳﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺻﺤﺖ ﮔﻔﺘﻪ ﻫﺎﯼ ﺍﻫﺎﻟﯽ ﺍﯾﻦ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎ ﻭساکنان جزایر حواری بین ﻗﻄﺮ ﻭ ﺑﺤﺮﯾﻦ ﮐﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻫﻢ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻟﺮﺑﺨﺘﯿﺎﺭﯼ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﭘﺮﺩﺍﺧﺘﻢ و در موزه لندن ﺑﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ ﺍﺯ ﮐﺘﺎﺏ ﺭﯾﺎﺽ ﺍﻟﻔﺮﺩﻭﺱ ﺧﺎﻧﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ محمد میرک برخوردم که خبر از لرهای ﺑﺤﺮﯾﻦ ﻣﯽداد. ﻣﺤﻤﺪ ﻣﯿﺮﮎ ﻣﻨﺸﯽ ﮐﺎﺗﺐ ﻣﺤﻤﺪ ﺯﻣﺎﻥ ﺧﺎﻥ ﺣﺎﮐﻢ ﺷﺮﻭﺍﻥ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺁﺑﺎﺩ ﻭ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺩﺭ ﮐﻬﮕﯿﻠﻮﯾﻪ بود.

ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ ( ﺍﯾﻦ ﮐﺘﺎﺏ ﺑﻪ ﺗﺎﺯﮔﯽ ﺩﺭ ﺗﻬﺮﺍﻥ ﭼﺎﭖ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻧﺎﯾﺎﺏ ﺍﺳﺖ ) از پنج ﻃﺎﯾﻔﻪ ﺑﺨﺘﯿﺎﺭﯼ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﻧﯿﺮﻭﯼ ﺩﺭﯾﺎﯾﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﻩ جهت پاسداری از مرزها و ﻣﺘﺼﺮﻓﺎﺕ ﺩﺭﯾﺎﯾﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺑﻪ ﺁﻥ ﺟﺰﺍﯾﺮ ﮔﺴﯿﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ.

ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺏ ﺭﯾﺎﺽ ﺍﻟﻔﺮﺩﻭﺱ ﻧﺎﻡ ﺍﯾﻦ ﭘﻨﺞ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﺛﺒﺖ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ : ﻃﻮﺍﯾﻒ آﺳﺘﺮﮐﯽ - ﻣﮑﻮﻧﺪﯼ - ﻣﻠﻤﻠﯽ - ﺭﺍﻫﺪﺍﺭ - بابادی

بعدﻫﺎ ﺩﺭﯾﺎﻓﺘﻢ ﮐﻪ ﻟﺮﻫﺎﯼ ﺟﺰﺍﯾﺮ ﺣﻮﺍﺭﯼ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﺩﻭﺭﻩ ﻫﺎﯼ ﺑﻌﺪ ﺷﺎﻩ سلیمان هستند که در زمان نادر شاه گسیل شدند.

1 نظر

  • bakhtiari

    dar bahrein hezb lor vojod darad be nam kavakeb



آخرین مقالات