دو شنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

روح معماری زیگورات عیلامی در کالبد بناهای تاریخی لرستان بزرگ

اگر ناحیه لرستانات ( منطقه لر بزرگ و کوچک ) را که میراثدار سرزمین عیلام در جنوب غربی فلات ایران , مثلثی فرضی تصور کنیم که راس آن استان ایلام و ناحیه فیلی عراق در نزدیکی شهر بغداد و قاعده آن خط فصل بین شهر بروجرد و سواحل خلیج و جزیره خارگ باشد , همه گنبدهای مضرس زیگوراتی شکل در این محدوده قرار دارد .

روح معماری زیگورات عیلامی در کالبد بناهای تاریخی لرستان بزرگ

 

 

 

 

 

محققانی چند در دو پژوهش جداگانه:

 

۱- جستارهایی در علل پیدایش و تیپولوژی گنبدهای رٌک در ایران

 

نویسندگان: ابوذر هادی

 

مریم قرایی

 

 

 

۲- (بازشناخت چگونگي شكل گيري گنبد اورچين (با تاكيد بر ساختار هندسي و معماري) نویسندگان:  سعيديان امين, قلي مجتبي, زماني احسان, انصاري مجتبي.  دانشگاه آزاد اسلامي، واحد ماهشهر، گروه معماري و مجتمع  جهاد دانشگاهی اهواز )

 

 

 

 به شناسایی ریشه های عیلامی این سبک معماری در محدوده ایی که روزگاری قلمرو مدنیت مردمان فرهنگ عیلامی بوده پرداختند و  تاثیر پذیری عمیق این نوع گنبد پلکانی از نوه معماری زیگورات عیلامی را تایید کرده اند و همچنین به تجلی مادی و معنوی این مشخصه فرهنگ عیلامی در معماری مناطق لرنشین و بویژه در نقش پلکانی لباس قومی لرهای بختیاری و لرهای فیلی اشاره کرده اند .

 

 

 

بوميان نخستين قسمت غرب، شمال غرب و جنوب غرب سرزمين خوزستان را , لرها تشکیل می دهند که بازماندگان الیمایی ها ( به پارسی هوز- خوز ) تشکیل میدهند که تبار عیلامی داشته اند كه از هزاران سال پيش در سرزمين يا كشور عیلام ميزيستند. و همانطوركه در منابع تاريخي اشاره شده است سرزمين  عیلام از مرز عراق تا حدود استخرفارس( كه هم اكنون خرابههاي آن در نزديكي تخت جمشيد باقي است) ادامه داشته است. از طرف ديگرحدود آن به سواحل خليج امروزی فارس و بوشهر منتهي ميشده است. بدينسان، عیلام تمام مناطق لرنشين، از جمله استانهاي لرستان، ایلام فعلي، چارمال بختياري و كهگيلويه و بويراحمد و قسمت غربي استان فارس و بخش اعظم استان بوشهر را شامل ميشده است. علاوه برسرزمينهاي ياد شده، سراسر استان خوزستان تا حدود شوشتر و دزفول و زیگورات عیلامی چغا زنبیل ( به جز مناطق شرقی عرب نشین امروزی ) نيز جزو اين سرزمين بشمار ميآمده است.

 

 

 

از همین رو نژاد بوميان نخستين سرزمين لرستانات( لر کوچک و لر بزرگ ) را   بايد به اين قوم  منتسب دانست اگرچه اين  قوم به علل مختلف از جمله نبرد آشور و بابل ضعيف شدند و سرانجام همه بتدريج مقهور قبایل مهاجر آريايي گرديدند. با اين حال به یقین می توان گفت که  بازماندگان ایلامی، یعنی الیمایی ها ( به پارسی هوز ها -خوز ها ) مدتها استقال نسبي خود , حتي پس از نفوذ و پيشروي و ورود قبایل آريايي , تا اواخر دوره ساسانی و ورود اسلام حفظ کردند . چرا که در تمامی مناطق لرنشین اغلب آثار و ابنیه متعلق به مردمان عیلامی و الیمایی است و بندرت اثری تاریخی متعلق به پارس ها و آریایی ها می توان در این مناطق یافت .

 

 

 

گنبد اورچین یا پلکانی یا مضرس  از نوه گنبد رک محسوب می شود که فقط در مناطق گرمسیری لرنشین و به ندرت مناطق سردسیری رایج بوده است .  اگر ناحیه لرستانات را که میراثدار سرزمین عیلام در جنوب غربی فلات ایران , مثلثی  فرضی تصور کنیم  که راس آن استان ایلام و ناحیه فیلی عراق در نزدیکی شهر بغداد و قاعده آن خط فصل بین شهر بروجرد و  سواحل خلیج و جزیره  خارگ باشد , همه گنبدهای مضرس زیگوراتی شکل در این محدوده قرار دارد . در خارج از این محدوده فقط در شهر بغداد یک مورد از این نوع گنبد مشاهده شده است .

 

 

 

 

 

گنبدهای مضرس را سفرنامه نویسان فرنگی بسیار دیده اند و آنها را در زبان انگلیسی (گنبد آناناس) Pineapple Domes و در زبان فرانسه Domes Aveoles می نامند. از لحاظ شکل بیرونی گنبد می توان گفت گنبد اورچین، شبیه گنبد رک مخروطی است به گونه ای که روی پلکانی دوردار می باشد. از این نوع گنبد فقط جهت مقابر و ارامگاه ها استفاده می شده است (اقتداری، 1375: 856)

 

 

 

در اساطیر عیلامی از یک جهان افلاک یاد شده است که جهان را به صورت یک زیگورات هفت مرتبه نشان می دهد؛ در حقیقت این همان سبک معماری زیگورات ها در فرهنگ عیلامی و سپس  بین النهرین به اقتباس از عیلام است که در جهان واقعیت به صورت قبور و مزارات اسلامی هم اکنون  نمود حقیقی یافته است .

 

 

 

از بناهای بی شمار با گنبد زیگوراتی در لرستانات ( منطقه لر بزرگ و کوچک ) می توان به برخی اشاره  کرد .

 

 

 

در منطقه گرمسیری بختیاری در شرق خوزستان همه بناهای تاریخی دارای گنبد زیگوراتی و   پلکانی است و مرتفع ترین آنها  بنای پلکانی در منطقه بختیاری در لالی مسجدسلیمان , بنای " شاه مال باوادی" است  که به جهت ارتفاع زیاد در بین لرهای بختیاری  به شاه گردن بلند  مشهور است .

 

در پشتکوه لرستان یعنی استانی فعلی ایلام در شهر آبدانان بنای سید  صلاحالدین محمد گنبد زیگوراتی دارد ,

 

در بروجرد در استان لرستان بنای امامزاده جعفر , گنبد زیگوراتی دارد

 

در شوشتر  امامزاده عبداله و در  دزفول شاه بولقاسم گنبد زیگوراتی دارد

 

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره میانی عیلام در آنجاست , بناهای شیرمرد کوهبر در ناحیه عالیوند و بابا منیر , گنبد زیگوراتی دارند ,

 

در بوشهر , در  منطقه لر نشین لیراوی  در شهر  گناوه امامزاده سلیمان بن علی  و همچنین در  منطقه دشتی امامزاده زین العابدین گنبد زیگوراتی دارند.

 

 

 

منابع :

 

- جستارهایی در علل پیدایش و تیپولوژی گنبدهای رٌک در ایران

 

نویسندگان: ابوذر هادی

 

مریم قرایی

 

۲- (بازشناخت چگونگي شكل گيري گنبد اورچين (با تاكيد بر ساختار هندسي و معماري)نویسندگان:  سعيديان امين*, قلي مجتبي, زماني احسان, انصاري مجتبي* دانشگاه آزاد اسلامي، واحد ماهشهر، گروه معماري و مجتمع  جهاد دانشگاهی اهواز )

 

 

نویسنده : نورعلی مرادی بئوار الیما

در پشتکوه لرستان یعنی استان ایلام فعلی در شهر آبدانان بنای سید صلاح الدین محمد گنبد زیگوراتی دارد

در پشتکوه لرستان یعنی استان ایلام فعلی در شهر آبدانان بنای سید صلاح الدین محمد گنبد زیگوراتی دارد

 

 

شوش دانیال

شوش دانیال

 

در شوشتر امام زاده عبدالله گند زیگوراتی دارد

در شوشتر امام زاده عبدالله گند زیگوراتی دارد

 

در بروجرد در استان لرستان بنای امامزاده جعفر گنبد زیگوراتی دارد

در بروجرد در استان لرستان بنای امامزاده جعفر گنبد زیگوراتی دارد

 

گرمسیر بختیاری . خوزستان. شمال مسجدسلیمان . بنای زیگوراتی سید حسن آرپنا

گرمسیر بختیاری . خوزستان. شمال مسجدسلیمان . بنای زیگوراتی سید حسن آرپنا

بو روزمون (بابا روزبهان) در سرزمین بختیاری

بو روزمون (بابا روزبهان) در سرزمین بختیاری

 

بنای قدیمی امام زاده صالح با گنبد زیگوراتی در بختیاری که متاسفانه تخریب شد و بنای جدیدی به جای ان ساخته شد

بنای قدیمی امام زاده صالح با گنبد زیگوراتی در بختیاری که متاسفانه تخریب شد و بنای جدیدی به جای ان ساخته شد

 

بنای باوازه (بابا زاهد) در بختیاری با گند زیگوراتی

بنای باوازه (بابا زاهد) در بختیاری با گند زیگوراتی

 

بنای امامزاده شابولقاسم با گنبدی زیگوراتی. روستای شاه آباد دزفول . این بنا را ناسیونالیسم ایرانی به دروغ به یقوب لیث صفاری منتسب کرده است.

بنای امامزاده شاه ابوالقاسم با گنبدی زیگوراتی. روستای شاه آباد دزفول .

این بنا را ناسیونالیسم ایرانی به دروغ به یقوب لیث صفاری منتسب کرده است.

 

در منطقه بختیاری در شرق خوزستان همه بناهای تاریخی دارای گنبد زیگوراتی و پلکانی است و مرتفع ترین آنها پلکانی در منطقه بختیاری در لالی مسجدسلیمان ، بنای «شاه مال باوادی» است که به جهت ارتفاع زیاد در بین لرهای بختیاری به شاه گردن بلند مشهور است.

در منطقه بختیاری در شرق خوزستان همه بناهای تاریخی دارای گنبد زیگوراتی و پلکانی است و مرتفع ترین آنها پلکانی در منطقه بختیاری در لالی مسجدسلیمان ، بنای «شاه مال باوادی» است که به جهت ارتفاع زیاد در بین لرهای بختیاری به شاه گردن بلند مشهور است.

 

تصویری دیگر از شاه مال باوادی  در بختیاری

تصویری دیگر از شاه مال باوادی  در بختیاری

 

منطقه بهمئی . بنای بابا احمد که زیگوراتی است.

منطقه بهمئی . بنای بابا احمد که زیگوراتی است.

 

در بوشهر در منطقه دشتی امام زاده زین العابدین گنبد زیگوراتی دارد

در بوشهر در منطقه دشتی امام زاده زین العابدین گنبد زیگوراتی دارد

 

در بوشهر در منطقه لر نشین لیراوی در شهر گناوه امامزاده سلیمان بن علی گنبد زیگوراتی دارد.

در بوشهر در منطقه لر نشین لیراوی در شهر گناوه امامزاده سلیمان بن علی گنبد زیگوراتی دارد.

 

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره عیلام میانی در انجاست، بنای بابا منیر گنبد زیگوراتی دارد

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره عیلام میانی در انجاست، بنای بابا منیر گنبد زیگوراتی دارد

 

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره عیلام میانی در انجاست، بنای شیرمرد کوهبر در ناحیه عالیوند گنبد زیگوراتی دارد

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره عیلام میانی در انجاست، بنای شیرمرد کوهبر در ناحیه عالیوند گنبد زیگوراتی دارد

 

 

چوقا و چغازنبیل

 

چوقا 1

 

 

 

 

0 نظر


آخرین مقالات