چهار شنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

دزفول / آوان

تاريخ شهر‌ «دزفول‌» را خاورشناسان‌ ازآن‌ هنگام‌ كه‌ اين شهر پايتخت عيلاميان ـ حدود 2600پيش از ميلاد ـ بود و‌ «اوان‌» خوانده ‌مي‌شد ، نزديك‌ به‌ پنج‌ هزار سال‌ برآورد كرده اند . در نوشته هاي باستاني پس ازطوفان نوح ، از شهري به نام« اوان » نام برده شده است . اين شهر ، پايتخت تمدّن «عيلام» و سرآمد شهرهاي مشرق زمين بوده است. كاوشگران غربي در نيم قرن اخير ، ازجمله والتر هينتس ( Walter Hinz) آلماني ، در كتاب خود تحت عنوان « دنياي گمشدة عيلام » كه به فارسي ترجمه شده ، مي نويسد : « ممكن است اوان در جايي كه امروز دزفول قرار دارد ، بوده باشد .» پس از مطالعات و تحقيقات فراوان تصريح كرده اند كه « اَوان » { Avan } همان دزفـــول كنوني است . در اين صورت ، «دزفول» فعلي يا «اوان»پنج هزارسال پيش را بايد نخستين پايتخت امپراتوري گستردة كشور «عيلام» دانست . كلمه "دزفول"برگردان عربى واژه "دژپل"يا"دژپوهل" مي باشد.(پل را در زبان پهلوى پوهل مى گفته اند.) واژه پل از پلى كه توسط مهندسان ايراني و رومى در قرن 4 ميلادى به امر شاپور اول ساسانى به منظور برقرارى ارتباط ميان پايتخت جديد يعنى جندى شاپور و شوشتر ساخته شده بود،اخذ گرديده است.

دزفول / آوان

  • دزفول ؛ شهری از سپیده دم تاریخ

    دزفول نام شهری در جنوب غرب ایران و گسترده در کنار رودخانه دز ‌است.

    این شهر در دامنه‌های زاگرس میانی جای دارد و پیشینه تاریخی آن به زمان ساسانیان باز می‌گردد ولی پیش از ساسانیان هم آباد بوده و بخشی از سرزمین‌های امپراتوری‌های عیلام و هخامنشیان به شمار می‌رفته‌است.

    دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پل در کنار آن بر روی رود دز برای پدید آوردن پیوند میان پایتخت تازه (جندی شاپور) و شوشتر بنیان نهاده شد.

    دژ به معنی سنگر و سکوی دیدبانی است و چنین برمی‌آید که نام دزفول از نام دژ ساخته شده در کنار پل گرفته شده‌باشد.

    در سده چهارم هجری قمری شهر دزفول به قصر روناش نیز نامور بوده‌است، که در سمت راست رود دز جای داشته و هنوز ویرانه‌هایی به همین نام نمودار است و یکی از محله‌های کهن شهر دزفول هم روناش نام دارد.‏

    تپه‌های باستانی چغامیش با دیرینه‌ای نزدیک به۴۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح(ع) که به گفته باستانشناسان، گنجینه ارزشمندی از دانستنی‌های سودمند پیرامون رخدادهای زمان باستان از هزاره هفتم پیش از زایش تا شکوفایی تمدن شوش را در بر دارند نیز در دزفول جای دارد.

    وجود تپه‌های چغامیش سبب شده که دزفول را شهری از سپیده دم تاریخ بنامند.

 

  • آوان

در منابع و مآخذ تاریخی چهار نام عمده برای سرزمین ایلام باستان وجود دارد که عبارتند از: آوان (Avan) ، انشان یا انزان (Anshan) ، سیماش یا سیمش (Simas) و شوش. غیر از شهر «شوش» که موقعیت آن از قبل مشخص بود و  «آوان» با تحقیقات اخیر باستان شناسان با منطقه دزفول فعلی مطابقت دارد، محل واقعی جاهای دیگر به درستی مشخص نشده است از شواهد و قرائن چنین بر مي آید که شهر های فوق به صورت فدراسیون اداره میشوند و از حکومت مرکزی تبعیت میکردند مورخان با برسی آثار بدست آمده پس از طوفان نوح از شهری به نام آوان یاد کرده اند که پادشاهان آن در گذر زمان با تابع حاکمان سرزمین بابل بوده اند وبا اینکه خود بر بابل حکومت میکرده اند آثار بجای مانده از مردم این سرزمین بیانگر این است که ساکنان آن مردمی هنرمند و سخت کوش بوده اند کاوشگران فرانسوی از دوران حکومت قاجار و پس از آنها آمریکایی ها از نام و ویژگی های این شهر اوان آگاهی داشتند اما در خصوص محل واقعی شهر مدارک مستندی ارائه نداده بودند تا اینکه دانشمندی آلمانی به نام والتر هيتس در حدود پنجاه سال پیش کتابی درباره عيلام نوشت که بعد ها این کتاب به وسیله شخصی به نام «Jennifer names» تحت عنوان« the lost world of Elam » به زبان انگلیسی ترجمه شد و آقای فیروز فیروز نیا آن را باعنوان دنیای گمشده ی عيلام به زبان فارسی برگرداند در صفحه 72متن انگلیسی کتاب فوق نقشه ی سرزمین عيلام ترسیم شده که در این نقشه ضمن برشمردن اسامی شهرها ی این منطقه محل اوان یا دزفول به لاتین در نقشه مشخص شده است در صفحه 81ترجمه فارسی کتاب فوق الذکر به نقل از این دانشمند آلمانی آمده است ممکن است اوان درجایی که امروز دزفول قرار دارد بوده باشد آنگونه که مورخان نقل کرده اند اولین قومی که تشکیلات اداری مشخص را در خوزستان ایجاد کردند عيلامي ها بودند که از سال  2500 تا 1500قبل از میلاد شهر (آوان)را پایتخت سیاسی خود میدانستند هم اینک در 30کيلومتري شمال غرب دزفول ودر کناره ی رود کرخه دشت وسیع آوان یاد آور دوران پر عظمت تمدن درخشان عیلام است به نظر میرسد که شهر آوان در دوره ی ساسانیان به شهر کرخ یا ایوان کرخه و بعدها به کوت گاپو و کوت گاپون معروف بوده است.

 

  • جندی شاپور ، شهر دقیانوس و اصحاب کهف


جندي شاپور شهر دقیانوس و اصحاب کهف.  بارون دوید در سر راه خود از شوشتر به دزفول با دیدن بقایای شهر باستانی جندي شاپور در روستای شاه آباد اسلام آباد فعلی در توصیف آن می نویسد ایرانی ها بنای این شهر را را به دقیانوس دشيوش یا دقیانوس امپراتور روم که در سال 201ميلادي در سرزمین کنونی ایتالیا زاده شد نسبت داده اند وی به مسیحیان ظلم وستم بسیاری نمود هفت تن از این مسیحیان از ترس سربازان او همراه سگ خود به غاري پناه بردن و قصه هفت خفته اصحاب کهف را که ظاهرا در سراسر خاور میانه رایج است به وی مربوط ميدانند وی همچنین می نویسد شاه آباد همان محل جندي شاپور است که به دست شاپور فرزند اردشیر بابکان ساخته شده است و شاپور ذوالاکتاف آن را توسعه داده است چه بسا این جا مکان دلخواهی برای تحقیقات باستان شناسی باشد احتمالا شهر وسعت زیادی داشته است جرزهاي شکسته ی سنگی و آجری اینجا وانجا دیده میشدند و آجرهای قرمز و سفال در حوالی دشت پراکنده بود خطی از خاکریزها و آثار قنات ها با تعدادی که هنوز موجود است به اضافه ی امام زاده عبدالکاظم ابوالقاسم تمام چیزهایی است که در جندي شاپور به چشم میخورد گویی زارع زمین خیش خود را به ریشخند در محل شهری بر زمین می کشد که روزگاری سر مغرورش را بالا نگاهداشته بود بود و حال او آن همه تکبر را که سبب می شد تا ساکنان این شهر به رسم معمول بر شیوه ی زندگی ساده و خاضعانه اش به حقارت بنگرند با سطح زمین همسان می کند.

 

شهر باستانی جندی‌شاپور، در دوازده کیلومتری دزفول در محدوده روستای اسلام آباد واقع شده است. اولین دانشگاه جهان به دستور شاپور اوّل ساسانی در 1700 سال پیش در این شهر تأسیس شد که در عصر خود معتبرترین مرکز علمی جهان بود و رشته هایی چون پزشکی و نجوم در آن جا تدریس می‌شد.
 
آثار برجای مانده‌ی این شهر در 24 شهریور 1310 به شماره 46 در ردیف آثار ملّی به ثبت رسید.

 

  • کهن‌ترین سند دریانوردی جهان در دزفول

دزفول یکی از قدیمی‌ترین سرزمین‌هایی است که هویتی کاملاً ایرانی دارد و از نظر باستان‌شناسی، تاریخی، معماری، جاذبه‌های گردشگری، زیست‌گاه‌های طبیعی و موقعیت کشاورزی ویژگی‌های منحصر به فردی دارد. کشف مُهری گلی در منطقه چغامیش، حکایت از کهن‌ترین سند دریانوردی جهان دارد.

 

  • تپه‌های باستانی چغامیش دزفول
     
    این منطقه در جنوب شرقی شهر دزفول واقع شده و بر اساس شواهد باستان‌شناسی، قدمت این منطقه به پیش از اختراع خط می‌رسد. این تپه‌ها تمدن چند هزار سال پیش از میلاد مسیح تا شکوفایی تمدن شوش را در دل خود جای داده‌اند. باستان‌شناسان دانشگاه شیکاگو در کاوش‌هایی که در این منطقه انجام دادند، آثار باارزشی کشف کردند. اوّلین و قدیمی‌ترین خشت‌های پخته در عصر پیدایش خط در این منطقه یافت شده است که چغامیش دزفول را به عنوان اوّلین مرکز خط در ایران زمین معرفی می‌کند. 

    همچنین کشف مُهری گلی در منطقه چغامیش، کهن‌ترین سند دریانوردی جهان را نشان می‌دهد.
     
    سند ارزشمند دیگری که از این ناحیه به دست آمد، یک لوح مربوط به تاریخ موسیقی است که مربوط به هزاره چهارم قبل از میلاد است و تصاویری از اجرای موسیقی را نشان می دهد. به دلیل اهمیت تاریخی این منطقه، باستان شناسان‌دزفول را «شهری از سپیده دم تاریخ» نامیده‌اند.

تپّه های باستانی چغامیش با شماره 487 در سال 1344 به ثبت ملّی رسیده‌اند.

 

 

 
 

0 نظر


آخرین مقالات