چهار شنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

لرها مخترع اولین ساز ها و موسیقی ها در جهان

قدیمی ترین سند موسیقی تاریخی ایران در تپه های باستانی چغامیش خوزستان - عیلام باستان اجداد لرها در 5هزار سال پیش از میلاد - باز هم لرها مخترع اولین سازها و موسیقی ها در جهان . ................................................................................................................. سرزمین لر میراثدار اولین های بشر یت شاید اولین جایی که موسیقی ایرانی شکوفا شده، شوش است . یعنی عیلام و از جمله قدیمیترین آثار به دست آمده در این زمینه ،اثر مُهری است استوانه ای متعلق به هزاره چهارم قبل از میلاد که به وسیله دو باستان شناس به نام های (دولگاز) و (هلن کانتور) در بین سال های ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۶ میلادی در جغامیش نزدیک دزفول کشف شده است و درحقیقت کهن ترین هم نوازی جهان را نشان می دهد. در این همنوازی که همگی بانوان هنرمند عیلامی به شمار می روند ،نفر اول خواننده ای است که به رسم معمول آوازه خوانان،دست راستش را زیر گوش گذاشته است. دلوگزا درباره ی این اثر باستانی ارزشمند باستانی چنین اظهار نظر کرده است: (یکی از این نمونه ها نخستین سندی است که بشر از موسیقی،به شکل هنری سازمان یافته دارد.این تصویر ، گروهی نوازنده را نشان میدهد که در واقع پیشرو و نیای ارکستر های امروزی را مجسم می کند.)

لرها مخترع اولین ساز ها و موسیقی ها در جهان

سرزمين لرستان بعنوان كهن ترين مأمن تاريخي فلات ايران بيش از ساير نقاط مورد بي توجهي وبي مهري قرار داشته است.  اين در حالي است كه عموم پژوهشگران همواره بر اهميت تاريخ ، فرهنگ مردم لرستان  در روند شكل گيري تاريخ تمدن كهن وباستاني ايران و بلكه جهان اذعان دارند . غالب پژوهشگران از جمله ريچارد نلسون فراي nelson frye Richard (ايران شناس نامي) معتقدند : هنوز در لرستانات پژوهش هاي باستان شناسي به اندازه ي ساير نقاط از جمله مناطق كردنشين صورت نگرفته ،اما در عين حال بر قدمت و اصالت اين منطقه و فرهنگ آن تاكيد مي كنند .آنان دليل اين اصالت را شرايط ويژه ي جغرافيايي و زيست محيطي لرستانات مي دانند كه در روزگاران گذشته آنرا به يكي از مراكز مهم جمعيتي تبديل كرده بود (فراي ، تاريخ باستاني ايران ،رجب نيا1382: 19و18) و بار تولد (مستشرق  بزرگ روسي) بنابر عقيده خود و تومانسكي و براساس پژوهشهاي ميداني ژوكوسكي مي گويد : وجـنات و بشره ي لرها بيش از ساير ايرانيـان خالص و محفوظ مانده است  (جغرافيايي تاريخي ايران ، ترجمه سردادور 196:1372) .  
 ساير محققان ،از جمله پژوهندگان كرد مانند:آيت الله مردوخ كردستاني با استناد بر ساختار كهن زبان لري (نسبت به ساير گويش هاي همجوار )،بر اين اصالت تاكيد كرده اند چنانچه فاروق صفي زاده در تاييد تاريخ مردوخ آورده است : جايگاه لرها به مركز پهلوي كهن خيلي نزديك بوده واز آميزه با بيگانگان هم دور بوده اند ، حتي از ملت كلده وآشور هم چندان اثر پذير نشده اند و تغيير گويش نداده اند (اديان باستاني ايران64:1385)
بر اين اساس براي دست يابي به مختصـري از تاريخ موسيقي لرستان در دوران باستان  ،تعمق در واژه هاي بازمانده از گذشته ،كه اينك هم با كمـترين تغيير تلفظ ،در فرهنــگ موسيقي لرستان و بعضا" در مناطق همجوار حضور داشته ،گريز ناپذير است.

 

 

کنکاش دروقایع گذشته برمردم لرستان و سیری در ژرفای سرگذشت فرهنگی وتاریخی آن درگرو بررسی موشکافانه درچهره‌های ناشناخته زندگانی نیاکان سخت کوش این مرز بوم است.
 نیاکانی که با طبیعت و سرشت گیتی، انس و الفتی عمیق و با پدیده‌های پیرامون خویش پیوندی ناگسستنی داشتند ودربرخورد با مشکلات، با تبیین پدیده‌های ناشناخته، تجلیات ذهنی را به گونه‌های مختلف برپرده زندگانی، نقشی آشکار و جاوید می‌زدند.
 هرچند باز‌شناسی بخشی ازویژگیهای زندگی این مردم، با بررسی آثاردست و اندیشه آن‌ها که درقالب عناصر مادی ومعنوی تجلی یافته و به یادگار مانده‌اند، شدنی است، ولی گذرگاه ورود به کُنه زندگانی آن‌ها واشراف بربسیاری از ویژگی‌های ناشناخته زیست وزندگی این مردم دلیلی جز مطالعه دقیق و همه جانبه چند و چون‌های جلوه‌های گوناگون امروزی نخواهد بود.

 

 

جایگاه موسیقی درفرهنگ مردم لرستان

موسیقی لرستان به دلیل محدودیت جغرافیایی این خطه و محصور بودن آن درمیان کوه‌های سربه آسمان ساییده زاگرس وعدم هم مرزی این سرزمین با کشورهای بیگانه نسبت به سایر مناطق کشور بکر‌تر و دست نخورده‌تر مانده است. مردم این دیار مردمی سلحشور ومبارزهستند وموسیقیشان درارتباط با اصالتشان ساخته می‌شود مایه ایی کاملاً متمایز نسبت به دیگر مناطق غرب کشور دارد، به علت روحیه سلحشوری، اشعار و سرود‌هایشان بیشترپیرامون محور مبارزات ومسائل اجتماعیشان است.

موسیقی درلرستان، مانند دیگر جوامع ایلی ازاهمیت و نقش بسزایی برخوردار است و مردم این دیار ازدیرباز با موسیقی انس والفت خاصی را داشته به گونه ایی که درجای جای زندگیشان حضوری پررنگ و عجین شده و ملموس را دارااست. درسوگواری، عروسی و پایکوبی، درناف بری فرزندان ومراسم مذهبی و ازدوشیدن شیر گوسفندان وگاوان گرفته تا کار طاقت فرسا و دشوار دروگری و جنگ آوریهای دلاوران وغیره، همه وهمه برموسیقی استوار و با آن همزاداست. مردم لرستان اصولاً براین باورند که سرودخواندن درکارهای دسته جمعی باعث تقویتشان درکار می‌شود از این رو هنگام کارگروهی به سرود خواندن می‌پردازند.
 به طورکلی می‌توان گفت که طبیعت کوهستانی، زندگی ایلی وشرایط قومی وفرهنگی درکنار سرنوشت تاریخی ایلات لرستان به موسیقی این منطقه رنگ وجلوه ایی خاص بخشیده، تنوع نغمات درموسیقی لرستان اصالت وفرهنگ مردمان این دیار را هویدا می‌سازد.

 

سازهای رایج درموسیقی لرستان
1-    سازهای بادی (Aereophones (): سرنا – دوزله – بلور
2-    سازهای زهی (Chordophones) کمانچه – تنبور
3-    سازهای کوبه‌ای (membranophones): تنبک (تمبک) – دُهُل

سرزمین لرستان ومحدوده زاگرس همچون دیگر مناطق فلات پهناورایران درادوار مختلف تاریخ محل بروز تمدن و آثار بوده که موجب شگفتی جهانیان گردیده است.

 


 اسناد موسیقی در لرستانات

 

 

اسناد موسیقی در لرستانات

 

یکی از درخشانترین مقاطع تاریخ ایران باستان، دوران تمدن «عیلام» است. عیلامیان، بنیانگذاران نخستین پادشاهی در گسترهی ایران بودهاند. نام این سرزمین در زبان عیلامی، «Hal-Tamti» و به معنای «کشور سَرور» بوده است. شکل نوشتاری این نام در خط میخی سومری به صورت «NIM.KI» بوده و به گونهی Elamma (در سومری) و Elamtu (در اکدی) خوانده و تلفظ میشده است. هخامنشیان این سرزمین را Uja میخواندند که نام کنونی «خوز» (= خوزستان) بازماندهی همین واژه است. عیلامیان به لحاظ قومی، به تبار «آسیانیک» تعلق داشتهاند.

تصویری از کول فرح

تصویری از کول فرح

 

چغاميش شهري از دوران پيش از اختراع خط است و قدمت آن به حدود 50 قرن پيش از ميلاد مي رسد. چغاميش را بايد نخستين مرکز در ايران دانست که خط و کتاب، اول بار در آنجا ظاهر شده است. این تپه های ارزشمند که گنجینه تمدن های بسیار است به شماره 487 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده اند.

 

قديمي ترين سند از تاريخ موسيقي ايران ( و موسيقي جهان ) كه تا كنون به دست آمده مربوط به هزاره چهارم قبل از ميلاد است كه تاريخ موسيقي ايران را به پنج هزار سال قبل مي رساند. مهري كه در چغاميشِ دزفول كشف شده حاوي صحنه اي از اجراي موسيـقي در اين دوره تاريـخي اسـت ( 3300-3100 ق.م )

 

باستان شناسان امريكاي كاوشهاي خود را در تپه های چغامیش به سرپرستي پروفسور دلو گاز و خانم دكتر ” هلن كانتر ” از اساتید دانشگاه شيكاگو دانشگاه اغاز نمودند. انان در طول کاوش خود در سالهاي 1961تا 1976 موفق شدند اثار و اشياء ارزنده و توده هاي عظيمي از سفال دورهء پيدايش خط در تپهء چغاميش را کشف نمایند. چُغاميش يكي از مراكز مهم آغاز كتابت و شهرنشيني در ايران به شمار مي رود و تعداد زيادي الواح گِلي ( شمارشي ) و قطعات و ظروف و كاسه هاي سفالي مشهور به ” لبه واريخته ” كه از سفالينه هاي شاخص دوره آغاز كتابت است ، از اين تپه بدست آمده است .

 	قدیمی ترین سند موسیقی تاریخی ایران در تپه های باستانی چغامیش خوزستان

قدیمی ترین سند موسیقی تاریخی ایران در تپه های باستانی چغامیش خوزستان

 

گسترهی کشور عیلام، شامل خوزستان و لرستان کنونی، پشتکوه(ایلام) و کوههای بختیاری،خوزستان،قسمتی از فارس،بوشهر،کوهگیلویه بویراحمد بوده است. بدین معنی که، از غرب به رود دجله، از شرق به استان فارس، از شمال به کوههای بختیاری و از جنوب به خلیج فارس محدود میشده و البته در دوران اوج قدرت خود، وسعتی افزونتر از این نیز داشته است. کشور عیلام از دو بخش کوهستانی و دشتی تشکیل میشد. بخش دشتی آن شامل سرزمینهای غربی عیلام، و مرکز آن شهر «شوش» بود، و بخش کوهستانی آن شامل نواحی شرقی عیلام، و کانون آن شهر انشان/ انزان [Anshan / Anzan] (واقع در محل بیضای فارس) بود. سرزمین عیلام در غالب تاریخ خود به شکل فدرال اداره میگردید و به مرکزیت شهرهای بزرگ آن، حکومتهای مستقل وخودگردانی تشکیل مییافت .

 

ایلامیان علاوه بر صنعت ؛ معماری ؛ در هنر و موسیقی نیز پیشتاز بوده اند . چنانچه می توان نخستین سند از همنوازی و ارکست جهان را از ایلامیان دانست که در مهر چغامیش ؛ کهنترین نمونه ی آنرا می توان دید .

 

 

مهر چغامیش :

 

در کاوشهایی که از سال 1961 تا 1966 توسط مؤسسه شرقی دانشگاه شیکاگو انجام گرفت،مُهری به دست آمد که یکی از سندهای مهم تاریخ تکامل موسیقی در تمدن انسان به شمار می رود.این مهر توسط دو باستان شناس از دانشگاه شیکاگو به نام های پیناس دلوگاس(1975- 1901pinhas delougaz ) و هلن کانتور(1993- 1919 Helene Kantor ) کشف و در گزارش کاوش آنها معرفی شد . در این گزارش آمده است:

 

«این تصاویر با توجه به ارزشی که از نظر هنری و آگاهی ما نسبت به زندگی این دوران دارند از ارزشهای والایی برخوردارند و به راستی نخستین یافته های بشری هستند که ارزش جهانی دارند. یکی از این نمونه ها ، نخستین سندی است که بشر از موسیقی به شکل سازمان یافته دارد. دراین تصویر گروهی نوازنده نشان داده می شوند که در حقیقت پیشرو و نخستین شکل ارکسترهای امروزی را مجسم می کند. دراین تصویر چنگ بزرگی مشاهده می شود که در پشت سر آن نیمرخ نوازنده ای در حال زانو زدن دیده می شود. فرد دیگری با دستهای باز در حال طبل زدن به چشم می خورد. نوازنده سوم دو آلت شاخ مانند در دست دارد که نشان می دهد نوازنده در حال نواختن ساز بادی است که احتمالاً بوق می باشد و آن دیگری که در دست دارد ظاهراً نواختنش متفاوت است. نفر چهارم خواننده را در حال آواز خواندن نشان می دهد که دستش را زیر گوشش نهاده، این حالت در آواز خوانی مصر باستان مشاهده می شود. این شیوه آواز خوانی هنوز در خاورمیانه متداول است. بنابراین در این تصویر ارکستری را مشاهده می کنیم که سازهای زهی، بادی و کوبه ای را در بردارد و خواننده با آن ها همکاری می کند. اما این ارکستر گوشه ای از صحنه اصلی را نشان می دهد و نوازندگان به جز طبل زن همه به سمت راست چرخیده اند. در برابر ،مردی مشاهده می شود که روی بالشی نشسته و میزی در جلویش قرار دارد که روی آن خوراکی های گوناگون چیده شده است و خدمتکار در حال پذیرایی از اوست. می توان چنین پنداشت که این تصویر صحنه ای را نشان می دهد که به مراسم مذهبی بستگی دارد.»

 

(Delouoaz-kantor: 1996)

سند موسیقی لر

تصویری از مهر چغامیش ، که در آن اجرای موسیقی دیده می شود

 

 

از دیگر اسناد و مدارک وجود موسیقی و اجرای زنده ی آن در ایلام ، نقش برجسته ی کول فرح است که در آن می بینیم که 3 موسیقیدان را در مراسم مذهبی نشان می دهد که قربانی به خدایانشان تقدیم می کنند و یک نفر آنها دف می زند و دو نفر دیگر ، چنگی به نام ون می زنند.

 

موسیقی 3500 ساله ی شوش ( ایلام میانه ) :

 

نخستین شکل از تصاویر زیر ، با توجه به فرم لباس و نوع کلاه ، یک فرد موسیقی دان را نشان می دهد و بقیه ی تصاویر ، تندیس های کوچک افرادی در حال نواختن عود را نشان می دهد که از سفال قرمز رنگ ساخته شده اند .
این آثار را در سال 1933 در کاوش های دمورگان در تپه ی آکروپولیس در شوش کشف شده اند . این تندیس ها که ساختشان به دوران ایلام میانه ( حدود 1500 پ . م ) باز می گردد ، در حال حاضر در موزه ی لوور پاریس نگاهداری می شوند :

 

لوح نخست :

تاریخ موسیقی در لر

اندازه ی تندیس :

 

ارتفاع : 10/4 سانتی متر
عرض : 3/3 سانتی متر

مربوط به تمدن عیلام

 

 

لوح دوم :

قدمت موسیقی در لرستان

 

اندازه ی تندیس:

ارتفاع : 9/8 سانتی متر
عرض : 4/1 سانتی متر

مربوط به تمدن عیلام

 

 

لوح سوم:

تاریخ موسیقی در بختیاری

اندازه ی تندیس :

ارتفاع : 8/6 سانتی متر
عرض : 4/6 سانتی متر

مربوط به تمدن عیلام

 

لوح چهارم:

تاریخ موسیقی در لرستانات

اندازه ی تندیس :

ارتفاع : 9/2 سانتی متر
عرض : 3/1 سانتی متر

مربوط به تمدن عیلام

 

 

لوح پنجم:

تاریخ موسیقی لرها

اینجا حقیقت سیلی میزند

 

 

درمیان مجسمه های سفالی کشف شده از تمدن عیلامی نیز، چندین تندیس سفالی قالبی وجود دارد که نوازنده هایی را درحال نواختی عود دسته بلند نشان می دهد. چند نمونه منحصر به فرد از این نوع تندیس در موزه لوور پاریس نگهداری می شود و از ۲۴تا۳۱ شماره گذاری شده است. درمجسمه شماره ۲۴، ساعد نوازنده عمود بر بدن و دسته ساز کمی متمایل به بالا است. در این مجسمه ساعد کاملاً از زیر کاسه عبور کرده و محل مضراب در انتهای محدوده یک پنجم دسته قرار گرفته است. کاسه طنینی ساز، بسیار کوچک و دسته ساز به نسبت آن بسیار بلند است.
در مجسمه شماره ۲۶،کاسه ساز کمی بزرگترشده و دسته نسبت کم تری با کاسه یافته است. ساعد هم عمود بر بدن نیست و زاویه ای حدود ۳۰ درجه پیدا کرده است. ساعد گرچه از زیر کاسه رد شده ،اما محل مضراب (مضراب خور)، به کاسه طنینی نزدیک تر است.

 

تندیس شماره ۲۷ مردی برهنه است که لوط دسته بندی را دردست دارد.ساعد او عمود بربدن قرارگرفته و انگشتانش از زیر کاسه، متمایل به محل مضراب شده است. دسته ساز نیز با زاویه ای حدود ۳۰ درجه به سمت بالا متمایل است. این مجسمه مربوط به اواسط هزاره دوم پیش از میلاد است.
مجسمه بعدی که با شماره ۳۰ در ویترین نگهداری اشیاء ایرانی در موزه لوور نگهداری می شود، مرد عیلامی است. ساز دست او، کاسه طنینی کوچک تری دارد. زاویه دسته کمتر است و ساعد کاملاً از زیر کاسه عبور کرده و دست جلوتر از کاسه طنینی قرارگرفته و به نظر چیزی شبیه مضراب در دست گرفته است.
از این دوران، مجسمه سفالی دیگری در موزه آبگینه تهران نگهداری می شود که به شماره ۶۵۹ -س ثبت شده است. پیکرسفالی یاد شده ، یک زن نوازنده است و به اواسط هزاره دوم قبل از میلاد تعلق دارد. این تندیس از منطقه جنوب غربی ایران کشف شده واز دوران عیلام میانی به جای مانده است. ساز در این پیکره عمود بر بدن و به صورت افقی کامل قرار دارد. و لوط دارای دسته کوتاهتری است.
وجود تندیس سفالی از نوازنده زن، نشان دهنده موقعیت عام و همه گیر موسیقی، بدون تمایز جنسی و نیز جایگاه زنان تمدن عیلامی نیز هست. این مجموعه تندیس که جملگی سفالی قالبی هستند، می تواند کارکردهای مذهبی عمومی داشته باشد. تولید انبوه و تعداد اشکالی که دارند، آنها را بدل به یک شی عمومی با کارکرد های شبیه به اشیای متداول در آیین ها کرده است.

تاریخ موسیقی لر توسط بانوان

تندیس بانوی نوازنده ی چنگ ؛ شوش – دوران پارتی مربوط به تمدن لرستان ؛ موزه لوور پاریس


وجود تندیس سفالی از نوازنده زن، نشان دهنده موقعیت عام و همه گیر موسیقی، بدون تمایز جنسی و نیز جایگاه زنان تمدن عیلامی نیز هست. این مجموعه تندیس که جملگی سفالی قالبی هستند، می تواند کارکردهای مذهبی عمومی داشته باشد. تولید انبوه و تعداد اشکالی که دارند، آنها را بدل به یک شی عمومی با کارکرد های شبیه به اشیای متداول در آیین ها کرده است.

 

 

از دوران عیلامی پایانی نیز مجموعه ای از زنگوله ها و زنگ هایی باقی مانده که کارکردهای متعددی ازجمله گردن آویز دام ها و ابزار تفریج کودکان داشته است.

تاریخ موسیقی در لرستان

تاریخ موسیقی لرستان

اینم تصویر یک ناقوس(زنگوله۹ امروزیث در بین لرها

 

 

در تمدن عیلامی ، سازهای زهی مضرابی کارکردهای رسمی داشته اند. در این میان حضور چنگ در نقش هایی که از حضور شخص اول و مقام پادشاه باقی مانده، محسوس و معنا دار است. به این اعتبار می توان چنگ را ساز رسمی دربار پادشاهی ایران در ایران باستان قلمداد کرد.موقعیتی که تا پایان دوران ساسانی نیز محفوظ مانده است. در برابر چنگ به عنوان ساز رسمی آیین های درباری،به نظر می سد لوط دسته بلند کارکردهای مذهبی و آیینی داشته است.

موسیقی بختیاری                              موسیقی لر

تاریخ موسیقی بختیاری

تاریخ موسیقی لر    

تاریخ موسیقی لر

 

تاریخ موسیقی لر

 

تاریخ موسیقی لر

 

 

کاوش های باستان شناسی و سازهای باستانی ایران

تاریخ موسیقی ایران

موسیقی 3500 ساله شوش

 

9 نظر

  • بساک

    ای دمت گرم کیف کردم💪


  • محسن نگهداری

    احسنت , درود بر روان پاکتان _ بسیار عالی و کامل بود.


  • امیدگودرزی منجزی

    خیلی کامل و دقیق و پرمعنی جمع آوری شده دست همگی درد نکنه


  • ارش

    لرها حتی صاحب اولین رقص ها در جهان هستند


  • اتیلا

    ✍ طبق تحقیقات هومئل زبانهای ایلام و سومر از یک پایه و جزو زبانهای اورال –آلتایی (التصاقی ) می باشد(سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی –جواد هیئت-ص21) تار هم متعلق به ترکان ازربایجان هست، ثبت جهانی هم شده آشیق های باستانی ترک رو مصادره نکنید با دروع و جعل تاریخسازی نکنید با گذاشتن چندتا عکس که اونها هم نشان دهنده نفوذ ساز اشیقی ترکها در بین لرها هست به خودتون توهین نکنید، سند حرف میزنه نه ادعا

  • مدیر وبسایت

    مقاله ما بسیار معتبر و مستند و کامل و شفاف هست . ما نفهمیدیم چطور شد شما دارید خودتون به ما لرا می چسبونید. جالب بود هرکی از راه میرسه نرسیده میخاد خودشو به لر و لرستان بزرگ ربط بده


  • حمید

    به شما پیشنهاد میکنم که تاریخ سومریان را مطالعه کنید ، اون موقع متوجه میشید که این آثار مربوط به سومریان یعنی نیاکان ترکان امروزی است.

  • مدیر وبسایت

    اولا ما مستند حرف زدیم . دوما سومری ها سامی هستند ب شما ترک ها چ .


  • آساره

    درود بر لرستان بزرگ


  • آساره بيرانوند

    دورود بر لرستان گپ


  • احمد

    از عکسهای تمدن عیلامی در منطقه ایذه استفاده شده امادرموردالات موسیقی ورقص روی کتیبه ها توضیحی داده نشد اولین تصویر مقاله ازکتیبه ی معروف کولفرح ایذه میباشد که درحال دعا یا رقص و...هستند



آخرین مقالات