چهار شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

ایت الله کمالوند

من یهاجر فی سبیل الله یجد فی الارض مراغما کثیرأ و سعه و من یخرج من بیته مهاجرأ إلی الله و رسوله , ثم یدرکه الموت فقد وقع أجره علی الله. سوره النساء , آیه ۱۰۰ . حضرت آیت الله العظمی حاج آقا روح الله کمالوند از چهره های نام آور تاریخ روحانیت و از کبار دانشمندان یکصد سال اخیر به شمار میروند. او به سال ۱۳۱۹ هجری قمری در شهر خرم آباد پای به عرصه وجود گذاشت ( آثار الحجه , صفحه ۲۸۶ ) . پدرش مرحوم حاج آقا رضا کمالوند از شخصیتهای اجتماعی و سیاسی لرستان به شمار می رفت که در کنار مرحومان یمن الملک و اسدالله کمالوند , مرحوم وثوق , مفاخر کمالوند ریشه اصلی خاندان کمالوند را در منطقه خرم آباد تشکیل میدادند. مرحوم کمالوند تا سال ۱۳۳۶ هجری قمری یعنی ۱۷ سالگی در خرم آباد در محضر مرحوم آیت الله حاج سید ابو تراب، جزایری به کسب فیض و فرا گرفتن مقدمات و سطح مشغول بودند سپس به بروجرد رفته و دو سال در محضر آیت الله العظمی بروجردی تلمذ نمودند و سپس به اراک که حوزه درسی مرحوم حاعری یزدی در آن قرار داشت عزیمت و پس از انتقال آن جناب به قم جزو مهاجرین هجرت نموده و تا سال ۱۳۴۶ در قم از حوزه تدریس آن بزرگوار بهره مند شدند و در خلال آن از مرحوم میرزا علی اکبر یزدی هم استفاده درس معقول را نموده و بعد مراجعت به خرم آباد نمودند و پس از اقامت مرحوم آیت الله بروجردی , به قم برگشتند و مدت ۵ سال از محضر آن بزرگوار کامیاب شدند. در اکثر موارد مرحوم کمالوند با حضرت امام خمینی رضوان الله علیه هم مباحثه بودند. لازم به تذکر است که مرحوم کمالوند مدتی را هم در نجف در محضر آیت الله حاج سید ابوالحسن اصفهانی تلمذ کرده بودند. هوش سرشار و نبوغ ذاتی مرحوم کمالوند به گونه ای بود که قول و نظر ایشان برای هر مجتهد و مدرسی بمثابه قال ارسطو سندیت و اعتبار غیرقابل تردید داشت…آیت الله کمالوند از مرحوم حاج شیخ عباس قمی صاحب کتاب بسیار معروف مفاتیح الجنان اجازه روایت داشت که خود آن مرحوم با مراجعه انسابی و فاصله رجالی به مرحوم حاج سید نعمت الله شوشتری جزایری , صاحب این اجازه و روایت بود. در سالهایی که ایشان در قم به تدریس و ارشادات مذهبی اشتغال داشتند , مردم لرستان مصرانه از مرحوم آیت الله بروجردی خواستند که محل رجوع علمی و عملی مردم لرستان و ایجاد یک مدرسه علمیه را با وجود ایشان رونق بخشند و معظم له نیز دعوت مردم لرستان را قبول و حوزه کمالیه را بنیان نهادند و قریب بیست سال شاگردان فاضل و دانشمندی را که هر یک در شرایط موجود از مجتهدین طراز اول به شمار میروند نظیر:حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ عباسعلی صادقی اصولی و فقهی بزرگ ، دکتر حاج شیخ عیدی استاد دانشگاه و مدرس فلسفه و کلام ،.آیت الله حاج سید حسن طاهری خرم آبادی مدرس حوزه علمیه قم و عضو هیعت رییسه خبرگان ، حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ عابدین خاکی صدیق دانشمند و نویسنده ، حجت الاسلام والمسلمین حاج سید محمدصالح طاهری خرم آبادی نماینده مجلس ، آیت الله حاج شیخ مهدی قاضی رییس دانشکده قضایی قم و معاون سابق شورای عالی قضایی ، آیت الله حاج سید یدالله صدری فقیه و سرپرست حوزه علمیه کمالیه خرم آباد ، آیت الله حاج سید مجید شاهرخی مدرس دانشگاه و حوزه ، آیت الله حاج سید فرج الله شاهرخ وند مدرس مقیم قم ، حجت الاسلام حاج شیخ محمد رضا آدینه وند نحوی دانشمند , ادیب و نحوی بزرگ حوزه علمیه قم و صدها فاضل و ادیب و دانشمند دیگر به جامعه اسلامی تحویل داد.

ایت الله کمالوند

سیمای آیت الله کمالوند در گستره تاریخ معاصر

آیت الله کمالوند و آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حاعری یزدی ؛ مرحوم آیت الله حاعری یزدی تا سال ۱۳۴۰ قمری در اراک اقامت داشتند , بنابراین مرحوم کمالوند در فاصله زمانی سالهای ۱۳۳۸ و ۱۳۳۹ در اراک محضر آیت الله حاعری را درک و در خدمت ایشان به کسب فیض مشغول بودند. در سال ۱۳۳۹ قمری امام خمینی ( ره ) که تحصیلات مقدماتی را به پایان رسانیده بودند نیز از أجله بزرگانی بودند که آوازه دانش و بینش مرحوم حاعری را شنیده و در حلقه درس ایشان, حاضر گردیدند. در سال ۱۳۴۰ قمری که مرحوم حاعری حوزه علمیه اراک را به شهر قم انتقال داد , امام خمینی قدس الله و مرحوم آیت الله کمالوند در خدمت ایشان به قم آمده و در حقیقت از پایه گذاران حوزه علمیه قم در کنار و خدمت مرحوم حاعری به شمار میروند. مرحوم آیت الله کمالوند چند سال از پربارترین سالهای عمر خود را در محضر مرحوم حاعری گذراند و در سال ۱۳۵۵ که مرحوم حاعری به جهان باقی شتافت آیت الله کمالوند خود چهره ای شاخص در قلمرو علم و ایمان به شمار میرفت. احاطه علمی مرحوم کمالوند در علوم اسلامی به شهادت اکثریت دانشمندان و مراجع مسلم تقلید به گونه ای است که در تاریخ یکصد سال اخیر جز چند تن معدود کمتر کسی را میشود با او مقایسه کرد. علاوه بر مقام ممتاز فقاهت اوج بینش علمی او در فلسفه و کلام و حکمت و عرفان و قدرت استدلال و استنباط و شیوه تدریس , از امتیازات والای اوست , شهادت نامه ای که به عنوان سند اجتهاد و اجازه از مرحوم حاعری درباره ایشان صادر گردیده ضمن اینکه بیان کننده عظمت علمی مرحوم کمالوند است , نشانه عمق علاقه و ایمان و اعتقاد مرحوم آیت الله حاعری به ایشان است و شاید این نوع اجازه جز برای بزرگانی نظیر امام به جهت دیگری تاکنون صادر نشده باشد , مرحوم حاعری یزدی در فرازی از این شهادت نامه میفرمایندهو جناب العالم العلام و الفهام الهمام صفوه العلماء العظام قدوه الفقها الکرام مروج اللاحکام , ثقه المسلمین والاسلام علم الاعلام المؤید بتاعیدات الربانیه الثقه العدل السنت و الرکن الامین المعتمد و لدنا الاعز الامجد الاجل آقا روح الله خرم آبادی الکمالوندی دامت برکاته , فلقد بذل فی هذاالسبیل 

و تا جایی که میفرمایندو لیحمدلله تعالی علی هذه النعمه الجلیه و الدرجه العلمیه وله التصدی فی الامور المراجعه الی الفقها و المجتهدین فی زمن الغیبه و علی الناس أن یطیعوا امره وإلی آخر

 

نگارنده بیاد دارد آن زمان که در دانشگاه تهران تحصیل میکردم از زبان اساتیدی نظیر مرحوم استاد محمود شهابی , حسینعلی راشد , استاد آیت الله مشکوه , مرحوم استاد بدیع الزمان فروزانفر , دکتر گرجی , ذکر جمیل مرحوم کمالوند با عظمتی فوق تصور بیان میگردید، باید توجه داشت هر یک از این بزرگان چهره های استثنایی تاریخ علم و ایمان ایران به حساب می آیند.

آیت الله کمالوند در محضر آیت الله بروجردی; دو چهره تابناک تاریخ تشیع مرحوم آیت الله العظمی بروجردی و مرحوم آیت الله کمالوند دو شخصیت لرستانی و به دو شهر بروجرد و خرم آباد تعلق دارند و مایه افتخار لرستانیها , روابط شاگردی و استادی بین این دو بزرگوار از بعد عاطفی در قالب پدر و فرزند نیز میتواند مطرح گردد. علاقه زایدالوصف آیت الله بروجردی به مرحوم کمالوند کم نظیر است و از باب مرید و مراد تلقی میگردد , از زمانی که مرحوم بروجردی در بروجرد اقامت داشتند و تا زمان مسافرت به نجف اشرف و سپس بازگشت به قم همواره روابط عاطفی و ارتباط علمی, این دو قطع نشده و ایمان مرحوم کمالوند به معظم له و علاقه آیت الله بروجردی به ایشان خود داستانی مفصل است.

در فروردین سال ۱۳۴۰ خورشیدی که مرحوم بروجردی چهره در نقاب خاک کشید و مرحوم کمالوند در حوزه علمیه کمالیه در ماتم ایشان به سوگ نشسته بودند و به همراه جمعیت عزادار و سینه زن که تمام شبستان و صحن مدرسه را پر کرده بود ایشان هم سینه میزدن و اشک میریختند و سه سال بعد در اردیبهشت سال ۱۳۴۳ پرواز ملکوتی روح بلند این شاگرد وفادار در جهان ماسوی در صلابتی کم نظیر به مقتدا و استادش ملحق میگردد و در جوار رحمت حق به آرامش ابدی میرسد.

 

امام خمینی ( ره ) و آیت الله کمالوند

ارتباط و آشنایی امام خمینی رضوان الله تعالی علیه و آیت الله کمالوند رحمته الله علیه از زمانی است که این دو بزرگوار به درس خارج مرحوم آیت الله حاعری یزدی ابتدا در اراک و سپس در حوزه علمیه قم حاضر میشوند. اینجاست که هر یک گمشده خود را یافته و در چهره دیگری تجسمی از معرفت به حقیقت را میجوینداین دوستی و ارتباط به صورت دیدار و مکاتبه استمرار داشته و براساس اسناد موجود باب مکاتبات تا آخرین روزهای حیات آیت الله کمالوند برقرار است. و همچنین ارتباط خانوادگی بین امام و ایشان در قم برقرار بوده است. مجاورت و نزدیکی محل اقامت این دو شخصیت بزرگ نیز مؤید این مدعاست ( به نقل از آقای مهندس حسن کمالوند فرزند شایسته مرحوم کمالوند در سال ۱۳۵۹ که سعادت ملاقات با امام را در قم پیدا میکنند پس از اظهار تفقد , امام از حال افراد خانواده جویا شده و حتی بعضی از خادمین منزل را به اسم جویا میشوند که خود نشانه حافظه خارق العاده و اعتماد به نفس آن بزرگوار است ) . در مهر ماه سال ۱۳۴۱ خورشیدی دولت اسداله علم تصویب نامه ای را از طریق هیعت دولت گذراند که این تصویب نامه پایه تحولی شد تا سرانجام ۱۵ سال بعد رژیم شاهنشاهی در ایران ساقط گردید. تشکیل انجمن های ایالتی و ولایتی بهانه ای بود که به دنبال آن رژیم بتواند اصولی از قانون اساسی را تغییر دهد که ماحصلش دشمنی با اسلام و مبانی مذهب تشیع بود. پرچمدار این نهضت از سال ۱۳۴۱ امام خمینی بود که با انکاء به ملت و حمایت توده های مستضعف در مقابل رژیم ایستاد تا به حقانیت امر رسید. در کتاب "نهضت امام خمینی" , نوشته ؛ سید حمید روحانی صفحه ۲۲۳ و ۲۲۴ و ۲۲۵ آمده است کهیکی از مقامات دولتی به نام آقای بهبودی بنا به درخواست علمای قم , روانه این شهر گردید و بی درنگ با مقامات روحانی و علمای قم به گفتگو نشست و چند باری نیز بین تهران و قم رفت و آمد کرد و نظریات و پیشنهادات مقامات روحانی قم را به رژیم و پاسخها و دروغ بافی های رژیم پهلوی را به آنان رسانید ولی نتیجه ای از آن به دست نیامد و نکات مبهمی که در لوایح ششگانه وجود داشت برای علمای قم روشن نشد و جوابهای سربالا و ضد و نقیض رژیم پهلوی ,مسعله را پیچیده تر میکرد. در این میان مرحوم آیت الله حاج آقا روح الله کمالوند که از علمای بزرگ خرم آباد و دارای نفوذ فوق العاده ای در منطقه لرستان بود برای به دست آوردن نظریه مقامات روحانی قم از طرح تازه ای که از طرف شاه به ظاهر در معرض آرای, عمومی گذاشته شده بود وارد این شهر گردید و پس از گفتگو با علمای قم بر آن شد که به دربار رفته با شاه گفتگو نماید و نظر او را از دست زدن به این کار به درستی به دست بیاورد. مرحوم کمالوند در روز معینی بی سر و صدا به دربار رفته با شاه ملاقات کرد , نظریات خیر اندیشانه ی علمای قم را به اطلاع او رسانید و موضع منفی و مخالفت شدید آنان را در صورت دست زدن او به اجرای نقشه ها و توطعه های ضد اسلامی به او گوشزد کرد و او را از عواقب شوم خودسری ها , قانون شکنی ها و مخالفت با مبانی اسلام و خواسته های ملت بر حذر داشت.

شاه از آنجا که موجودیت و تاج و تخت خویش را به اجرای رفرم وارده از آمریکا بسته میدید و از طرفی مرد با صلابت و سرسختی در جامعه روحانیت نمی دید! که بتواند در برابر سیل بنیان شکن "انقلاب سفید" ایستادگی نماید. مرحوم آیت الله کمالوند وقعی ننهاد شاه با کمال خودخواهی و غرور , آخرین حرف خود را با روحانیت چنین بازگو نمود کهاگر آسمان زمین بیاید و زمین به آسمان برود من باید این برنامه را اجرا کنم , زیرا اگر نکنم من از بین میروم و کسانی روی کار می آیند و به این کارها دست میزنند که نه تنها هیچ اعتقادی به شما و مرام و مسلک شما ندارند بلکه این مساجد را به سر شما خراب خواهند کرد و شما را نیز از بین خواهند برد! آنگاه به منظور تطمیع و اغفال جامعه ی روحانیت و امیدوار ساختن آنان به مراحم ملوکانه! افزود کهروحانیون با این برنامه اصلاحی ما موافقت کنند و به کارشکنی و مخالفت دست نزنند من اطمینان میدهم که هر پیشنهاد و خواسته ای که درباره جامعه روحانیت داشته باشند , برآورده سازم. و در پایان در مقام انتقاد و گله مندی از علما و روحانیون وظیفه نشناس! شیعه با لحنی پرخاشجویانه اظهار داشت کهروحانیون ایران باید شاه دوستی را از علمای اهل تسنن بیاموزند که آنها بعد از انجام هر فریضه به پادشاه کشورشان دعا میکنند ولی علمای ما چه بگویم؟!!! آیت الله کمالوند در پاسخ جمله ی اخیر او اظهار داشت کهآنها مأمورین رسمی دولتهایشان هستند و دعا کردنشان به پادشاه , روی انجام مأموریت است. مانند استانداران و فرمانداران ایران که دعا و نیایش و مدح و ثنای آنان برای پادشاه روی مراسم اداری است. ولی علمای شیعه در تاریخ هزار ساله خود , هیچگاه مأمور حکومتها نبوده و نخواهند بود. باید حسابها را از هم جدا کرد. ضمنأ مرحوم آیت الله کمالوند روی این نکته تکیه کرده بود که: رفراندوم در قانون اساسی ایران پیش بینی نشده و شما دولت مصدق را به جرم انجام رفراندوم تحت تعقیب قرار دادید اکنون چگونه خود به آن دست میزنید؟

شاه برای بیرون آمدن از بن بست به توجیهاتی متوسل شده بود از جمله اینکهما رفراندوم نمی کنیم بلکه "تصویب ملی" میخواهیم انجام دهیم! و به دنبال همین توجیه شاهانه! یکباره لحن مطبوعات و رادیوها تغییر کرد و به جای "رفراندوم" لفظ "تصویب ملی" به کار گرفته شد! به دنبال ملاقات مرحوم آقای کمالوند با شاه و اظهارات صریح و قاطع او در مورد رفراندوم و لوایح شاهانه , علمای قم برای اخذ تصمیم نهایی و تعیین وظایف ملت اسلام در برابر "رفراندوم شاه" بار دیگر با هم اجتماع کردند و به گفتگو پرداختند. در این اجتماع دو نظر متفاوت وجود داشتبرخی روی تجربه ای که در غاعله تصویب نامه داشتند بر این عقیده بودند که به مقابله و مبارزه برخیزند تا رژیم را به عقب نشینی وادارند! و برخی دیگر با دید محافظه کارانه و عاقبت اندیشی اظهار میداشتند که چه کاری از ما ساخته است؟ اگر رژیم در برابر ما سرسختانه ایستادگی کرد , یکدندگی به خرج داد و عقب نشینی نکرد چه می توانیم بکنیم؟ مشت با درفش مناسبتی ندارد! آیت الله کمالوند و گروه فداییان اسلامترور دکتر زنگنه وزیر فرهنگ , عبدالحسین هژیر وزیر دربار و نخست وزیر و سرانجام قتل سپهبد حاج علی رزم آرا نخست وزیر به دست خلیل طهماسبی نفسها را در سینه حبس کرده بود.

سرانجام دولت در مقابل این حرکت اقدام به دستگیری و تبعید بعضی از سران این گروه کرد. شش ماه بعد از ترور رزم آرا و در دوره حکومت مصدق تعدادی از فداییان اسلام به خرم آباد تبعید شدند که مدتی را در خرم آباد زندگی کردند و تحت نظر شهربانی خرم آباد به رفت و آمد عادی خود مشغول بودند , چرا که مصدق به عنوان نخست وزیر مجبور بود مسؤل حفظ امنیت و مانع کار فداییان اسلام باشد در حالیکه خود قبل از احراز پست نخست وزیری یکی از طرفداران و مشوقین آنها بخصوص در قتل رزم آرا به حساب می آمد. ناچار با کسب مشورت مرحوم کاشانی موقتأ آنها را به خرم آباد تبعید کرد تا سر و صداها بخوابد و بعد فکر بهتری برای آنها بکند. این گروه به سرپرستی حاج شیخ علی اصغر مروارید به خرم آباد آمده و مدتی در این شهر ساکن بودند. مرحوم آیت الله کمالوند طبق گزارش محرمانه وزارت کشور و شهربانی کل کشور , شماره ۵۹۷ , تاریخ ۱۳۳۰/۷/۱ منتهای محبت و پذیرایی را در حق آنان روا داشت.

 

اقدامات رفاهی و عام المنفعه آیت الله کمالوند

مرحوم آیت الله کمالوند علاوه بر مقام شامخ روحانیت و زعامت مذهبی بنا بر سنت، دیر پای محمدی (ص) به کارهای کشاورزی علاقمند بود و اصول آن را همیشه در مد نظر داشت. فعالیت ایشان در این زمینه به گونه ای بود که یکبار در سال ۱۳۲۹ در نامه ای به تاریخ ۱۳۲۹/۱۲/۲۱ وبه شماره ۳۶۰۸۵ از طرف وزیر کشاورزی وقت ایران از ایشان قدردانی شده بود. در زمینه فعالیتهای اجتماعی و توسعه امور شهری مرحوم آیت الله کمالوند همیشه اوقات پیشقدم بوده و اقدامات موثری با استفاده از نفوذ معنوی خود در ساخت مسجد و بیمارستانو و مدرسه به عمل می آوردند. در سال ۱۳۳۲ به خواسته مردم برای ایجاد کارخانه قند در منطقه ی لرستان اقدام کردند و بارها از طریق مکاتبه و ملاقات حضوری این امر را به دولت وقت تذکر دادند.

 

رحلت مرحوم آیت الله کمالوند

در ارتباط با فوت مرحوم کمالوند که در سال ۱۳۴۳ اتفاق افتاد نخست باید اشاره کرد که مرحوم کمالوند بخاطر مبارزه و مخالفت با خواسته های شاه و دولت در آن زمان که مسعله ای بنام انجمنهای ایالتی و ولایتی در رأس آن خواسته ها قرار داشت تقریبأ به حال تبعید و دور از زادگاه خود در تهران به سر برده و در خانه ای اجاره ای در خیابان منیریه پلاک ۲۵۱ زندگی میکرد و اوقات بیکاری را به مطالعه و ملاقات با دوستانی نظیرحجت الاسلام محمدتقی فلسفی و دیگران سپری میکرد. دکتر حمید عیدی شاگرد و یار وفادار مرحوم کمالوند که قریب سی ۳۰ سال را در محضر و مکتب او گذرانده بود نقل میکند کهدانشجوی دکتری بودم و آخرین دروس شفاهی را در حال گذراندن , قرار بود ۱۲ اردیبهشت آیت الله کمالوند را ملاقات کنم , در این ملاقات معظم له کاملأ در وضع مساعدی از نظر جسمی به سر میبردو حالتی که نشانه بیماری و کسالت باشد در او مشاهده نمیشد. روز ۱۶ اردیبهشت ماه که باز قرار شد ایشان را ملاقات کنم با, ورود به منزلشان بانگ شیون و سر و صدای اهل بیت را شنیدم و خبر درگذشت ناگهانی آیت الله کمالوند را شنیدم. حجت الاسلام فلسفی در کوتاه مدت تهران را برای یک تشییع بزرگ بسیج کرد و فردا که روز ۱۷ اردیبهشت ۱۳۴۳ بود تهران و بازار تهران یکسره تعطیل گردید. مرحوم آیت الله خوانساری بر جنازه ایشان نماز خواندند. با تجلیلی هر چه تمام تر برای خاکسپاری پیکر مرحوم کمالوند را به قم بردند. مردم خرم آباد و لرستان که از خبر درگذشت آیت الله کمالوند مطلع شده بودند با صدها وسیله نظیر اتوبوس و اتومبیل های شخصی به قم آمده و در مراسم تشییع شرکت کردند. جمعیتی قریب به پنجاه هزار نفر در مراسم تشییع و خاکسپاری حضور داشت و در رأس این جمعیت حضرت آیت الله العظمی امام خمینی رضوان الله تعالی پشت سر جنازه حرکت میکرد و تا صحن حضرت معصومه مشایعت فرمودند. پیکر پاک مرحوم کمالوند را در صحن مطهر حضرت معصومه (س) به خاک سپرده شد.

روحش شاد و یادش گرامی

1 نظر

  • میلاد حسینی پور

    روحش شاد باد…



آخرین مقالات