یک شنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۸ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

چغازنبیل معبد باستانی اجداد لرها

چغازنبیل در جنوب غربی ایران، در استان خوزستان و در شهرستان شوش واقع شده است. این سازه در ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شوش (شهر باستانی) و ۳۵ کیلومتری غرب شهر باستانی شوشتر واقع است، اما به دلیل واقع شدن در غرب رودخانه دز، مرز این دو شهرستان، در تقسیمات کشوری جزء شهرستان شوش محسوب می‌گردد. این بنا در طول جغرافیایی ۴۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه و پهنای جغرافیایی ۳۲ دقیقه‌است.

چغازنبیل معبد باستانی اجداد لرها

تاریخچه

این نیایشگاه توسط اونتاش گال (پیرامون ۱۲۵۰ پ. م.)، پادشاه بزرگ ایلام باستان، و برای ستایش ایزد اینشوشیناک، نگهبان شوش (شهر باستانی)، ساخته شده‌است.

مکان جغرافیایی زیگورات چغازنبیل در ۴۵ کیلومتری جنوب شوش (شهر باستانی) و ۳۵ کیلومتری غرب شهر شوشتر، در نزدیکی منطقه باستانی هفت‌تپه است. دسترسی به این اثر باستانی از جاده‌ای انحرافی در جاده شوش به اهواز و همچنین از جاده شوشتر به هفت تپه (جاده کشت و صنعت کارون) مقدور است.

«چغازنبیل» که نام باستانی این بنا است، واژه‌ای محلی و مرکب از دو واژه «چُغا» (در زبان لری به معنی «تپه») و زنبیل (به معنی «سبد») است که اشاره‌ای است به مکان معبد که تپه بوده و آن را به زنبیل واژگون تشبیه می‌کردند. این مکان نزد باستان‌شناسان به «دور-اونتَش» معروف است که به معنای «دژِ اونتش»» است.

اونتاش گال پادشاه ایلام باستان است که دستور ساخت این شهر مذهبی را داده است. بنای چغازنبیل در میانه این شهر واقع شده است و مرتفع‌ترین بخش آن است.

این نیایشگاه توسط اونتاش ناپیریش (حدود ۱۲۵۰ پ. م.)، پادشاه بزرگ ایلام باستان، و برای ستایش ایزد اینشوشیناک، الهه نگهبان شوش (شهر باستانی)، ساخته شده است. و در حمله سپاه خونریز آشور بانیپال به همراه تمدن ایلامی ویران گردید. در سال ۱۸۹۰ میلادی زمین‌شناس سرشناس ژاک دو مورگان گزارش میدهد که در ناحیه چغازنبیل معادن نفت وجود دارد. گویا شرکت نفت ایران در پی همین گزارش بود که پایه‌گذاری شد. پس از گذشت پنجاه سال مهندسانی که سرگرم فعالیت‌های نفتی در چغازنبیل بودند آجری را یافتند که روی آن نوشته‌هایی بود. آجر را برای باستان‌شناسانی که در شوش کاوش میکردند فرستادند و پس از آن یک زنجیره کاوشهایی در چغازنبیل صورت گرفت که به کشف معبد چغازنبیل و آثار مهم دیگری انجامید. سده‌های متمادی این بنا در زیر خاک به شکل زنبیلی واژگون مدفون بود تا اینکه به دست رومن گیرشمن فرانسوی در زمان پهلوی دوم از آن خاکبرداری گردید. گرچه خاکبرداری از این بنای محدب متقارن واقع شده در دل دشت صاف موجب تکمیل دانش دنیا نسبت به پیشینه باستانی ایرانیان گردید، اما پس از گذشت حدود ۵۰ سال از این کشف، دست عوامل فرساینده طبیعی و بی دفاع گذاشتن این بنا در برابر آنها آسیب‌های فراوانی را به این بنای خشتی - گلی وارد کرده و خصوصاً باقی مانده طبقات بالایی را نیز دچار فرسایش شدید کرده است.

چغازنبیل جزو معدود بناهای ایرانی است که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. در بعضی از کتب تاریخی قدیمی، شوش (شهر باستانی) را چغازنبیل نامیده‌اند.

4 نظر

  • دورکی

    با تشکر از اطلاعات تکمیلی شما . ممنون , استفاده بردیم از این اطلاعات. ایکاش مردمان لر , قدر میراث های تاریخی شون رو بدونند


  • بختیاری

    در جنگ هشت ساله ایران و عراق شبکه های اقتصادی و صنعتی ویران شدند و بناهای تاریخی صدمه دیدند و نیروی انسانی جوان جامعه که نیروی تولیدی هم بود تلفات عظیم دید به طوری که انستیتو بین المللی تحقیقات درباره صلح ( سیپری ) در استکهلم خسارت جنگ هشت ساله ایران و عراق را بیش از درآمد نفتی این دو کشور جهان سوم در یک قرن گذشته دانسته و خسارت جنگی ایران را ۷۴ تا ۹۱ بیلیون دلار ذکر کرده است. روزنامه کیهان در تاریخ ۱۴ اردیبهشت ۶۸ ضمن چاپ لیستی از آثار تاریخی و فرهنگی آسیب دیده در جریان جنگ به نقل از رییس سازمان میراث فرهنگی مینویسد:استقرار تأسیسات نظامی و ضد هوایی در جوار شهرهای باستانی یکی از دلایل تخریب آثار باستانی است


  • روزبهانی

    بله چغا یا چگا در زبان لری به معنی تپه است بروجرد لرستان یک منطقه گردشگری به نام تپه چغا دارد. دکتر پرویز رجبی در تاریخ ایران (ایلامیها و آریاییها تا پایان دوره هخامنشی) صفحه ۱۶ مینویسد : وجود معبد عظیم چغازنبیل (تپه زنبیل) در ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شوش و در نزدیکی ساحل راست دز ، معبد اسرار آمیز چغازنبیل وجود دارد در اینجا اونتاش ناپیرشا (۱۲۷۵ - ۱۲۴۰ پیش از میلاد) شاه ایلام حدود ۱۲۵۰ شهر مقدسی بنام دور اونتاش بنا کرده است که در مرکز آن برج غول پیکر چغازنبیل (زیگورات چغازنبیل) قرار داشته است بابلیها بناهایی از این دست را که از هر سو به شکل پلکان است زیگورات مینامیدند.


  • تقدس عدد ۷ نزد ایلامیان باستان

    از دوران نسبتأ طولانی فرمانروایی ایلام جز: چند بنای ویران / ظروف سفالی / تعدادی مهر استوانه ای / اشیاء آیینی / شماری سلاح و...چیزی بر جای نمانده است چون اکتشافات باستان شناسی در تپه ها و محوطه های تاریخی صورت نگرفته است ایران یک میلیون محوطه باستانی دارد که اصلأ کاوش نشدند با این همه چنین به نظر میرسد که هنر ایلام باستان از نظر شکل و نقش از پختگی و مهارت چشمگیری برخوردار بوده و گواه بر این است که در هزاره چهارم پیش از میلاد ، هنر ایلام در تمام حوزه آسیای مقدم از برتری قابل ملاحظه ای برخوردار بوده است. زیگورات چغازنبیل (تپه زنبیل) در نزدیکی شوش نمونه ای از سبک معماری ایلامی است این بنا نخست در سال ۱۹۳۳ میلادی توسط براون که افسری زلاندی بود کشف شد و سپس به وسیله هیئت گیرشمن فرانسوی از ۱۹۵۱ تا ۱۹۶۲ میلادی به طور کامل از زیر خاک بیرون آورده شد (Vanden Berghe , Archeologie Iran ancien , 57 ). شهر دور اونتاش ۶۴۰ پیش از میلاد به فرمان آشور بانی پال در جنگ با هومبان هالتاش آخرین شاه ایلامی ویران شد این شهر دارای دو حصار بوده که حصار خارجی به طول ۱۲۰۰ متر و عرض ۸۰۰ متر و حصار داخلی به طول ۴۰۰ متر و عرض ۲۰۰ متر. بخش مذهبی و از آن میان زیگورات چغازنبیل شهر در درون حصار داخلی قرار دارد که دارای ۷ دروازه است به گمان عدد ۷ برای ایلامیان نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است. جلو پلکان جنوب شرقی نیز در دو ردیف ۷ پیشخوان خاص قربانی وجود دارد. بسیاری از فرهنگها و تمدنهای قدیم برای عدد ۷ احترام زیادی قائل بودند مثل : ایام هفتگانه هفته در نزد بنی اسراییل / طبقات آسمان و زمین در نزد مردم بابل / هفت فرشته مقرب زرتشتیان / هفت گناه کبیره مسیحیت / طبقات هفتگانه آسمان در قرآن / هفت وادی سلوک در تصوف / هفت انسان نقش شده در بالای درب آرامگاه داریوش / هفت خوان رستم / پله های هفتگانه آرامگاه کوروش / هفت بار چرخیدن به دور کعبه / هفت طبقه بهشت و جهنم / مذهب هفت امامی / هفت سین / هفت پیکر نظامی / هفت اورنگ جامی / هفت اقلیم : هندوستان - عربستان و حبشستان - مصر و شام - ایران - روم و صقلاب - ترک و یأجوج - چین و ماچین. زیگورات در ۵ طبقه و با میلیونها خشت و صدها هزار آجر ساخته شده بود هر طبقه بالاتر که حجم آن به توازن مقداری کوچکتر میشود بر روی زمین بکر ساخته شده که امروز از کل بنا تنها ۳ طبقه با ۲۵ متر بلندی برجای مانده است. در این معبد بیش از ۵ هزار آجر مکتوب وجود دارد که تقریبأ ۷۰٪ آنها مکرر متنی واحد هستند. یکی از ویژگی های معماری ایلام این بود که متنی را به کرات بر آجر مینوشتند و از آن برای تزیین بنا استفاده میکردند. جالب توجه است که آجرها به کمک مهر مکتوب نشده اند این امر خود گواه بر علاقه ایلامیان باستان به خط است که به آن به عنوان عنصری تزیینی نگریسته میشد. در تپه ایلامی دیگری که در سال ۱۸۷۶ میلادی در بوشهر (لیان) حفاری شد صدها آجر مکتوب از سده های ۱۳ پیش از میلاد پیدا شد که با عزیمت ناگهانی هیئت حفار پروسی (آلمانی) این آجرهای ایلامی بوسیله سودجویان محلی به مسافران خارجی فروخته شدند و امروزه چندی از آنها علاوه بر دو آجری که وسیله هیئت به برلین برده شده بود در موزه های لوور پاریس / لیدن / لاهه / و لندن پراکنده اند (Hinz , Das Reich Elam , 10) در شمالغربی سه معبد دیگر (معبد ایشمکرب ، معبد اوبان و معبد الهه کیریرشا ) از دل خاک بیرون آورده شدند.



آخرین مقالات