شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۸ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

روح معماری زیگورات عیلامی در کالبد بناهای تاریخی لرستان بزرگ

اگر ناحیه لرستانات ( منطقه لر بزرگ و کوچک ) را که میراثدار سرزمین عیلام در جنوب غربی فلات ایران , مثلثی فرضی تصور کنیم که راس آن استان ایلام و ناحیه فیلی عراق در نزدیکی شهر بغداد و قاعده آن خط فصل بین شهر بروجرد و سواحل خلیج و جزیره خارگ باشد , همه گنبدهای مضرس زیگوراتی شکل در این محدوده قرار دارد .

روح معماری زیگورات عیلامی در کالبد بناهای تاریخی لرستان بزرگ

محققانی چند در دو پژوهش جداگانه:

 

۱- جستارهایی در علل پیدایش و تیپولوژی گنبدهای رٌک در ایران

نویسندگان: ابوذر هادی و مریم قرایی

۲- (بازشناخت چگونگي شكل گيري گنبد اورچين (با تاكيد بر ساختار هندسي و معماري) نویسندگان:  سعيديان امين, قلي مجتبي, زماني احسان, انصاري مجتبي.  دانشگاه آزاد اسلامي، واحد ماهشهر، گروه معماري و مجتمع  جهاد دانشگاهی اهواز )


 به شناسایی ریشه های عیلامی این سبک معماری در محدوده ایی که روزگاری قلمرو مدنیت مردمان فرهنگ عیلامی بوده پرداختند و  تاثیر پذیری عمیق این نوع گنبد پلکانی از نوه معماری زیگورات عیلامی را تایید کرده اند و همچنین به تجلی مادی و معنوی این مشخصه فرهنگ عیلامی در معماری مناطق لرنشین و بویژه در نقش پلکانی لباس قومی لرهای بختیاری و لرهای فیلی اشاره کرده اند.

بوميان نخستين قسمت غرب، شمال غرب و جنوب غرب سرزمين خوزستان را , لرها تشکیل می دهند که بازماندگان الیمایی ها ( به پارسی هوز- خوز ) تشکیل میدهند که تبار عیلامی داشته اند كه از هزاران سال پيش در سرزمين يا كشور عیلام ميزيستند. و همانطوركه در منابع تاريخي اشاره شده است سرزمين  عیلام از مرز عراق تا حدود استخرفارس( كه هم اكنون خرابههاي آن در نزديكي تخت جمشيد باقي است) ادامه داشته است. از طرف ديگرحدود آن به سواحل خليج امروزی فارس و بوشهر منتهي ميشده است. بدينسان، عیلام تمام مناطق لرنشين، از جمله استانهاي لرستان، ایلام فعلي، چارمال بختياري و كهگيلويه و بويراحمد و قسمت غربي استان فارس و بخش اعظم استان بوشهر را شامل ميشده است. علاوه برسرزمينهاي ياد شده، سراسر استان خوزستان تا حدود شوشتر و دزفول و زیگورات عیلامی چغا زنبیل ( به جز مناطق شرقی عرب نشین امروزی ) نيز جزو اين سرزمين بشمار ميآمده است.

از همین رو نژاد بوميان نخستين سرزمين لرستانات( لر کوچک و لر بزرگ ) را   بايد به اين قوم  منتسب دانست اگرچه اين  قوم به علل مختلف از جمله نبرد آشور و بابل ضعيف شدند و سرانجام همه بتدريج مقهور قبایل مهاجر آريايي گرديدند. با اين حال به یقین می توان گفت که  بازماندگان ایلامی، یعنی الیمایی ها ( به پارسی هوز ها -خوز ها ) مدتها استقال نسبي خود , حتي پس از نفوذ و پيشروي و ورود قبایل آريايي , تا اواخر دوره ساسانی و ورود اسلام حفظ کردند . چرا که در تمامی مناطق لرنشین اغلب آثار و ابنیه متعلق به مردمان عیلامی و الیمایی است و بندرت اثری تاریخی متعلق به پارس ها و آریایی ها می توان در این مناطق یافت .

گنبد اورچین یا پلکانی یا مضرس  از نوه گنبد رک محسوب می شود که فقط در مناطق گرمسیری لرنشین و به ندرت مناطق سردسیری رایج بوده است .  اگر ناحیه لرستانات را که میراثدار سرزمین عیلام در جنوب غربی فلات ایران , مثلثی  فرضی تصور کنیم  که راس آن استان ایلام و ناحیه فیلی عراق در نزدیکی شهر بغداد و قاعده آن خط فصل بین شهر بروجرد و  سواحل خلیج و جزیره  خارگ باشد , همه گنبدهای مضرس زیگوراتی شکل در این محدوده قرار دارد . در خارج از این محدوده فقط در شهر بغداد یک مورد از این نوع گنبد مشاهده شده است .

 گنبدهای مضرس را سفرنامه نویسان فرنگی بسیار دیده اند و آنها را در زبان انگلیسی (گنبد آناناس) Pineapple Domes و در زبان فرانسه Domes Aveoles می نامند. از لحاظ شکل بیرونی گنبد می توان گفت گنبد اورچین، شبیه گنبد رک مخروطی است به گونه ای که روی پلکانی دوردار می باشد. از این نوع گنبد فقط جهت مقابر و ارامگاه ها استفاده می شده است (اقتداری، 1375: 856)

در اساطیر عیلامی از یک جهان افلاک یاد شده است که جهان را به صورت یک زیگورات هفت مرتبه نشان می دهد؛ در حقیقت این همان سبک معماری زیگورات ها در فرهنگ عیلامی و سپس  بین النهرین به اقتباس از عیلام است که در جهان واقعیت به صورت قبور و مزارات اسلامی هم اکنون  نمود حقیقی یافته است .

 از بناهای بی شمار با گنبد زیگوراتی در لرستانات ( منطقه لر بزرگ و کوچک ) می توان به برخی اشاره  کرد .

1. در منطقه گرمسیری بختیاری در شرق خوزستان همه بناهای تاریخی دارای گنبد زیگوراتی و   پلکانی است و مرتفع ترین آنها  بنای پلکانی در منطقه بختیاری در لالی مسجدسلیمان , بنای " شاه مال باوادی" است  که به جهت ارتفاع زیاد در بین لرهای بختیاری  به شاه گردن بلند  مشهور است .

2. در پشتکوه لرستان یعنی استانی فعلی ایلام در شهر آبدانان بنای سید  صلاحالدین محمد گنبد زیگوراتی دارد.

3. در بروجرد در استان لرستان بنای امامزاده جعفر , گنبد زیگوراتی دارد.

4. شوشتر  امامزاده عبداله و در  دزفول شاه بولقاسم گنبد زیگوراتی دارد.

5. منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره میانی عیلام در آنجاست , بناهای شیرمرد کوهبر در ناحیه عالیوند و بابا منیر , گنبد زیگوراتی دارند.

6. در بوشهر , در  منطقه لر نشین لیراوی  در شهر  گناوه امامزاده سلیمان بن علی  و همچنین در  منطقه دشتی امامزاده زین العابدین گنبد زیگوراتی دارند. 

منابع :

 

- جستارهایی در علل پیدایش و تیپولوژی گنبدهای رٌک در ایران

 

1. نویسندگان: ابوذر هادی و مریم قرایی

۲. (بازشناخت چگونگي شكل گيري گنبد اورچين (با تاكيد بر ساختار هندسي و معماري)نویسندگان:  سعيديان امين*, قلي مجتبي, زماني احسان, انصاري مجتبي* دانشگاه آزاد اسلامي، واحد ماهشهر، گروه معماري و مجتمع  جهاد دانشگاهی اهواز )

 

نویسنده: نورعلی مرادی بئوار الیما

 در پشتکوه لرستان یعنی استان ایلام فعلی در شهر آبدانان بنای سید صلاح الدین محمد گنبد زیگوراتی دارد

در پشتکوه لرستان یعنی استان ایلام فعلی در شهر آبدانان بنای سید صلاح الدین محمد گنبد زیگوراتی دارد

 

شوش دانیال

شوش دانیال

 

در شوشتر امام زاده عبدالله گند زیگوراتی دارد

در شوشتر امام زاده عبدالله گند زیگوراتی دارد

 

در بروجرد در استان لرستان بنای امامزاده جعفر گنبد زیگوراتی دارد

 در بروجرد در استان لرستان بنای امامزاده جعفر گنبد زیگوراتی دارد

 

گرمسیر بختیاری . خوزستان. شمال مسجدسلیمان . بنای زیگوراتی سید حسن آرپنا

گرمسیر بختیاری . خوزستان. شمال مسجدسلیمان . بنای زیگوراتی سید حسن آرپنا

بو روزمون (بابا روزبهان) در سرزمین بختیاری

بو روزمون (بابا روزبهان) در سرزمین بختیاری

 

بنای قدیمی امام زاده صالح با گنبد زیگوراتی در بختیاری که متاسفانه تخریب شد و بنای جدیدی به جای ان ساخته شد

بنای قدیمی امام زاده صالح با گنبد زیگوراتی در بختیاری که متاسفانه تخریب شد و بنای جدیدی به جای ان ساخته شد

 

بنای باوازه (بابا زاهد) در بختیاری با گند زیگوراتی

بنای باوازه (بابا زاهد) در بختیاری با گند زیگوراتی

 

بنای امامزاده شابولقاسم با گنبدی زیگوراتی. روستای شاه آباد دزفول . این بنا را ناسیونالیسم ایرانی به دروغ به یقوب لیث صفاری منتسب کرده است.

بنای امامزاده شاه ابوالقاسم با گنبدی زیگوراتی. روستای شاه آباد دزفول .

(این بنا در پی ظهور ناسیونایسم ایرانی ـ پارسی به دروغ به یقوب لیث صفاری منتسب کرده است، منبع: مردم محل.)

 

در منطقه بختیاری در شرق خوزستان همه بناهای تاریخی دارای گنبد زیگوراتی و پلکانی است و مرتفع ترین آنها پلکانی در منطقه بختیاری در لالی مسجدسلیمان ، بنای «شاه مال باوادی» است که به جهت ارتفاع زیاد در بین لرهای بختیاری به شاه گردن بلند مشهور است.

در منطقه بختیاری در شرق خوزستان همه بناهای تاریخی دارای گنبد زیگوراتی و پلکانی است و مرتفع ترین آنها پلکانی در منطقه بختیاری در لالی مسجدسلیمان ، بنای «شاه مال باوادی» است که به جهت ارتفاع زیاد در بین لرهای بختیاری به شاه گردن بلند مشهور است.

 

تصویری دیگر از شاه مال باوادی  در بختیاری

تصویری دیگر از شاه مال باوادی  در بختیاری

 

منطقه بهمئی . بنای بابا احمد که زیگوراتی است.

منطقه بهمئی . بنای بابا احمد که زیگوراتی است.

 

در بوشهر در منطقه دشتی امام زاده زین العابدین گنبد زیگوراتی دارد

در بوشهر در منطقه دشتی امام زاده زین العابدین گنبد زیگوراتی دارد

 

در بوشهر در منطقه لر نشین لیراوی در شهر گناوه امامزاده سلیمان بن علی گنبد زیگوراتی دارد.

در بوشهر در منطقه لر نشین لیراوی در شهر گناوه امامزاده سلیمان بن علی گنبد زیگوراتی دارد.

 

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره عیلام میانی در انجاست، بنای بابا منیر گنبد زیگوراتی دارد

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره عیلام میانی در انجاست، بنای بابا منیر گنبد زیگوراتی دارد

 

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره عیلام میانی در انجاست، بنای شیرمرد کوهبر در ناحیه عالیوند گنبد زیگوراتی دارد

در منطقه لرنشین شولستان فارس در منطقه ممسنی که بزرگترین سنگ نگاره دوره عیلام میانی در انجاست، بنای شیرمرد کوهبر در ناحیه عالیوند گنبد زیگوراتی دارد

 

 

چوقا و چغازنبیل

 

چوقا و شباهت ان با زیگورات چغازنبیل

 

 

 

 

4 نظر

  • مهاجرت ترکان و مغولان موجب زندگی کوچ نشینی شد!

    مغولان که صحراگرد و شمن پرست بودند و مظاهر طبیعی را میپرستیدند اعتقاد داشتند که《زمین مادر حیات》است و نباید زندگی یکجانشینی داشت لذا نگاه بدبینانه ای به شهرنشینی داشتند و تمام زیرساختهای شهری و《تأسیسات آبیاری و آبرسانی》را خراب و مختل میکردند. در این وضعیت مردمان لُر باتوجه به آسیب رساندن مغولان به شهرها و قتل عامهای دسته جمعی تنها راه نجات را پناه آوردن به کوهها و زندگی متحرک میدانستند. دکتر علی اکبر نیک خلق در کتاب《جامعه شناسی عشایر ایران》صفحه ۲۱ مینویسد: در دوره مغول زندگی کوچ نشینی در لُرستان گسترش یافت زیرا زارعان بر اثر عدم امنیت به کوهها میگریختند و زندگی کوچ نشینی را آغاز میکردند! فتوحات و سلطنت تیمورلنگ در ایران قتل و غارتها و ویرانیهای بسیاری به بار آورد که موجب گسترش زندگی چادرنشینی گردید! به عقیده استاین ( Estaine ) لُرها که در چند قرن اخیر نیمه یکجانشین بوده اند در هزاره پیش از میلاد《حیات یکجانشینی》داشته اند. بوبک (Bobek) یکی دیگر از پژوهشگران که سکونتگاههای ماقبل تاریخ ایران را مورد مطالعه قرار داده است میگوید: وجود پاره ای گیاهان نظیر《فلومیس پرسیکا》در مناطق لُرنشین از لحاظ بوم شناسی گیاهی مبین وجود و رواج زراعت در روزگاران گذشته است و این خود نشانه آن است که کوچ نشینی از درون زندگی ده نشینی مبتنی بر کشاورزی برخاسته است. وجود آسیابها و خرابه های مسکونی در مناطق لُرنشین نشان میدهد که لُرها تا قبل از ترکتازیهای مغولان زندگی یکجانشینی داشته اند. مغولان هیچگاه به زاگرس تسلط نیافتند ولی میراث کوچ بلند و اصطلاحات کوچ را به یادگار گذاشتند. تمامی کلمات کوچ مثل: ایل_ایلخان_ییلاق و قشلاق_خان_یورت_قیقاچ و…تماماً مغولی هستند. از این زمان کوچهای بلند و گسترده با اطلاع از وسعت خرابی مغولان شروع شد. بیهقی میگوید: ما را شهر زادگاه بودی همچنان که آنان (مغولان) را بیابان! دکتر یعقوب احمدی در کتاب《جامعه شناسی ایلات و عشایر》صفحه ۱۰۶ مینویسد: تاریخ زندگی ترکها در ایران به نوعی تاریخ کوچ نشینی و تحرک است!


  • تاریخ مردم ایلام باستان

    دکترمحمود حریریان درکتاب تاریخ ایران باستان، جلد اول، ص ۱۸۵، مینویسد: ایلامیها سرزمینشان را هلتمتی《سرزمین مقدس یا سرزمین خدایان》میخواندند که مرکب از هل به معنی سرزمین و تمتی به معنی مقدس یا خدایان بود (Poebel, 1932 ). واژه ایلام صورت اکّدی هلتمتی است. سومریها ایلام را نیم (سرزمین مرتفع) مینامیدند (Hinz, 1971, P 644 ) چون سرزمین ایلام علاوه بر دشت خوزستان شامل کوهستانهای شمال و شرق خوزستان نیز میشد اما حدود ایلام بسیار گسترده‌تر از این دشت بود که در ادوار اوج تاریخ ایلام حدود آن تا کویرمرکزی ایران، اصفهان، خرم آباد، درجنوب تا خلیج فارس، در مشرق تا شهرسوخته تا زابل و در مغرب تا دشت بین النهرین میرسیده است (نگهبان، مقدمه‌ای بر تمدن و تاریخ ایلام، مجله تاریخ، ص۱۰۸، شماره ۲، بهار ۱۳۵۶). مردم ایلام با تمدنهای بین النهرین یعنی: سومر، اکد، بابل و آشور ارتباط تجاری_بازرگانی داشتند و به فعالیتهای تجاری پُر سود میپرداختند. سرزمین ایلام از هزاره هشتم پیش ازمیلاد مسکون شد و از نیمه اول هزاره سوم پیش ازمیلاد وارد عصرتاریخی گردید. به گفته اومستد: موطن اصلی ایلامیها کوههای زاگرس بوده است (Olmstead, 1960, P 31 ). به گفته هینتس: ایلامیها《ایلامی》بودند منظور این است که آنها را باید از نژاد مستقل ایلامی و جدا از نژادهای دیگر دانست! نژادی که به نحوی دگرگونی ناپذیر مستقل بود. هنوز هیچ رابطه‌ای با اقوام دیگر پدیدار نشده است اما به نظر میرسد ایلامیها با لولوبیها یک《نژاد کوه نشین》و همسایگان آنها در شمال و با اقوام دیگری که《کاسیت》نامیده میشوند وجه اشتراک زیادی داشتند (تاریخ ایران باستان، دکترمحمود حریریان، ص ۱۸۶). با اینحال جمعیت ایلام نامتجانس بود بنظر میرسد که جمعیت ایلام باستان مختلط بود و شامل بومیان تیره پوست از نژادی نامعلوم که در حملات مکرر از دوره اکد (قرن ۲۴ ق.م) به تدریج از بین النهرین به جنوب ایلام نفوذ کرده بودند. بنا بنظر هینتس، محافظان قهوه‌ای پوست در نقوش شوش مربوط به دوره هخامنشی ممکن است ایلامیهای کوه نشین《نیاکان لُرهای کنونی》باشند (Hinz, 1972, P 21). قدیمیترین مراحل تعیین شده در شمال ایلام مربوط به ناحیه علی کش در ۲ کیلومتری غرب موسیان است. سلطه سومریها بر ایلام دائمی و قطعی نبود زیرا لوگَل بَنَد شاه سوم از سلسله اول اوروک سال ۲۷۰۰ ق.م به سومر حمله کرد. نظارت سومریها بر ایلامیها برای بازداشتن آنها از حمله به بین النهرین بود زیرا آنها هرگاه قدرت و فرصت می یافتند در حمله به بین النهرین تردید نمیکردند (تاریخ ایران باستان، حریریان، ص ۱۹۱).نخستین بار سلسله اون در ۲۵۷۰ در اون نزدیک دزفول تشکیل شد. تزیتَ اول در ۲۰۷۰ ق.م سلسله اول سیمشکی یا سیمش (Simas) را در خرم آباد لُرستان تاسیس کرد (تاریخ ایران باستان، حریریان، ص ۱۹۵). سربازان ایلام از شوش، کوههای انشان و سیمشکی گرفته میشدند. در سال ۱۹۱۶ ق.م ایلام در رویارویی با گونگونوم شاه لرس (از شهرهای سومر) بشدت شکست خوردند از آن پس شاهان سیمشکی بصورت موقت تابع لرس شدند ولی کودور_مبوک به بین النهرین حمله کرد و سال ۱۸۳۴ لرس را به سرزمین ایلام اضافه کرد. سال ۱۵۹۵ ق.م دولت هیتی در آسیای صغیر، دولت بابل را منقرض کرد و بعد از آن کاسیهای ساکن کوهستان ایلام سلسله سوم را در بابل بوجود آوردند. سلسله ایگ_هلکی سال ۱۳۵۰ ق.م در ایهیتک (نزدیک اصفهان) تاسیس شد یکی از شاهان این سلسله شهر دور_اونتاش (چُغا_زنبیل) را بنا کرد و معبد مطبق (زیگورات) عظیمی ساخت. از حاکم ایالت ایپیر (واقع در ایذه) تعدادی سنگ نگاره و سه کتیبه ایلامی در کول فرح و اشکفت سلمان نزدیک ایذه بختیاری باقی مانده است (Lbid, P 143 ). شهر مدکتو بقولی دره شهر است و هیدلو در شرق فهلیان است. سال ۶۴۷ ق.م جنگ بین هومبن_هلتش شاه ایلام و آشوربانی_اپلی شاه آشور آغاز شد که ایلامیها شکست خوردند و شاه ایلام به کوهها گریخت و به الیپی رفت که جنگجویان الیپی درسال ۶۴۴ ق.م او را دستگیر و به آشور تسلیم کردند! سپس آشور تا اَنشان پیش رفت و کوروش اول هخامنشی حکمران انشان به شاه آشور ابراز وفاداری کرد. ایلام بصورت ۳ نفره اداره میشد که شاه در راس بود و نایب‌السلطنه (برادر جوان شاه) مقام دوم را داشت و ولیعهد بود و شاهزاده شوش مقام سوم را داشت. شاه جدید پس از جلوس به تخت شاهی باید با بیوه شاه متوفی ازدواج میکرد و برادر جوانش نایب‌السلطنه میشد. بگفته جُرج کامرون: بسیاری از عناصر زبان ایلامی با زبانی که امروزه در قفقاز یافت میشود و تحت عنوان خانواده زبانهای قفقازی خوانده میشود، مشترک باشند که شباهت آوایی و نحوی دارد (Cameron, 1960, P 14) بنظر میرسد بسیاری از این عناصر نظایری باستانی در زبانهای مورد تکلم کاسیها، لولوبیها و گوتیها در زاگرس مرکزی، هالدیاییها در ارمنستان، هوریهای غیرآریایی شرق عراق، چندقوم آسیای صغیر و اتروسکها در ایتالیا داشته‌اند! شباهتهایی که بین زبان ایلامی و زبانهای دیگر مشاهده میشود طبعاً نشان دهنده قرابتهای زبانی است (تاریخ ایران باستان، حریریان، ص ۲۰۵). احترام ایلامیها به زنانگی جاویدان در قالب پرستش الهه ها تجسم می یافت و به این سبب زن بودن را شکلی جاودانه و در خور احترام میشمردند و پرستش مارها ریشه در جادو داشت (Lbid, P 41 ). در هزاره سوم پیش از میلاد مبانی《مادر سالاری》در جامعه وجود داشت الهه های مادر در راس خدایان پرستش میشدند و عبارت بودند از: پینیکیر الهه بومی شوش/ کی_ریریشَ که در لیان (بوشهر) بود/ پَرتی که در کوههای شرق اَنشان بود. در هزاره دوم پیش از میلاد مبانی پدرسالاری در ایلام بوجود آمد که هومبن در راس خدایان بود. در یک حجاری نزدیک ایذه متعلق به قرن ۸ ق.م مراسم قربانی کردن یک گاونر کوهان دار، یک بُز کوهی و سه قوچ که سه نوازنده چنگ، بربط و نی آنرا همراهی میکردند مشاهده میشود. هنگام عزیمت به جنگ در شوش مقابل مجسمه عظیم شیر (که هنوزم میان لرهای بختیاری مجسمه شیرسنگی روی قبور بزرگان کاربرد دارد) قوچهایی را قربانی میکردند (Hinz, 1971, P 59 ). مُهرهای ایلامی از شیشه یا قیر ساخته میشدند و دارای تصاویر شیر و حیوان شاخدار هستند (Lbid, P 32 ). همچنین مجسمه سنگی که بدن انسان و سر شیر دارد از ۳ هزار سال قبل ازمیلاد از تمدن ایلام باقیمانده است! هنگامیکه یکفرد ایلامی میمرد او را بدون کفن در زیر کف کلبه اش قرار میدادند و کوزه گلی در کنار پاهایش میگذاشتند. ایلامیها معتقد بودند نوشیدنی و غذا پس از مرگ لازم است! نقش برجسته های ایلامی تماماً در بلادلُرنشین است مثل حجاری کورنگون در کوههای بختیاری که تصویر یک الهه و تعدادی پرستشگر که مربوط به قرن ۱۵ تا ۱۱ ق.م است. نقش برجسته نقش رستم که نقر نقش برجسته بهرام دوم ساسانی در قرن ۳ میلادی روی آن باعث شده نقش ایلامی بطور کامل پاک شود و آنچه باقیمانده تنها دو شکل نقش شاه و ملکه ایلام است که متعلق به قرن ۹ ق.م است. نقش برجسته اُمرای ایلامی واقع در کول فرح و اشکفت سلمان نزدیک ایذه بختیاری که مربوط به قرن ۸ ق.م است (تاریخ ایران باستان، حریریان، جلد اول، ص ۲۱۳).


  • ساخت زیگورات بازتاب خاطره موطن کوهستانی است

    ایلامیان باستان بهترین مهارتهای معماریشان را در ساخت پرستشگاه و بعد کاخها به کار بردند. زیگورات چغازنبیل مشهورترین یادمان دینی ایلامیان است که برج مطبق است. به نظر میرسد که زیگورات حاصل گسترش منطقی سنت دیرپای افراشتن پرستشگاه بر سکوها و صفه هایی بر بالای بناهایی محاط بوده باشد. صفه ها و بعدأ زیگوراتها که ظاهرأ هر دو برای یک منظور بودند. خانه ایزدان را بالا میبردند و هرچه بیشتر به آسمان نزدیک میکردند. زیگورات بازتاب خاطره جمعی کشوری کوهستانی است (بلاد لر نشین) که ایلامیان از آنجا برخاسته باشند و به مرور زمان دشتها آمدند. نام زیگورات قطعأ در بسیاری موارد واژه کوهستان را دارد و شکل و اندازه آن هم حاکی از آن است. مکانهای مرتفع را غالبأ مقدس دانسته اند موسی به کوه طور رفت تا ده فرمان را از خداوند که اغلب به کوه مقدس وی اشاره میکند دریافت دارد ( کلاریس سویشر ، خاور نزدیک باستان ، صفحه ۵۰) زیگورات از واژه ای به معنای بلندسازی ، نوعی پرستشگاه به شکل برج است و هر شهر یکی از آنها را داشت زیگوراتها دست کم ۳ طبقه داشتند که هر کدام از طبقه زیرین کوچکتر بود.


  • شولستان

    شولستان ( بلاد الشول ) نام پیشین شهرستان ممسنی و رستم است. شولی ها به زبان لری جنوبی سخن میگویند. نخستین بار در لرستان حکومت داشتند و هم اکنون در شهرستان الیگودرز بخشداری شول آباد وجود دارد. در حدود سال ۳۰۰ هجری نیمی از لرستان را تحت فرماندهی طایفه شول بود و به وسیله سیف الدین ماکان روزبهانی که اجداد او از دوره ساسانیان بر این منطقه حکومت داشتند اداره میشد و او را با لقب پیشوا میخواندند. روزبهانی یکی از طوایف قدیمی قوم لر است که حتی نامش در کتاب تاریخ گزیده اثر حمداله مستوفی در ذیل طوایف لر آمده است و هم اکنون در شهرهای اشترینان ، بروجرد و خرم آباد سکنا دارند. نجم الدین روزبهانی که از نوادگان سیف الدین ماکان بود در زمان حمداله مستوفی ( قرن ۷ هجری ) در این منطقه لرستان حکومت میکرد و ابن بطوطه سیاح عرب در سال ۷۴۸ هجری در راه شیراز به کازرون به قبیله شول برخورد کرده و گوید که آنان قبیله ای از عجم اند ( یعنی غیر عرب هستند ) که صحرانشین اند و مردمانی پرهیزگار و متقی هستند. شهاب الدین العمری ( متوفی به سال ۷۴۹ هجری ) گوید که قبیله شول با شبانکاره خویشاوندی مستحکمی دارند او همچنین اطراف کازرون را بلادالشول مینامد. لسترنج در کتاب جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی مینویسد:بلاد الشول نام بلوکی است در فارس. هنوز در جنوب ایران آثار شولها برجای مانده مانند:شول گپ ( بزرگ ) در بوشهر / دره شولی یا شوری بعنوان طایفه ای از قشقایی / طایفه شول چهارلنگ در بختیاری / دو قریه بنام شول یکی نزدیک دالکی و دیگری در شمال غرب شیراز / شول نقش رستم در نزدیکی مرودشت فارس / طایفه شولی در سیرجان کرمان ، بندرگناوه بوشهر ، لوداب یاسوج ، گچساران و الیگودرز لرستان سکونت دارند.



آخرین مقالات