شنبه ۱۰ خرداد ۱۳۹۹ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

بختیاری های شهرستان جم در بوشهر

بختیاری های شهرستان جم در بوشهر

با وجود اینکه جم در ناحیه‌ای میان شهرستان‌های سنی نشین جنوب استان فارس و جنوب استان هرمزگان و بوشهر واقع شده‌است ولی مردم بو...می این شهرستان سنی نیستند چرا در اصل مهاجرینی هستند که از بختیاری به این منطقه کوهستانی مهاجرت کرده اند .

در حدود چهارصد سال پیش همزمان با سلطنت صفویه طوایف (مدگماری) چالنگ بختیاری به سرکردگی شخصی به نام احمد بختیاری از طایفه چهار لنگ که عنوان قائد مدگماری داشته است. بر اثر اختلاف با اکابر و اقوام خود از راه کهگیلویه بو یر احمد به این منطقه امده و در جم سکنی گزیده است. قائد در در قدیم عنوانی بوده است همچون خان و میر که به لری بختیاری " کی " تلفظ می شده اما در نوشتن در قبالجات به عربی قائد نوشته می شد است .

دو مورد از قدیم‌ترین آثار مستند از طوایف موسوم به «مدگماری» سنگ قبرهایی هستند که تا چندی پیش در گورستان قدیمی روستای «غربه» که بسیار قدیمی است موجود بودند.

سنگ قبر شماره یک مربوط به « سعیداحمد_بختیاری» است که نوشته‌های آن به سبب فرسایش توسط باد و باران خوانا نیست و شاید توسط اهل فن خوانده شود. اما به هرشکل با دقت فراوان می‌توان نام سعیداحمد را بر روی آن تشخیص داد. این شخص همان کاسعیداحمد بختیاری و جد اصلی تمام طوایف مدگماری جم می‌باشد که از حدود سیصدوپنجاه سال پیش مقارن با حکومت صفویه از بختیاری به این حدود مهاجرت نمود.

سنگ قبر شماره دو به مربوط « قائدیوسف» نوه‌ی سعیداحمد می‌باشد که نوشته‌های آن کاملا خوانا است و عبارت زیر به صورت ترکیبی از خط عربی و فارسی بر روی آن به چشم می‌خورد. «وفات‌المرحوم‌المغفورالمبرور جنت مکانی خلدآشیانی قاید یوسف ابن سعیداحمد جمی بتاریخ شهر رمضان‌المبارک سنه اربع واربعون و مائه الف بعدالهجره النبویه 1144» .

از جمله طوایف مدگماری جم می توان از طایفه قائد باده خواری طایفه مشهدی , طایفه قائد یوسفی , طایفه خواجه که به چند دسته و تیره تقسیم شده اند. همچنین سایر طوایف جم موسوم به زایر شاه علی/شاه حسینی/محمد شفیع/محمد حاجی/ملا علی میرزا .سایر افراد ساکن در جم که جزء هیچکدام از طوایف نمی باشند مردمی هستند که از سایر مناطق مانند:گله دار( لرهای کهگیلویه فرزندان ملا فریدون ) و طاهری و غیره مهاجرت کرده اند.و همچنین سادات که در جم زندگی می کنند.(عطا نیکخواه ـ ۱۳۷۹ صفحات ۳۱ـ۳۲)

جم (شهر) واقع در بخش جم از توابع شهرستان جم استان بوشهر در جنوب ایران.

مر کز بخش جم و یکی از شهرهای آباد استان بوشهر است که در فاصلهٔ ۲۶۵ کیلومتری با مرکز استان قرار دارد. این شهر از نظر آب و هوایی با سایر شهرهای استان بوشهر تفاوت بسیار دارد و بر خلاف این شهرها، آب و هوایی نسبتاً معتدل‌تر دارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا حدود ۷۰۰ الی ۸۰۰ متر است.

کلیاتی درباره شهر جم

شهر جم در منطقه‌ای کوهستانی با درجه حرارت متوسط ۲۳ درجه سانتیگراد (۸ درجه کمتر از عسلویه) واقع گردیده‌است.

رطوبت نسبی ۳۴ الی ۵۱ درصد (۴۰ درصد پائین تر از عسلویه)

میزان بارندگی ۳۰۸ میلیمتر در سال و وزش بادهای منطقه‌ای مناسب.

خنکترین شهر در استان بوشهر

تنها شهری که در استان بوشهرانواع مرکبات پرورش می‌یابد.

دسترسی به منابع گاز و آب در بطن کوههای همجوار.

قرار گرفتن این منطقه در ۶۰ کیلومتری منطقه عسلویه بدون آلاینده‌های محیطی و صوتی.

دسترسی به راههای زمینی، هوائی (فرودگاه) و همجواری به راه ترانزیتی و ریلی در حال احداث به شیراز(مسافت تا شیراز ۲۷۰ کیلومتر)

پتانسیل گسترش مراکز اقتصادی در بخش‌های کشاورزی، صنعتی و خدماتی.

اشتغال ۴۲۰۰۰ نفر بصورت مستقیم و ۷۱۵۰۰ نفر بصورت غیر مستقیم و بالا رفتن سطح معیشتی و درآمدی مردم منطقه و شهرهای همجوار.

توسعه مراکز فرهنگی، آموزشی، ورزشی و رفاهی در منطقه و بالا رفتن سطح سواد مردم.

افزایش جمعیت موجود در این شهرستان با توجه به اضافه شدن کارکنان شاغل در طرحهای نفت، گاز و پتروشیمی در منطقه عسلویه به جمعیتی بالغ بر ۵۳۵۰۰۰ نفر خواهد رسید.

پالایشگاه گاز فجر جم که یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های گاز در کشور میباشد در این شهرستان واقع است.

حدود جغرافیایی

این شهرستان از شمال و شرق به بخش اسیرشهرستان مُهر دراستان فارس از جنوب به شهرستان کنگان و از غرب به شهرستانهای دشتی و دیر محدود می‌شود.

جم از نظر فرهنگی و ارتباطی

این شهرستان از یک طرف به شهرستان فیروز اباد از توابع استان فارس متصل از طرف دیگر از طریق اتوبان 4 خطه جم - عسلویه به منطقه عسلویه قطب اقصادی انرژی ایران متصل گردیده است . وجود منابع کاری فراوان در این منطقه آنرا به یک شهرستان مهاجر پذیر تبدیل کرده است و باعث ورود فرهنگهای متفاوت به این منطقه شده است . با پیشرفتی که شهرستان جم در سالهای اخیر داشته است انتظار می رود بزودی جم به یکی از شهرستانهای بزرگ در استان بوشهر مبدل گردد.

توابع

این شهرستان دارای دو بخش - دو شهرو پنج دهستان می‌باشد که (جم و ریز) نام دو شهر و دو بخش این شهرستان می‌باشند و دهستان‌های آن نیز از این قرارند: (جم- کوری حیاتی - انارستان - تشان - دره بان -ریز).

همچنین مرکز این شهرستان یعنی شهر جم نیز از چندین روستای بزرگ شکل گرفته‌است که عبارت‌اند از :ولایت - خواجه احمدی - قلعه کهنه-بهرباغ-علی آباد-صیدی(و کوری و حاجی آباد) و مالچه و....

از نظر وسعت بخش ریز از بخش جم بزرگ‌تر است اما از لحاظ جمعیت و تراکم جمعیتی بخش جم جمعیت بیشتری را در خود جای داده‌است.

همچنین روستاهای دولنگه و انارستان که هر دو از بزرگ‌ترین روستاهای استان بوشهر هستند نیز در این شهرستان قرار دارند.

هم اکنون با توجه به سکونت خانواده‌های کارکنان بخش‌های مختلف صنعتی شاغل در عسلویه، جمعیت این شهر به شکل چشم گیری در حال افزایش است.

زبان

مردم بومی این شهرستان اکثرا بختیاری تبار هستند. اما زبان شان در اثر گذشت زمان و همجواری با بومیان اچمی ( اچومی) زبان تغییر بنیادی کرده است با اینحال واژگان لری بختیاری در این زبان به وفور است برای مثال:

باهانده : / bahandeh / پرنده

پَرپِروُک پروانه

پَرچل : / parchal / کثیف

پَل : / pal / گیسو بافته شده.

پَل بُریدِه : /pal boredeh / نوعی نفرین که معمولا مادران درهنگام ناراحتی خطاب

به دختران میگویند.( گیسو بریده)

پِِسین : / pesin / بعد از ظهر

پرو : / parro / پینه کردن . دوخت کردن پارچه اضافه به لباسی که پاره شده باشد .

پیک : / pic / پوچ ، خالی .

چیل : /chil / دهان

چیل الِه وار :/chilevar/ فک دهن

خاگ : / khag / تخم مرغ .

خیش : / khish / شخم

سی چه : / ce cheh / به چه دلیل

کُیا بیدی : koya bide / کجا بودی.

کِند : / kend / باسن .

لُمبِه : / lombeh / باسن .

گِل :/gel / خاک

گولو : / golo / گربه

گولو مُدبِِخی : / golo modbekhei / گربه آشپزخانه ای ( کنایه ازکسی که همیشه یا سر یخچال یا توی آشپزخانه باشد)

گونج : / gonj / زنبور

گوور : / govar / گوساله

مُل : / mol / گردن .

مخ :/mokh/ درخت نخل( لری بختیاری موه)

 

نقاط دیدنی

کوه پردیس (پدری) - باغ‌های لیمو و زیتون - پیر بی‌بی‌ بانو - پیر بیراهه (باغها و آبشارهای زیبا) - جنگل گلوبردکان (یک جنگل انبوه با رودی نسبتاً دائمی که از میان آن می‌گذرد) - مناظر زیبای گود لح (چشم‌اندازهایی زیبا در پشت کوه‌های بهرباغ و علی‌آباد) - حمام قاجاریه - آسیاب علی‌آباد (طاحونهٔ حاجی مظفر) - رشته قنات قره چناق - تنگ حنا - بنو تنگمان - باغ پدری - سی‌سواران - باغ‌های بیدخوار، نرگسی، بیدبلند، پهگو، فرامرزی، انارستان و دیگر روستاهای زیبای جم و ریز - مناطق باستانی دایو و گلوقلات (گیر کلات) - پیر گلدسته - سد و گورستان تاریخی و باغهای روستای غربه - بناهای تاریخی روستای حرمیک-رشته قنات قدیمی روستاهای تشان ودرهبان

چند امامزاده از جمله شاهزاده سید علی اکبر و سید حبیب الله از نوادگان امام موسی بن جعفر و امامزاده میر محمد در ریز و دو امامزاده دیگر بنام بیراهه و بی بی بانو از جمله بناهای تاریخی مذهبی می باشند.اثار خرابه های شالوده دیوارها و سنگفرشهای قلعه کهنه (سی سواران)که بنای ان را به جمشید نسبت می دهند. همچنین کوه تبرکس و اثاری از خرابه های چرم ائینه در جاده ورودی جم که راهنمای دریانوردان بوده است.(بر روی یکی از این چرم ائینه ها در جاده ورودی جم اثر پای بزرگی و یک شمشیر است که به حضرت نوح نسبت می دهند).کانالهای طولانی و تاریک که اب را از دل کوه پدری(پردیس) بیرون می اید.ه حمام قدیمی مربوط به دوره قاجاریه و مسجد امام و حسینیه شاه نشین و همچنین ارامگاه مرحوم فاضل جمی مجتهد و شاعر جم می توان نام برد.

بختیاری های جم بوشهر

 

بختیاری های بوشهر

 

بختیاری های بوشهر

4 نظر

  • یاسین

    مطالب خوبی است ولی میشه بیشتر از این ها در مورد جم نوشت و مردم سایر نقاط رو نسبت به جم بیشتر آشنا کرد و نیز مطالب و اطلاعات بیشتری برای آگاهی مردم به ویژه نسل جوان ونوجوانان خود جم ارایه نمود، به هر صورت این گونه کارها خیلی خوب و پسندیده است


  • جعفر آقایی

    سلام به نظر می رسد ثابت ماندن واکه "آ" در گویش جمی و در کل در محدوده گویشی فیدویه و گرمشت و کورده و دژگاه و دارالمیزان و جم و ریز و اتباع آن سبقتی بیشتر داشته به گونه ای که گویش لرتبارهای کوچرو که ساکن منطقه شده اند را هم تحت تاثیر قرار داده و این نشان می دهد که گویش مردم ابتدا به ساکن این مناطق گویشی خاص بوده حالا نمی دانم کردها ساکن این منطق بوده اند یا یک نژاد ایرانی دیگر ولی در هر حال تحقیقی جامع می طلبد


  • نظری

    تصویر زنان ایلیاتی بسیار زیبا و موید بسیاری از مطالب می باشد.


  • مشاهیر قوم لُر

    لُر همان است که ضربه دستش دل یاران زهرای مرضیه را شاد کرد (ابو لؤلؤ پیروز نهاوندی) ... لُر همان است که نخستین بار بر علیه خلیفه جور قیام کرد و از سرزمین لُر تا مصر علم استقلال کشید (ابوسعید بن بهرام گناوه ای) … لُر همان است که نخستین عملیات دریایی ایران پس از اسلام را انجام داد (صلاح الدین محمود لُر) … لُر همان است که سنت سخاوت گذاشت و ثلث منال حکومتش را خرج مهمانان کرد (نصرت الدین احمد اتابک لُربزرگ) … لُر همان است که مرد شمشیر و قلمش خواندند (امیر جلال الدین مسعود شاه لیراوی) … لُر همان است که عادلترین پادشاه ایران خوانند (کریمخان زند ملایری) … لُر همان است که شجاع ترین و دلیرترین شاهزاده تاریخ ایران گفتندش (لطفعلی خان زند) … لُر همان است که فاتح قندهار و سند و دهلی در زمان نادرشاه افشار بود (فوج کهگیلویه و بختیاری در لشکر نادرشاه افشار) … لُر همان است که شعر و مدح اهل بیت اش بر تارک ادبیات ایران میدرخشد (عمان سامانی) … لر همان فاتح تهران و سردار مشروطیت است (حاج علی قلی خان سردار اسعد بختیاری) … لُر همان پایه گذار شیعه اصولی در جهان تشیع است (آیت الله وحید بهبهانی) … لُر همان است که پوزه استعمار پیر را به خاک مذلت سایید (رئیسعلی دلواری و دلیران تنگستان و دشتستان و سواران بختیاری) … لُر همان است که دمار از ارتش رضاخانی درآورد (کی لهراسب باطولی و دلیران بویراحمد و خوانین لرستان) … لُر همان است که زنانش هنگ نظامی بریتانیای کبیر را شکست داد (زنان لُرده دشتستان) … لُر همان است که تنها کسی بود که در مقابل کشف حجاب رضاخانی قیام مسلحانه کرد (خدا کرم خان بهمنی) …لُر همان است که شجاعت و سخاوت و دیانت را توأمان داشت و زیر بار دو پهلوی نرفت (علی سمیل فخرایی دشتی) … لُر همان است که عالیترین مرجع جهان تشیع بود (آیت الله سیدحسین بروجردی) … لُر همان است که شجاعانه مقابل شاه ایستاد و پیام مرجعیت را به شاه رسانید (آیت الله کمالوند) … لُر سردار شهید محمد بروجردی است … لُر سردار شهید نعمت سعیدی است … لُر تیمسار غضنفر آذرفر فاتح حاج عمران و کربلای ۷ است ... لُر هزاران شهید و آزاده دفاع از ایران است ... لُر دکتر عبدالحسین زرینکوب، دکتر جعفرشهیدی، دکتر مهرداد اوستا، پروفسور سکندر بهاروند، دکتر علی‌محمد رنجبر، دکترمحمدمهدی فولادوند، دکترشاموربختیار و هزاران دانشمند و استاد و دکتر و مهندس است … به آن دلقکان یاوه گو می‌گوییم؛ ای مگس عرصه سیمرغ نه جولانگاه توست … عرض خود میبری و زحمت ما میداری.



آخرین مقالات