دو شنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

سردار مریم بختیاری

او تنها زنی بود که لقب و نشان سرداری از کنسول آلمان گرفت . بی بی مریم شیرزن مشروطه خواه، زنی تحصیل کرده، روشن فکر و خودساخته از دیار بختیاری که در آزادسازی اصفهان و فتح تهران رشادت های فراوانی انجام داده است.

سردار مریم بختیاری

سردار مریم بختیاری
بی بی مریم بختیاری

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/9/95/00175104.jpg

سردار مریم بختیاری در سال ۱۳۱۳ خورشیدی

زادروز

۱۲۵۳

درگذشت

۱۳۱۶ خورشیدی
اصفهان

آرامگاه

تخت فولاد، تکیه بختیاریها، اصفهان

ملیت

ایرانی

تبار

بختیاری

شناخته‌شده برای

از زنان مبارز عصر مشروطیت

لقب

سردار مریم بختیاری

جنبش

جنبش مشروطه، جنبش زنان

همسر

علی قلی خان بختیاری، فتح الله خان

فرزندان

علیمردان خان بختیاری، محمد علی خان، مصطفی قلی خان

والدین

حسینقلی خان ایلخانی

خویشاوندان

خواهر علیقلی خان سردار اسعد

جایزه‌ها

اهدای بالاترین نشان پادشاهی آلمان از کنسول آلمان در ایران

 

در دوران استبداد صغیر اقوام ایرانی به مبارزه برخواستند که در این میان مردم لر بیشترین رشادت ها را نسبت به دیگر اقوام تا ایجاد مشروطه بر عهده داشته اند، البته متاسفانه تاریخ گویا به عمد در این حیطه مسکوت مانده است. در این دوران تا ایجاد مشروطه لرها ابتدا به فتح اصفهان مبادرت ورزیدند و سپس اهنگ فتح تهران کردند و جانانه جنگید و خون دادند تا دودمان قجری را لوله کردند و انگلیس را از ایران راندند تا مشروطه با خون لر مشروطه شود.

یکی از تفنگ ها را در ان دوران شیر زنی از دیار بختیاری بدست میگیرد. بی بی مریم زنی تحصیل کرده، روشنفکر و خودساخته که با فرماندهی بخشی از قشون بختیاری در آزادسازس اصفهان و در فتح تهران هم بهمراه برادرش علی قلی خان سردار اسعد رشادت میکند و نقشی بسیار پر رنگ داشته است. او یک زن مسلمان و آزادی خواه بود .

 منابع بختیاری نقل کرده اند که سردار مریم بختیاری سال 1288 هجری شمسی در جنگ ازاد سازی اصفهان به همراه خواهرش بی بی لیلی فرماندهی یک ستون سواره نظام را به عهده داشته است.

او از زنان تحصیلکرده و روشنفکر عصر بود که به طرفداری از آزادیخواهان برخاست و در این راه از هیچ چیز دریغ نورزید. وی به مثابه زندگی ایلیاتی در فنون تیراندازی و سوارکاری ماهر بود و چون همسر و جانشین خان بود عده ای سوار در اختیار داشت و در مواقع ضروری به یاری مشروطه خواهان می پرداخت. سردار بی بی مریم بختیاری، یکی از مشوقین اصلی سردار اسعد بختیاری جهت فتح تهران محسوب می شد. وی طی نامه ها و تلگراف های مختلف بین سران ایل و سخنرانی های مهیج و گیرا، افراد ایل را جهت مبارزه با استبداد صغیر (استبداد محمدعلی شاهی) آماده می کرد و به عنوان یکی از شخصیت های ضداستعماری و استبدادی عصر قاجار مطرح بوده است.

سردار مریم بختیاری قبل از فتح تهران مخفیانه با عده ای سوار وارد تهران شده ودر خانه پدری حسین ثقفی منزل کرد و به مجرد حمله ای سردار اسعد به تهران، پشت بام خانه را که مشرف به میدان بهارستان بود سنگربندی نمود و با عده ای سوار بختیاری، از پشت سر با قزاق ها مشغول جنگ شد. او حتی خود شخصا تفنگ به دست گرفت و با قزاقان جنگید. نقش او در فتح تهران، میزان محبوبیتش را در ایل افزایش داد و طرفداران بسیاری یافت به طوری که به لقب سرداری مفتخر شد.

مقام معظم رهبری در باره سردار مریم می فرمایند: بی بی ضد انگلیس و ضد بیگانه بوده است و باید تجلیل شود.

 

سردار مریم بختیاری

 قدرت سردار مریم در منطقه به حدی بود که روس ها به هنگام فتح اصفهان خصمانه به منزل او تاختند و اثاثیه او را به یغما بردند و کلیه اموال و املاک او را در اصفهان مصادره کردند.

بی بی در بحبوحه جنگ جهانی اول بخشی از سواره نظامش را به یاری دلیران تنگستان میفرستد. و در سال 1295 نیز به کمک لژیون های المانی که با سربازانشان در جنوب ایران با انگلیسی ها می جنگیدند شتافت و پس از آن در جنگی خونین با قوای روس و انگلیس، لژیون های آلمانی را هرچند از سوی انگلیس تهدید میشد نجات داده و انها را تحویل دولت عثمانی میدهد که از انجا به المان بروند که بخاطر این شجاعت و رشادتی که از خود در برابر قوای بیگانه روس و انگلیس از خود نشان میدهد از سوی کنسول آلمان بالاترین نشان پادشاهی آلمان را دریافت میکند.

(بی بی به پاس حمایت های سرسختانه از ویلهلم دوم امپراطور المان، کمان تمثال میناکاری و الماس نشان و همچنین صلیب آهنین خود را که مهمترین نشان دولت المان بود از پادشاه المان دریافت کرد و وی تنها زنی بود که در دنیا توانست به دریافت این نشان نايل آید)

بی بی میدانست که مشکل کشور و کشورهای خاورمیانه استعمار پیر انگلستان است.

رشادت و دلاوری این زن بختیاری به حدی بود که آوازه شهرت و آزادگیش در سرتاسر میهن پیچید و منزل او مأمن و پناهگاه بسیاری از آزادیخواهان عصر مشروطه شد که در دوران جنگ جهانی اول خانه او در اصفهان پناهگاهی بوده برای فعالان سیاسی و فرهنگی همچون علی اکبردهخدا، ملک الشعرای بهار ، دکتر مصدق، وحید دستگردی و ... که در خلال جنگ جهانی اول مورد تعقیب نیروهای متفقین بویژه انگلیسی ها بودند.

پروفسور گارثویت می نویسد: «این پیرزن برجسته روحی سرکش و فکری مستقل داشت و در تعیین سیاست بختیاری به ویژه در جنگ جهانی اول نقش مهمی ایفا کرد».

 دکتر باستانی پاریزی مورخ شهیر معاصر نیز می نویسد:  «در همین کوهستان زنی می زیسته که برابر صد مرد در سرنوشت تاریخ معاصر ما دخیل بوده است. مقصودم «بی بی مریم بختیاری» است که وقتی در جنگ بین الملل اول، ایرانیان وطن خواه از اولتیماتوم روس، و بعداً از هجوم انگلیسی ها ناچار به مهاجرت شدند و آواره کوهستان بختیاری، این زن نامدار، همه آنها را پناه داد، و وسائل رفتن آنها را به غرب و کرمانشاه و بلاخره عثمانی فراهم ساخت در حالی که ما همیشه خوشمان می آید که بگوییم این انگلیسی ها بودند که مشروطه دادند و سردار اسعد را حمایت کردند! و چه و چه و چه…»

دکتر مصدق در خاطراتش وقتی از او میپرسند چند مرد در ایران میشناسی میگوید: یک مرد و ان بی بی مریم بختیاری است .

 

 

 

سردار مریم بختیاری همچنین از مشفقان و حامیان حقوق زنان بود، او در خاطراتش درباره اینکه چرا زنان در جامعه عقب مانده اند نوشته است که : تمام بدبختی های ما از خود ما میباشد چراکه نه علم داریم و نه حقوق خود را میدانیم، اگر ماهم میدانستیم برای چی خلقت شده ایم برای احقاق حقوق خود البته جان فشانی ها  میکردیم. ما حالا فکر میکنیم فقط برای رفع شهوت مردها خلق شده ایم یا برای اسارت و کنیزی، ما میتوانستیم برای حقوق انسانی خود به تمام ملل عالم تظلم کنیم و حقوق خود را بر قرار کنیم، اما ما زن های ایرانی ابدا از عالم انسانیت خارجیم.

( سردار از معدود زنان مشروطه است که خاطرات خود را نوشته است)

 

بی بی مریم بختیاری دختر حسینقلی خان ایلخانی، خواهر علیقلی خان سردار اسعد و همسر ضرغام السلطنه بختیاری از زنان مبارز عصر مشروطیت است او مادر علی مردان خان سرافراز بختیاری است.

در سال 1316 او در اصفهان زندگی را بدرود گفت و پیکرش در ارامگاه تخت فولاد اصفهان در تکیه میرفندرسکی  در گمنامی به خاک سپرده شد. و خانه او را که در اصفهان در چهار راه قصر ابتدای خیابان شیخ بهایی واقع بود بنا به وصیت خودش به اداره فرهنگ هدیه دادند که در محل ان مدرسه رودابه ساخته شد.

یک بار در روزنامه از خاطراتش چنین نوشته شد که : ای کسانی که روزنامه مرا مطالعه میکنید اگر در عصر شما ایران وطن عزیز مرا و خودتان را دیدید  که به دانش علم نورانی و مشعشع شده است و قدم در راه و خاک ازادی گذاشتید، یا در سایه علم و تمدن زندگانی کردید! از من بیچاره که یگانه ارزویم تمدن ایران است یادی کنید، ایا ساعتی که من در قعر گور خوابیده ام شما ایرانی های بدبخت ازادید؟ با کمال سرافرازی قدم های شمرده شمرده میزنید؟

یاد این بانوی ازادی خواه و مبارز که برای بیرون بردن ایران از عصر حجر و تاریک و ظلمت قجری، خود و ایل تبارش را فدا کرد گرامی میداریم هرچند بعدا تمام دستاوردهای مشروطه و خون هایی که در این راه ریخته شده با دست نشاندهگان انگلیس، پهلوی ها برچیده شد.

2 نظر

  • کامران بابادی

    سردار بی بی مریم بختیاری متولد ۱۲۹۴ هجری قمری بود. پدرش را زمانی که پنج ساله بود به شهادت رساندند ( ۱۲۹۹ هجری قمری ) و شیرعلی مردان بختیاری , پسرش را سال ۱۳۱۳ خورشیدی شهید کردند و خود سردار مریم بختیاری سال ۱۳۱۷ خورشیدی وفات یافت.


  • نقش لرهای بختیاری در آزادسازی اصفهان

    هرگاه در تاریخ اصفهان با خطر و چالشی مواجه میشد لرهای بختیاری و قدرت نظامی مردان بختیاری به مددش میشتافت و شهامت و شجاعت لرهای بختیاری ضامن سرکوب و دفع هر شرارتی بود و دافع هر تجاوزگری به این شهر ، قبل از اشغال اصفهان به دست افاغنه ، قاسم خان بختیاری با یازده هزار مرد جنگی بر افاغنه تاخت و در میمه به سختی شکستشان داد ولی بی کفایتی شاه سلطان حسین صفوی و عدم ارسال توپخانه برای مجاهدان لر بختیاری و بستن دروازه های اصفهان ، اشغال این شهر را به دنبال داشت در طی هفت سالی که اصفهان در اشغال افاغنه بود بارها افغان ها طعم تلخ شکست از لرهای بختیاری را تجربه کردند و در نهایت نادرشاه افشار با حمایت و همراهی لرهای بختیاری فتنه افغان ها در اصفهان را فرو نشاندند و قلع و قمع شان کردند و شکست و سرکوب اقبال الدوله کاشی در اصفهان هم ابراهیم خان ضرغام السلطنه تنها با صد و ده سوار بختیاری قوای استبدادی را در هم شکست و اصفهان را نجات بخشی. دو طایفه بزرگ لر بختیاری یعنی شیرانی و استکی از ساکنان اولیه عهد شاه عباس صفوی در اصفهان هستند و منشأ خدمات بزرگ علمی و فرهنگی به این دیار تاریخی و فرهنگی و اینک حدود چهل درصد اصفهان لر بختیاری هستند.



آخرین مقالات