سه شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

غار عیلامی کلماکره 

غار کَلماکَره در بخش مرکزی شهرستان پل‌دختر، در استان لرستان، واقع شده و یکی از شش گنجینه بزرگ کشف‌شده در جهان است.غارها به عنوان نخستین سکونت گاه های بشر و به عنوان مسکنی که انسان گذشته بدون هیچ زحمتی میتوانسته آن را مورد بهره برداری قرار دهد ، همواره مورد توجه جدی بشر بوده است. انسان پیش از تاریخ ، علاوه بر اینکه از غار به عنوان سر پناه استفاده میکرده ، آن را محیطی امن و آرام و محافظ او در برابر خطر حمله حیوانات وحشی و بلایای طبیعی می دانسته است. لرستان به واسطه قرار گیری در قلب رشته کوه های زاگرس و ویژگی های زمین ساختی کوه های زاگرس در تشکیل غارها ، بستری مناسب جهت شکل گیری نخستین استقرار گاه های انسانی بوده است. بررسی باستان شناسی نشان میدهد که دره تاریخی خرم آباد به لحاظ دارا بودن شرایط مساعد زیست محیطی ، سراب ها ، چشمه های فراوان ، غارها و اشکفت ها ، پناهگاه های صخره ای طبیعی ، رودهای همیشه جاری و فراوانی حیات وحش از حدود چهل هزار سال پیش تا کنون ، زیست بوم مناسبی برای اقوام بشری بوده است. آثار به دست آمده از پناهگاه و غارهای گر ارجنه ، کنجی در دشت کرگاه ، قمری و پاسنگر در دامنه شرقی سفید کوه و شمال غربی شهر و غار یافته در ۶ کیلومتری جنوب غربی شهر خرم آباد ، در نتیجه کاوش های باستان شناسی حاکی از سکونت دامنه دار انسان های پیش از تاریخ در دوره های موسترین ، بارا دوستین و زارزی است. پروفسور فرانک هول استاد دانشکده باستان شناسی دانشگاه شیکاگوی آمریکا و پروفسور فلانری باستان شناس آمریکایی که در سالهای ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۵ میلادی در دره ی تاریخی خرم آباد مشغول کاوش و پژوهش باستان شناسی بودند و پس از ماه ها تحقیق به این نتیجه رسیدند که:بیشترین اطلاعات راجع به سکونت و نحوه امرار معاش انسان های اواخر پلاستوسن در دره تاریخی خرم آباد واقع در جنوب غربی ایران می باشد. این گروه مطالعاتی توانستند در ادامه بررسی های خود ۱۷ محل اقامتگاه های انسانی دوره پالعولتیک را در این دره تاریخی شناسایی کنند. از این هفده غار ( اقامتگاه انسان های کهن ) دست کم ۵ غار از آنها مربوط به دوره پالعولتیک میانه بوده و شامل تمدن موستری و متجاوز از شش غار دیگر متعلق به پالعولتیک فوقانی و شامل تمدن بارادوستی میباشد. دو غار دیگر نیز مربوط به پالعولتیک فوقانی میباشند. لازم به ذکر است در دهه ۱۹۶۰ میلادی نیز دره خرم آباد توسط دانشگاه یل آمریکا به عنوان مرکز مطالعات پیش از تاریخ جهان قرار گرفت. این ۵ غار پیش از تاریخ دره خرم آباد ( خایدالو ) شهرت جهانی دارند و به عنوان نخستین بیس کمپ های انسانی ( استقرار گاه بشری ) در خاورمیانه مطرح هستند. پروفسور فرانک هول ، باستان شناس آمریکایی همان سال ۱۹۶۲ میلادی ( ۱۳۴۰ خورشیدی ) ، کتاب "دوره پیش از تاریخ در جنوب غربی ایران ، لرستان" را که حاصل چند سال پژوهش و تحقیق بود را نوشت که توسط دکتر اسکندر بهاروند ترجمه شده است.

غار عیلامی کلماکره 

غار باستانی کلماکره در استان لرستان و در پنج کیلومتری غرب شهر پلدختر ( پا پیل ) واقع شده است. این غار در جنوب کوه مهله است. خود واژه کلماکره یک اسم ترکیبی به زبان لری است که از سه واژه ی ( کل ) ، ( ما ) و ( کره ) تشکیل شده است.

کل در زبان لری به معنای نرینه بز کوهی است ، ما به معنای جایگاه و مکان است و کره به معنای نوعی درختچه کوهی شبیه درختچه انجیر کوهی است.

کره شبیه درخت انجیر کوهی است با این تفاوت که ثمر آن غیر قابل خوردن است. ولی همانند درختچه ی انجیر نزد مردمان لر حرمت دارد. آقای هاشم رضی در کتاب آیین مهر ، صفحه ۶۲ مینویسد:حرمت درخت انجیر از باوری سرچشمه میگیرد ، در برخی منابع آمده است میترا چون زاده شد ابتدا با برگهای درخت انجیر خود را پوشانید و با خنجری که داشت از میوه های آن درخت تغذیه کرد ، تا برومند و نیرومند شد.

 

برای دسترسی به غار از مسیر پلدختر و از طریق جاده شوسه ای که در حاشیه شمالی رودخانه کشکان است ، پس از طی ۱۲ کیلومتر به دهکده قشلاقی به نام دره باغ می رسیم. از این آبادی تا دهانه غار مسیری کوهستانی که باید پیاده طی شود. غار باستانی کلماکره پلدختر به ارتفاع ۵۵۰ متر بلند تر از سطح دشت در سمت شرقی یکی از آخرین دره های صخره ای آن واقع شده است. دهانه غار به سمت غرب باز شده و در دل صخره به سوی شرق ادامه می یابد. کلماکره از سه کلمه جداگانه ( کل ، ما و کره ) تشکیل یافته است که کل در زبان لری نوعی حیوان حلال گوشت کوهی با شاخ های کمانی رو به بالا و نرینه بز کوهی است. این غار در سینه ی کوهی نزدیک به یکی از راه های باستانی جنوب غربی ایران قرار دارد. در ورودی غار در کمرکش کوه واقع شده و دستیابی به آن به سختی امکان پذیر است. دسترسی به فضای داخلی غار که از چهار تالار نسبتأ بزرگ تشکیل شده و برخی ورودی های حفره ای آن نزدیک ۸۰ سانتی متر است ، بسیار دشوار میباشد. داخل غار کلماکره از چهار تالار گسترده با دهلیز های پر پیچ و خم ، ورودی های حفره ای و فراز و نشیب های مخصوص به خود تشکیل شده است. سالن های تو در توی آن بیش از ۷۰۰ متر طول دارند که به واسطه ی دهلیزهای تنگ و تاریک به هم مرتبط می شوند. سطح این فضاها توسط رسوبات آهکی از نوع استلاگمیت و استلاکتیت پوشیده شده است که جلوه هایی خاص و باشکوه را به نمایش میگذارد. چند آبچال کوچک و بزرگ و مملو از آب در تالارهای دوم ، سوم و چهارم غار دیده میشود. ستون های رسوبی و آویزهای شکوهمند تالارها که برخی از آنها کامل شده و تا ارتفاع ۱۵ متری قد برافراشته و به چکیده های سقف غار اتصال یافته اند ، از جمله پدیده های توصیف ناپذیر و طبیعی این مکان شگفت، انگیز می باشند. مساحت کلی فضاهای شناخته شده در غار حدود ۴۳۰۰ متر و طول فضاهای متصل به هم و شناخته شده مسیر فعلی آن حدود ۶۷۰ متر و ورودی دهانه آن ، دهانه ای طبیعی است که در دل صخره به سمت غرب باز، میشود.

 

این غار بطور تصادفی توسط یک شکارچی محلی منطقه در پاییز سال ۱۳۶۸ خورشیدی ( ۱۹۸۹ میلادی ) ، کشف گردید. از آن پس مورد تعرض قرار گرفت و توسط قاچاقچی های عتیقه غارت شد. به دنبال کشف غار باستانی کلماکره پلدختر لرستان ، و ضبط غیر مترقبه مجموعه ای ارزشمند از اشیاء تاریخی و فرهنگی از وابستگان شکارچی کاشف غار گردید. علی رغم درگیری های جدی و عملی میراث فرهنگی محل با آثار و تبعات ناشی از آن قسمتی از این مجموعه به دست قاچاقچیان عتیقه افتاده و به صورت غیر قانونی به خارج از کشور منتقل شد. پس از کشف غار توسط مردم ، مشاهده شد که گوشه و کنار این غار باستانی مملو از اشیاء ارزشمند و گران سنگ تاریخی میباشد. این اشیاء شامل:زیور آلات _ ظروف _ صورتک و ماسکهای طلایی _ سینی ( طبق ) با طراحی اسب بالدار _ انواع ریتون به شکل سر گاو _ هشت اسب طلایی بالدار _ یک ماهی با طول ۵۰ سانتی متر _ ظروف آشپزخانه _ وسایل تزیینی _ مقادیر زیادی سکه _ انواع مجسمه از جنس طلا و نقره به چشم میخورد.

عظمت این مجموعه ی بزرگ تاریخی به قدری است که محققان تاریخ آن را بزرگترین گنجینه ایران و یکی از شش گنجینه ی بزرگ جهان بر شمرده اند.

متأسفانه بر اثر عدم حراست و مراقبت صحیح از این مکان بی نظیر تاریخی ، قسمت اعظم عتیقه جات آن در سالهای اکتشاف به تاراج رفت. با این حال اشیایی که از این تاراج در امان ماند ، به خوبی ارزش این مجموعه را نمایان میکند. آثار باستانی و تاریخی زیادی در این غار کشف شده است. این آثار امروزه در تمام موزه های شخصی و دولتی جهان پراکنده اند.

مورخان و محققان اروپایی این گنجینه را با نام Western cave treasure به معنای "گنجینه ی غار غربی" می شناسند.

مکشوفات غار باستانی کلماکره پلدختر ، هم اکنون زینت بخش بسیاری از موزه ها و گنجینه های داخلی و خارجی جهان است. موزه تاریخی فلک الافلاک خرم آباد ، موزه ملی ایران باستان ، موزه آذربایجان تبریز و موزه های لوور پاریس ، موزه میهو ژاپن ، موزه لندن ، موزه آرمیتاژ روسیه ، موزه نیویورک و…

 

غار تاریخی کلماکره پلدختر در سال ۱۳۸۴ خورشیدی و با شماره ی ۱۳۱۱۹ به ثبت ملی رسیده است.

اطلاعات به دست آمده از اشیاء منسوب به غار باستانی کلماکره پلدختر ، حاکی از آن است که این مجموعه تاریخی یکی از شش گنجینه بزرگ کشف شده در جهان میباشد. اشیاء این گنجینه عمومأ از طلا و نقره هستند و در نهایت هنر و ظرافت ساخته شده اند. نمونه هایی از این اشیاء در موزه فلک الافلاک خرم آباد و همچنین موزه ملی ایران باستان واقع در تهران و موزه تبریز و موزه های کشورهای اروپایی نگهداری میشود.

 

 

دولت سمتی

 

 

با توجه به کتیبه های حک شده به خط میخی بر روی اشیاء این غار مشخص شد که گنجینه مذکور بخشی از خزاعن دولتی به نام سمتی ها بوده که در دوره سلسله عیلام نو ( ۷۶۰ _ ۶۴۴ قبل از میلاد ) در جنوب لرستان می زیسته اند.

همچنین نام چند پادشاه از جمله آمپیریش ، دابالا ، اون زی کیلیک ، اون ساک شاه بر روی این اشیاء حک شده است که تمامأ اسامی عیلامی هستند.

 

در تیر ماه سال ۱۳۷۱ خورشیدی ، دکتر رسول بشاش کنزق ، پژوهشگر ایرانی مأموریت یافت که تعدادی از کتیبه های حک شده بر روی اشیاء منسوب به غار کلماکره را مورد مطالعه قرار دهد. در مقاله "نجوای ظروف و اشیای منسوب به غار کلماکره لرستان" آمده است که وی موفق گردید برای اولین بار نام یک خانواده سلطنتی گم شده عیلامی و یک سرزمین ناشناخته در جنوب لرستان را معرفی نماید. وی در یادداشتی مقدماتی به نام ۲۲ شخص برخورد کرده که ۴ تن از آنها عنوان شاهی دارند. کتیبه ها نشان میدهد که اشیاء متعلق به سرزمین سمتی ( ساماتوره ) در جنوب لرستان ( شمال کشور باستانی عیلام ) بوده و بنیان گذار آن ، پادشاهی به نام " آمیریش" فرزند " دابالا " میباشد. این گنجینه به خوبی ثروت فوق العاده این سلسله محلی را آشکار میسازد. بنابراین شاهان سمتی عیلامی تبار ، که از کتیبه های موجود بر روی اشیاء غار کلماکره شناخته شده اند ، احتمالأ قلمرو کوچک قبایلی را در جنوب لرستان فرمانروایی میکردند. این منطقه مستقیمأ تحت کنترل شاهان عیلامی در تمام دوران نو عیلامی ( ۷۶۰ _ ۶۴۴ قبل از میلاد ) بوده است و با توجه به اسامی عیلامی حک شده بر روی اشیاء رابطه ی گسترده ای بین مراکز شهرهای قدیم عیلام باستان مثل:خایدالو _ ماداکتو _ هیدالو _ شوش _ آوان _ آیا پیر ( ایذه ) و… وجود داشته است. در هر صورت ساماتوره نام یکی از دولت شهرهای کوچک لرستان بوده که در طول قرن ۸ و ۷ پیش از میلاد ( یعنی قبل از ماد و پارس ) به وسیله شاهان محلی تحت نفوذ حکومت عیلام اداره میشده است. آنها در عین حال که عیلامی بودند اما روابط دوستانه ای با حکومتهای همسایه مثل آشوریان و بابلیان داشتند. ولی آشور همیشه برای آنان دشمنی خطرناک به حساب می آمد و شاید به همین دلیل ، آنها از ترس غارت و دستبرد توسط آشوریان ، گنجینه سلطنتی اجدادی شان را در غار صعب العبور کلماکره پنهان میکنند تا از گزند آشوریان در امان باشد. مطالعه ی کتیبه های حک شده بر روی اشیاء مکشوفه کلماکره ، سبب بیرون کشیدن نام یک سلسله ناپدید شده عیلامی گردید که عرصه جدیدی را در مطالعات باستان شناسی و دوران تاریخ عیلام باستان بوجود آورد. با توجه به ویژگی ها و خصوصیات این غار کلماکره ، از جمله غیر مسکونی بودن آن و همچنین قلیل بودن اشیاء باقی مانده ، میتوان نتیجه گرفت که این غار به عنوان محل سکونت انتخاب نشده است. تیم کاوش سازمان میراث فرهنگی ایران سه کاربرد را برای این غار مشخص کرده اند:دفن و به خاک سپاری ، اقامت کوتاه و انبار ذخیره سازی.

استاد حسین بیرانوند در کتاب "کلماکره" ، صفحه ۸۴ مینویسد: علاوه بر سه فرضیه ی اراعه شده از طرف تیم سازمان میراث فرهنگی ایران یک فرضیه ی دیگر هم میتواند وجود داشته باشد و آن ، اینکه علاوه بر موارد پیش گفته شده ، ممکن است غار باستانی کلماکره مخفیگاه و نهان گاهی برای اشیاء ذی قیمت باستانی حکام عیلام بوده باشد.

اما سؤالی که مطرح شده ، این است که پس این همه اشیاء از کجا و توسط چه کسانی به این محل منتقل شده اند؟ نگارنده مدعی این فرضیه است که این اشیاء متعلق به دربار پادشاهان سلسله های مختلف "عیلام باستان" بوده و قبل از حمله آشوری ها به چغازنبیل ( معبد دور اونتاش ) ، به این محل یعنی غار کلماکره پلدختر ، منتقل شده اند. حالا یا این اشیاء توسط خود درباریان و شاهزادگان عیلامی یا افراد متنفذ سیاسی ، جهت حفظ و صیانت به نواحی صعب العبور کوهستانی شمال عیلام ( پلدختر لرستان ) منتقل شده اند ، یا در حین درگیری با سپاهیان آشوری توسط غارتگران درباری و یا دزدان محلی به این نقطه از پیش تعیین شده انتقال داده شده اند. فرضیه ی اول منطقی تر به نظر میرسد و دفاع از آن با منطق واقعیات تناقض ندارد. اما فرضیه ی دوم بسیار ضعیف و نارسا به نظر میرسد. تصمیم گیری های تیم سازمان میراث فرهنگی ایران به نظر میرسد که بسیار شتابزده و عجولانه بوده است. و به نظر میرسد که تصمیم گیری های آن تیم بدون در نظر گرفتن چارچوب تاریخ سیاسی عیلام باستان بوده است.

تاریخ سیاسی سلسله ی عیلام نو ( ۷۶۰ _ ۶۴۴ قبل از میلاد ) ، فراز و نشیب های زیادی را از خود نشان داده است. چه بسا ممکن است هنگامی که " هومبان _ هالتاش سوم " ، آخرین پادشاه سلسله ی عیلام نو در سال ۶۴۶ قبل از میلاد ، در کوههای شمال شوش پنهان شد ، این اشیاء را با خود به اینجا منتقل کرده باشد. و یا اینکه خود غار کلماکره پلدختر ، یکی از مخفیگاه های خود هومبان هالتاش سوم ( آخرین شاه عیلام باستان ) بوده است ـ یک اقامتگاه کوتاه برای فرار از دست سپاهیان آشوریان . بعدأ که آشوریان او را تعقیب کردند ممکن است هنگام فرار به شهر "مارو بیشتی" در سرزمین الیپی در شمال لرستان ، اشیاء و گنجینه معبد چغازنبیل را در درون این غار مخفی کرده و خود به ماروبیشتی فرار کرده باشد ، بدان امید که چنانچه مجددأ به سلطنت عیلام رسید و روی آرامش به خود دید ، اشیاء را به جای اولیه خود در معبد چغازنبیل ( دور اونتاش ) منتقل کند. ولی چون در شهر مارو بیشتی به او خیانت شد و توسط جنگجویان الیپی دستگیر و تسلیم آشور بانی پال ( شاه آشور ) گردید و این گنجینه تاریخی عیلامی و جایگاه آنها به ورطه ی فراموشی سپرده شد. اگر بپذیریم که ساماتی ها در این منطقه جنوب لرستان حکومت مستقل محلی داشته اند شاید اینان هم از ترس غارت و چپاول آشور بانی پال ، شاه آشور در این برهه ی زمانی ( دوره حکومت سلسله عیلام نو ) ، اشیاء و گنجینه مورد نظر را در این غار کوهستانی مخفی کرده اند ولی از یک دولت محلی کوچک ، بعید به نظر میرسد که این همه اشیاء ذی قیمت داشته باشد و احتمالا گنجینه کلماکره متعلق به معبد چغازنبیل شوش ، پایتخت عیلام باستان بوده که توسط شاه هومبان هالتاش سوم برای محافظت از دستبرد آشوریان به این غار کلماکره منتقل شده است. از طرفی این مخفی کاری به دست یک فرد متشخص و سرشناس صورت گرفته است و کار افراد عادی و عامی نمیتواند باشد.

گنجینه ی کلماکره شامل تعداد زیادی اشیاء نقره بوده که در مقوله ی ظروف غذاخوری قرار میگیرند. این ظروف شامل جام ها و ظروف مربوط به ریختن مایعات بوده که در جشن ها و مراسم مذهبی مورد استفاده قرار می گرفته است. از دید سبک شناسی این ظروف یک مجموعه ی کم و بیش منسجم را به وجود می آورند که در حقیقت تشابه آنها بیشتر از تفارق آنهاست. بر روی این مجموعه ی ظروف، غذا خوری کتیبه هایی به زبان عیلامی جدید مشاهده میشود.

اسامی آکشی _ مارتی _ پیری _ اومبا _ دودو _ اونشاک _ آمپریش _ دابالا همگی عیلامی هستند.

موضوع جالب تر اینکه آنی شیلهاک و اونزی کیلیک برادر یکدیگر و پسر آمپریش هستند و همه این اسامی عیلامی هستند. این مشخصه های عیلامی حکایت از عیلامی بودن این گنجینه کلماکره است. نام کیدین یا کیتین هم در کتیبه های اشیاء مکشوفه در غار کلماکره بدست آمده است که بارها در تاریخ عیلام ذکر شده است و کیتن هوتران ( ۱۲۳۵ _ ۱۲۱۰ قبل از میلاد ) هفتمین و آخرین پادشاه شناخته شده سلسله ایگه هالکی بوده است. کیتن مختص عیلامیان بود که به اعتقاد آنان همه ی خدایان دارای نیروی اسرار آمیز و فوق طبیعی موسوم به کیتن بودند.

کیتن طلسم جادویی ، تجلی الوهیت و قدرت آن برای محافظت بود. چیزی که بعدها هخامنشیان و ساسانیان آن را فروهر نامیدند.

 

 

11 نظر

  • پلدختر لرستان

    بروهی عیلامیان مقتدر اجداد لرها


  • نقوش صخره ای هومیان

    هنر نقوش صخره ای که یکی از بزرگترین گنجینه های بشری جهان است تقریبأ توسط تمامی گروه ها ، فرهنگ ها و تمدنها به عنوان ابزاری برای بیان عمیق ترین افکار و اعتقادات مذهبی به کار گرفته شده است.نقوش صخره ای تصاویر و افکار انسان باستان را با هم منعکس نموده است و از این تلفیق میراث مضاعفی به جا گذاشته ، که یکی از آنها مستقیمأ شکل تصویری داشته و دیگری به شکل افکار زیر بنایی بروز میکند. نقوش صخره ای هومیان در یک کیلومتری شمال شرق روستای سراب هومیان و در قسمت شرقی کوه سر سورن در قلعه ای به نام "کیزه" واقع شده اند. از طریق جاده کوهدشت به روستای اولاد قباد و سپس هومیان میتوان به این نقوش دسترسی پیدا نمود. اختلاف ارتفاع محل نقوش نسبت به روستا حدود ۳۸۰ متر و ارتفاع آنها از سطح دریا ۱۸۰۰ متر است. نقوش شامل یک سری نقوش حیوانی و انسانی میشوند که اغلب تجریدی و استلیزه هستند و تمامأ در دامنه صخره ای کوه قرار گرفته اند. این نقوش از کهن ترین آثار هنری اقوام ایرانی هستند که هنوز هم سالم مانده و پس از گذشت قرنها و هزاره ها رنگ و حالت آنها که نمودی از کیفیت زندگی و نشانه ای از اندیشه و بالاخره هنر ذاتی آنهاست که همچون کتابی که با خط تصویری نوشته شده باشد مبین و روشنگر گوشه ای از تمدن زمان های دوری است که باقی مانده اند. این نقوش قابل مقایسه با نقوش غارهای لاسکو فرانسه و آلتامیرا اسپانیا میباشند. این تصاویر نمایانگر دستاوردهای بی بدیل از نبوغ فکری و هنری بشر پیش از تاریخ به شمار می آیند و در نوع خود منحصر به فرد میباشند. نقوش اجرا شده با تکنیک منقوش و نقش مایه های انسانی و حیوانی هر کدام بیانگر واقعیتی تاریخی _ فرهنگی بوده که اکنون از بین رفته است. از نظر تاریخی _ طبیعی ، زیست بوم ، مردم شناسی و باستان شناسی منطقه هومیان بسیار حاعز اهمیت و دارای رازهای نهفته ای است که پژوهش های گسترده و دقیق میتواند پرده از آن بردارد.

  • سعید

    سلام بسیار عالی از غار کوگان ما سخن گفتین


  • کوگان ؛ بزرگترین غار دست کند دو طبقه جهان

    در ۴۵ کیلومتری جنوب خرم آباد روستایی به نام کوگان ( کوگو kogo ) وجود دارد. این روستا از توابع بخش معمولان شهرستان پلدختر ( پا پیل ) است. آزاد راه خرم _ زال ( خرم آباد به خوزستان ) از ۶ کیلومتری غرب این روستا میگذرد. در شرق این روستا دو کوه مرتفع به نام های کوگان و آو چنار با دره ای عمیق وجود دارد که بر رأس کوه کوگان قلعه ای باستانی بنا شده است. در سراسر قله ای که غار دو طبقه کوگان در آن کنده شده است آثار یک دژ باقی است طول این باروی قلعه نزدیک به ۲۰۰ متر است ، عرض بارویی قلعه نیز متجاوز از ۱۰۰۰ متر است که در قسمت شمال آن آثار چند اطاق دیده میشود. اندازه هر طاق ۳/۳۰ در ۵/۲۰ متر بوده و پهنای دیوار هر یک از آنها یک متر و سطح محل قلعه نزدیک به ۲۵۰۰ متر مربع است. جبهه ی شمالی کوه کوگان دارای دیواره ای صخره ای و کاملأ عمودی است. در دل این دیواره ی صخره ای ، غاری به صورت طبیعی با دهلیزهایی در دو طبقه ، وجود داشته که ساکنان قلعه ی کوگان این غار را مورد استفاده قرار داده و با تغییراتی که در دل صخره های درون غار به وجود آورده اند آن را به غاری مصنوعی برای اهدافی خاص ( احتمالأ آیینی ) تبدیل نموده اند. ورودی غار از طریق تنگه ای در پایین دست غار و با نردبان های آهنی ای که به تازگی نصب شده ، صورت می پذیرد. این غار دستکند دارای ۱۲ اتاق و ۷ آب انبار بزرگ و کوچک است. ابعاد این اتاق ها و آب انبارها کاملأ منظم و تمامأ از سنگ تراشیده شده اند. شواهدی از جمله وجود یک مهرابه با طاق حلالی ، آب انبارهای متعدد و کشف سکه و سفال های مربوط به دوره ی اشکانی ، بیان کننده استفاده احتمالی از این غار جهت مراسمات ویژه در آیین مهر ( میتراییسم ) است. غار کوگان در میان معماری های صخره ای کشف شده در لرستان جایگاه ویژه ای دارد و بیشترین حجم کنده کاری و تراش صخره در آن صورت گرفته است. این غار تا دوره اسلامی همزمان با حکومت اتابکان لر در قرون ششم تا دهم هجری نیز مورد استفاده قرار گرفته است.


  • نقاشی های غار دوشه چگنی

    غار دوشه چگنی در ۵ کیلومتری جنوب روستای کرشور آب علیشاه ( kor shoor ao alishah ) و در رأس کوهی مرسوم به دوش واقع شده است. از نظر تقسیمات سیاسی روستای کر شوراب علیشاه مربوط به بخش معمولان از توابع شهرستان پلدختر میباشد. غار دوشه که به صورت حفره ای در درون زمین ایجاد شده است در یک شیب بسیار تند و در رأس قله ای با ارتفاعی در حدود ۱۴۵۰ متر از سطح دریا قرار گرفته است. بر دیواره این غار تعدادی نقش باستانی با صحنه های شکار ، رزم و غیره وجود دارد. این نقوش از جمله قدیمی ترین هنر نمایی های بشر است که توانسته هنر خود را که زایده تخیل و افکار او بوده بر دیواره نقوش به صورتی کاملا ابتدایی نقش کند و تفکرات یا خواسته های خود را تصویر نماید. اهمیت این نقوش در این است که از نمونه های کمیاب و در نوع خود بی نظیر هستند. هر چند ۳ مجموعه دیگر از این سری نقوش در منطقه کوهدشت شناسایی و معرفی شده است ولی از نظر تکنیک نقش و رنگ نقوش با نقوش هومیان و میر ملاس تفاوت دارند. زیرا نقوش غارهای مذکور به رنگ قرمز هستند ولی نقوش این غار سیاه رنگ میباشند. مهمترین ویژگی این غار وجود صحنه معروف رزمگاه یا شکارگاه با ۱۱۰ نقش مختلف است که این غار را در میان سایر غارهای منقوش لرستان متمایز و منحصر به فرد ساخته است.


  • قدیمی ترین اثر هنری ساخت دست بشر در لرستان

    قدیمی ترین اثر هنری ساخت دست بشر که تا کنون کشف شده است ، سنگ نگاره هایی رنگینی با قدمتی ۴۰ هزار ساله بر روی دیوارهای غاری آهکی واقع در کوه یافته ، به فاصله ۲۵ کیلومتری جنوب غربی خرم آباد می باشند. این رنگین نگاره ها دارای ترکیب هایی از جنس گل اخرا ، خون حیوانات و عصاره برخی از گیاهان است. سالهاست بسیاری بر این باورند قدیمی ترین آثار هنری ساخت دست بشر در غار آلتامیرا در اسپانیا و یا غارهای شووه ، کرکس و ولاسکو در فرانسه است. در دیواره ها و سقف غارهای آلتامیرا و ولاسکو تصاویر حیوانات نقاشی شده که تا کنون به عنوان قدیمی ترین آثار هنری ساخته دست بشر در جهان شناخته می شدند. با این همه کهن ترین قدمتی که تا کنون به آثار این غارها نسبت داده میشد مربوط به ۳۲ هزار سال پیش است. سنگ نگاره های رنگین کشف شده با قدمت ۴۰ هزار ساله در غار یافته خرم آباد همه این معادلات را بر هم میزند. پروفسور مارسل اوت ( perfessor marcel ot ) ، استاد پیش از تاریخ دانشگاه لی یژ در بلژیک در بازدیدی که از این غار داشته و آزمایش کربن سنجی و سن سنجی را که بر روی این آثار انجام داده با قاطعیت سن دقیق آنها را به ۴۰ هزار سال پیش مربوط دانسته است. مارسل اوت بلژیکی حتی معتقد است خاستگاه اولیه بشر نه مربوط به آفریقا بلکه به منطقه آسیا و به احتمال زیاد به لرستان بر میگردد.


  • نادرترین نقوش صخره ای دارای اصالت جهان در لرستان

    پناهگاه صخره ای میر ملاس در کوه سر سور خن واقع و در جبهه شرقی دره ای عمیق به نام میر ملاس واقع شده است و تا شهر کوهدشت حدود ۳۰ کیلومتر فاصله دارد که قسمتی از راه دسترسی به پناهگاه ، جیپ رو و بقیه راه را باید پیاده ، طی کرد. دره میر ملاس متشکل از دو دیواره شرقی و در قسمت های جنوبی و شمالی این دیواره قرار گرفته اند. پروفسور مک بورنی کاوشگر این غار در نتیجه تاریخگذاری خود میگوید که اغلب نقوش میر ملاس قدیمتر از دوره نعولتیک ( حداکثر شش تا هفت هزار سال ) نمی باشد و تاریخ هومیان را به دوره موستری نسبت میدهد و در نهایت پس از مقایسه آثار مکشوفه خود با آثار مکشوفه به وسیله پروفسور فرانک هول آمریکایی ( استاد دانشگاه واشنگتن ) در خرم آباد به سال ۱۹۶۲ اذعان میدارد که آثار پالعولتیک فوقانی در ایران بسی قدیمی تر از اروپای غربی است. نقوش مزبور عمومأ متمایز از یکدیگر و اکثرأ به صورت استلیزه هستند. در بین نقوش مزبور ، تصاویری از انسان وجود دارد که با یکدیگر اختلاف دارند. علاوه بر تصاویر انسانی ، صورت هایی از اسب نیز که بر روی آنها سوارانی به شکل انسان نقش شده اند و همچنین صورت گوزن و سگ و موجوداتی شبیه به آن دیده میشود. اندازه صورتها بین ۱۰ تا ۳۰ سانتیمتر و اغلب نقوش حیوانات به صورت نیم رخ هستند ، فقط بعضی از صورتهای انسانی به صورت از روبرو و تمام رخ نقش شده اند. ترتیب نقوش اغلب به حالت منظره های دسته جمعی است که این مناظر گاهی صحنه شکارگاه و گاهی صحنه هایی غیر از آن است. سبک نقوش اکثرأ ذهنی و هیکلهای انسان به صورت خطوط مختلف نقش شده و یک خط مستقیم نشان دهنده اعضاء دیگر بدن مانند سر و دست و پا میباشند و در میان این نوع نقوش گاهی صورت حیوانات نیز به شکل طبیعی و حقیقی نقاشی شده اند. معمولی ترین رنگ در این نقوش رنگ قرمز اخرایی است ( احتمالأ اکسید آهن ) . این آثار که از نظر فرهنگی و هنری از ارزش بسیار بالایی برخوردار هستند جزو نادرترین نقوش صخره ای دارای اصالت در جهان هستند.


  • saki

    سلام عالیه عالی نذارین دوباره این گنجینه عیلامی اجدادمون رو به اسم هخامنش و کوروش و داریوش مصادره کنن. اولاش دروغایی هم گفتن که دفینه هخامنشیان بوده ولی پیگیری ها دروغشون رو مهلت نداد پر و بال بدن . بروهی نگین زاگرس بروهی


  • امید عیلامی

    ضمن تشکر از شما عزیزان که برای اعتلای فرهنگ عیلامی تلاش می کنید کاش کتابی با عنوان غارها مناطق لر نشین چاپ می شد چونکه ما درد فرهنگی زیادی داریم که در حال دزدی فرهنگ و آثار متعلق به لرها هستند زنده باد امپراطوری متمدن عیلام زنده باد همه لرهای ایران زمین


  • مجتبی میرزاده

    درود بر شما ، تشکر ویژه دارم از سایت وزین نگین زاگرس که با مقالات علمی و تاریخی کمک میکند به شناخت ظرفیت های فرهنگی و تاریخی قوم لر . این گنجینه متعلق به قبل از تشکیل ماد و هخامنش است بعد عده ای سعی داشتند برای بایکوت کردن تاریخ پر شکوه عیلام آنرا به هخامنشیان نسبت دهند در صورتی که تمام نام ها و هنرهای ساخت ظروف عیلامی است نه چیزی غیر از آن. باز هم تشکر دارم بخاطر زحمات تان. خدا حفظتان کند.


  • ‌عیلام نام اولیه ایران

    سلام تاریخ نیاکان ما عیلامیان لر توسط پارس ها مصادره شده است . متاسفانه چندین دهه است که هر اثر و محوطه باستانی و تاریخی که کشف می گردد پان فارسها بلادرنگ در اخبار آنرا به بخودشان مربوط می دانند .حالا ما باید دنبال بگریم که موضوع صحت ندارد و مربوط به ما لرهاست .


  • مهدی یاقونو

    درود برشما. زنده باد لرستان بزرگ و لر عیلامی جز اولین تمدن های جهان و تاریخ ایران



آخرین مقالات