چگنی های خراسان | نگین زاگرس

یک شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

چگنی های خراسان

لرها بدلیل اینکه همیشه یک تشکیلات نظامی سیاسی در بین ایلات خود اماده داشته اند و خود را صاحبان اصلی این اب و خاک میدانستند عمدتا از بعد از حکومت خود یعنی ساسانیان همواره مورد ازار و اذیت شاهان غیر مشروع این مملکت قرار گرفته اند و در حق انها اجحاف های زیادی صورت گرفته است. و بارها بخاطر گردن ندادن به حکم حاکمان بیگانه تبعید شده اند . یکی از این منزلگاه های تبعیدی، استان خراسان بوده که همواره شاهد تبعیدی های گسترده ای از مردمان لر(بختیاری ، چگنی ، رشنو، فیلی و...) بوده است . اما اینبار روی حرف ما با ایل چگنه (چکنه) ای هست که در خراسان به غلط کردان چگنی خطاب میشوند (اینهم بخاطر شدت ناسیونالیست کردی بوده است). همانطور که مستحضر هستید همیشه برادران لرتبار بر لر بودن چگنی های خراسان معتقد بودند که این امر مورد اعتراض ناسیونالیست کردی قرار گرفته است اما من امروز در یک کانال از مردمان چکنی خراسان به مطالبی برخوردم که در حین خرسندی مشخص میکرد چگنی های خراسان با استناد به اسنادی محکم به هویت لری (نه کردی) خود معتقد هستند. مطالب ذیل عینا از کانل مردمان چگنی خراسان با استناد به اسناد نشر داده شده از این عزیزان کپی پیس شده است .

چگنی های خراسان

 

 

معرفی اجمالی چگنی های خراسان

 

 

شجره بالا از کتاب کلیم اله توحدی اوغاز، جلد اول ص459 استخراج گردیده.

شجره بالا از کتاب کلیم اله توحدی اوغاز، جلد اول ص459 استخراج گردیده. این شجره قدیمی از اقوام زاگرس تبعیدی به خراسان است. شاخه های چگنی و سیاه منصور از این درخت تنومند منشعب شده اند.

 

 

 

چگنی های خراسان که بیشتر به آنان (البته به اشتباه) کرد های خراسان میگویند و عده ی زیادی هم در سرولایت قوچان و شیروان خراسان شمالی (که می توان به برادر بزرگوار کلیم الله توحدی چگنی نویسند ومحقق خراسانی اشاره گرد) هستند. مسلما از تبار چگنی هایی می باشند که در عهد شاه طهماسب، درپی حکم اخراج ایل چگنی به جرم همکاری با القاس میرزا که مدعی تاج تخت ایران بود، (یا به قول شرف خان بدلیسی به جرم شرارت وقطع شوارع از ایران اخراج شدند) به قصد رفتن به هندوستان ، به خراسان کوچ کردند و یا از آنهایی می باشند که شاه عباس درسال هزار و یک هجری پس از فرار شاهوردی خان اتابک لرستان وکشتن وی به ورامین وسپس خراسان تبعید کردند ....

 

 

 

ماجرای رفتن چگنی ها دو روایت دارد، که فقط از نظر تعداد خانوار اختلاف دارند ....  بهتر آن است که ما ماجرا را از قول چگنی های خراسان پی بگیریم...

 

خراسان پیش از صفویه همیشه مورد تاخت تاز ازبکان بود تا قدرت وشمشیر شاه اسماعیل و کشتن شیبک خان ، برای آنان درس عبرتی شد . که آنها سالها نتوانستند به خراسان حمله کنند. تا اینکه شاه اسماعیل از دنیا رفت وشاه طماسب، فرزند وی به قدرت رسید. باز ازبکان زور آور شدن  و به خراسان حمله کردن و بیشتر شهرهای آنها را گرفتند تا اینکه شاه طماسب حکم قتل عام واخراج چگنی ها را از ایران صادر نمود. جان ومال آنها مباح کرد و فرمان داد که در کشور ایران نمانند وگر نه همه آنها را خواهد  کشت.... بنابراین حدود ده هزار خانوار چگنی ازمناطق مختلف ایران بسوی  شرق پیشروی کردند تا به هندوستان روند اما هنگامی که به خراسان رسیدند. در یافتن خراسانی در  کار نیست ومردم خراسان گرفتار ازبکان شده اند و ازبکان برجان ومال آنها مسلط شده اند. چگنی ها مردم پراکندهء خراسان  را از گوشه وکنارجمع کرده وبا خود متحد ساختند  و بر ازبکان حمله بردند وهمه ی آنها را قلع و قمع کردند واز خراسان بیرون ریختند وبه شاه طماسب پیغام دادند که ما خراسان را از وجود ازبکان پاک کردیم چون بنا بفرمان شاه به اجبار باید ایران را ترک کنیم .محافظانی روانه نما که از خراسان دفاع نمایند.... شاه طهماسب که کسی را قادر به انجام این وظیفه نمی دید اغلان بداق خان چگنی را که از ایل بیگی چگنی ها بود حاکم قسمتی از خراسان نمود و پیغام  داد که چگنی ها درخراسان بمانند واز آنجا دفاع کنند .

 

بدین سبب چگنی ها ماندگار  خراسان  شدند ....

 

( عزیزان این مختصراز ماجرای چگنی های خراسان است برای اطلاع بیشتر به فرهنگ وباورهای مردم چگنی تالیف نگارنده رجوع فرمایید.)

 

نویسنده:مراد محمودی چگنی

 

📖منبع:فرهنگ و باورهای مردم چگنی

 

 

 

طایفه بداق ایل چگنی

 

 

 

بُداق از تیره های بسیار قدیمی است که در چگنی سکونت داشته اند ، بداق خان (بوداغ ، بوداق ، اوغلان بوداق بیگ) یکی از سرداران دوران صفویه بوده ، در مورد این شخص مطالبی در کتاب عالم آرای عباسی به وضوح بیان شده است.

 

 

 

به تصریح عالم آرای عباسی بوداق خان تا سال 1012 قمری حاکم قدرتمند مشهد و در نتیجه خراسان بوده است.

 

در کتاب شرفنامه آمده است که :

 

بداق خان در عین حال مردی صلح جو بوده و اوقاتش را بیش تر به مطالعه می گذرانیده است. بوداق خان از نظر قدرت سیاسی چنان برجسته بود که سلطان محمد خدابنده را از سلطنت عزل و پسرش عباس میرزای ولیعهد (شاه عباس کبیر) را که در هرات بود به مشهد آورده و در سال 989 قمری به سلطنت رسانید. بوداق خان فرمانروای مقتدر خراسان که بارها ازبکان و مغولان متجاوز را گوشمالی داده بود ، از جانب شاه عباس به (امیرالامرا) ملقب گشت.

 

آنچه که مسلم است بوداق خان چگنی از سرداران بزرگ ایران در عهد شاهان صفوی و بخصوص شاه عباس بوده است و علاوه بر ریاست ایل چگنی حاکم مقتدر خراسان و مشهد و از امیران بزرگ ایران بود که بارها ازبکان و مغولان را شکست داد.

 

 

 

" بوداق بیگ چگنی از امیر زادگان چگنی بود و در سلک قورچیان عظام انتظام داشت ، او را به بلندپایه امارت سرافراز گردانیده به میانه آن قوم فرستاد و یکی از محال خراسان بین مشهد و قوچان را بدیشان ارزانی داشته ، ترقیات کلی به احوال ایشان راه یافت بعد از آنکه عبدالمؤمن خان ازبک به خراسان حمله کرد شاه عباس به کمک بوداق خان رفته و بعد از شکست دادن خان ازبک ، شاه مذبور بوداق خان را به نوازشات خسروانه مفتخر و سرافراز گردانیده ، پنج پسر او را به منصب امارت رسانید و حکومت و دارایی خراسان به امیرالامرا بوداق و فرزندانش تفویض کرد.

 

 

 

""در کتاب تاریخ غضنفری جلد یکم ص 164 اینگونه نوشتهسال 948 قمری شاه طهماسب صفوی شخصاً جهت تنبیه علاءالدین رعناباشی حاکم یاغی دزفول به خرم آباد وارد شد ، جهانگیر عباسی اتابک لرکوچک افراد زبده ای را انتخاب و معرفی کرد و یکی از همین افراد بُداق چگنی است.""

 

 

 

"" مؤلف عالم آرای عباسی مینویسد شاه عباس " بوداق خان چگنی " را منظور نظر شفقت گردانیده به منصب والای لَلِه گی و اتابیکی (پسر خود) شاهزاده سلطان حسن میرزا معزز و سربلند گردانید (درواقع مسعول تربیت شاهزاده شد) و حکومت مشهد مقدس معلی نامزد او شد و الکاء خبوشان (قوچان کنونی) و محالی که سابقاً به او متعلق بود به اولاد او حسنعلی سلطان و حسینعلی سلطان چگنی و سایر برادران تقسیم یافت. ""

 

 

 

 

 

بُداق خان چگنی حاکم خراسان (مشهد ، بلخ ، هرات ، قوچان و...) دارای فرزندانی با نام های زیر بود

 

 

 

🔹سلطان حسنعلی (حاکم مناطق ثلاثه ایران)

 

🔹سلطان یوسفعلی (حاکم سرحدات مرو و ماروچاق)

 

🔹سلطان حسینعلی (حاکم تهران در سال ۹۹۸ قمری)

 

🔹سلطان علی

 

🔹سلطان بیرامعلی (حاکم بسطام در سال ۱۰۰۶ ، حاکم نواحی مرو در سال ۱۰۱۲ و در اواخر حکومت شاه عباس حاکم دیلمان و گیلان شد.)

 

🔹صبیه بوداق چگنی (دختر بوداق خان ، او همسر مرشدقلی خان استاجلو از حاکمان خراسان بوده است , سال ۹۹۰ قمری)

 

 

 

اکنون طایفه بداق ساکن در منطقه چگنی لرستان از نسل سلطان حسنعلی هستند ، سلطان حسنعلی حاکم مناطق ثلاثه ایران یعنی همدان - بسطام و درنهایت مشهد بوده که در سال ۱۰۰۶ به دست ازبکان در بسطام کشته شد و نوادگان وی بعد از چند سال به لرستان بازگشتند.

 

 

 

کلمه بوداغ خان یا بوداق بیگ چگینی متأثر از املاء و انشاء نویسندگان ترک در گذشته است و این نام در زبان لری و در بین مردم ایل چگنی به صورت "بیاق" و در فارسی به صورت بُداق يا بُداغ نوشته و تلفظ میگردد.

 

 

 

 

 

به گفته رزم آرا در کتاب جغرافیای نظامی ایران -لرستان ، ساکنین اولیه چگنی عبارت اند از میرزاوند ، شاکرمی ، بداق و سبزوار به عقیده بسیاری این طوایف دارای جد مشترک میباشند.

 

 

 

از رؤسای ایل چگنی لرستان در دوران پهلوی اول که از طایفه بداق بودند میتوان به  میران و میرزا بداق چگنی اشاره کرد که در خاطرات سرتیپ_شاه بختی صفحه ۲۳۰ نام آنها آمده است.

 

 

 

این طایفه علاوه بر جمعیت چند هزار نفری در بخش چِگِنه شهرستان نیشابور خراسان در روستایی به نام بُداق واقع در شهرستان چگنی لرستان ساکن بوده که هم اکنون اهالی آن به شهر خرم آباد مهاجرت کرده و خالی از سکنه است ، امید است با همت بزرگان این طایفه و توجه مسعولین ، روستای بداق جان تازه ای بگیرد.

 

 

 

📚 کتاب تاریخ معاصر چگنی/ بهمن آزادی چگنی

 

📚 نسب نامه طایفه شه کرم/ علی کرمی کیان

 

📚 عالم آرای عباسی/ خلاصه تواریخ احمدابن منشی قمی و...


 

 

 

اسنادی در خصوص چگینی ها و قرابتشان با چکنه ای ها که در کانال مردمان چگنی منتشر شده بوده . (اینها حاصل سالها تلاشِ علی اکبر خان اسدیِ، مربوط به
شجره نامهٔ ایل چگینی در چکنه می باشد که با استناد به این مدارک تبار خیل کثیری از اهالی چکنه به بوداق خان چگینی میرسد.)

اسنادی در خصوص چگینی ها و قرابتشان با چکنه ایها

اسناد لر بودن چگنی های خراسان

 

 

 

 

 

 

 

 

1 نظر

  • شهرام

    برخی طوایف مهاجر مستقر در خراسان را البته کرد مینامند و اینان اصل ریشه خود را از کرمانجهای کرمانشاه یا کردستان میدانند ولی من در مورد چگینی های خراسان اصلا اطلاعی نداشتم.البته چگینی خود یکی از طوایف لر فیلی به حساب میایند.



آخرین مقالات