پنج شنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

قتل سردار اسعد سوم به دستور رضاشاه

10 فروردین یادآور قتل جعفرقلی خان بختیاری سردار اسعد سوم در سال 1313 ش در زندان شهربانی در تهران است. این سردار مشروطه خواه، که از 26 آبان 1312 ش در بازداشت به سر می برد، در بامداد 10 فروردین 1313 ش به دستور رضاشاه و توسط «پزشک احمدی»، در بازداشتگاه موقت شهربانی در تهران به قتل رسید.

قتل سردار اسعد سوم به دستور رضاشاه

نویسنده: محسن حیدری

 

پدر وی علیقلی خان بختیاری سردار اسعد دوم از رهبران بزرگ جنبش مشروطه خواهی ایرانیان نیز پیشتر در دوم آبان 1296 ش در 62 سالگی به طرز مشکوکی جان باخته بود.

 

اخیراً کتاب خاطرات عبدالحسین مازندرانی شیخ الملک با عنوان «اورنگ محمدعلی شاه یا اورنگ سردار اسعد» منتشر شده است. اورنگ می نویسد که سر پرسی سایکس در سالهای جنگ جهانی اول جلسه ای در محل «درخزینه» با سران بختیاری ترتیب داده و خواستار اعلام استقلال بختیاری و جدا کردن مناطق نفتخیز خوزستان (که 85 درصد این منابع نفتی در قلمرو زندگی بختیاری ها قرار دارند) شده و تاکید کرده که انگلستان به سرعت موجودیت کشور بختیاری و استقلال آن از ایران را به رسمیت خواهد شناخت.

اورنگ در ادامه می نویسد که پیشنهاد سر پرسی سایکس با واکنش تند و میهن پرستانه جعفرقلی خان سردار اسعد در همان جلسه مواجه شده است به گونه ای که سر پرسی سایکس بعدا در گفتگو با اورنگ «سرانجام شوم»ی را برای خاندان اسعد پیشبینی کرده است. اورنگ می گوید این نگاه تهدیدآمیز مامور انگلیسی را به سردار اسعد منتقل کردم و او گفت به خدا توکل می کنم.

 

جعفرقلی خان بختیاری سردار اسعد سوم، در بسیاری از جنگهای مشروطه خواهان با اردوی استبداد، نقش فرماندهی داشت. و رضاشاه نیز بعنوان تیربارچی و بعدها فرمانده یگان تیربار در برخی از این جنگها در رکاب سردار اسعد سوم حضور داشته است. وی همچنین در دوره مشروطیت و پهلوی در مناصبی همچون والی کرمان، وزیر پست و تلگراف، و وزیر جنگ به خدمت پرداخت و تا آستانه دستگیری و زندانی شدنش، در این سمت باقی بود.

 

پس از عزل رضاشاه توسط متفقین در شهریور 1320، دادگاهی برای تعقیب قضایی قاتلان برخی از شاخص ترین کسانی که در دوره حکومت رضاشاه به قتل رسیده بودند، تشکیل شد. اسناد شهربانی، دادستانی و دادگاه دیوان عالی جنایی پیرامون قتل سردار اسعد در کتابی با عنوان «اسرار قتل سردار اسعد بختیاری» نوشته علی صالح اردوان (ایلخان ظفر) به کوشش حمیدرضا دالوند منتشر شده و در دسترس علاقمندان قرار دارد.



پیامدهای قتل سردار اسعد سوم بر بختیاری

قتل سردار اسعد سوم، پیامدهای مهمی در منطقه بختیاری داشت. در پی دستگیری و قتل او، تعداد زیادی از سران بختیاری از جمله سران حزب ستاره بختیاری و سران قیام 1308 ش دستگیر و اعدام یا زندانی شدند. 2 تن از 3 نماینده بختیاری عضو مجلس شورای ملی یعنی نماینده دزفول خوزستان و نجف آباد اصفهان از مجلس اخراج شدند. املاک زیادی از بختیاریها در اصفهان و خوزستان مصادره شد. شرکت نفت بختیاری منحل شد و سهام شرکت نفت بختیاری توسط دولت طی حساب سازی های مالی مصادره شد. منطقه بختیاری در قلمرو چهار استان اصفهان، خوزستان، چهارمحال بختیاری و لرستان تقسیم شد.

 

قتل سردار اسعد سوم همچنین تاثیرات بنیادین در نحوه روایت دولت پهلوی از مشروطیت داشت. و باعث شد دولت نام پدر او یعنی سردار اسعد دوم را سانسور و بایکوت کند. تا پیش از قتل سردار اسعد، نقش بختیاریها در مشروطیت مورد تاکید و احترام تریبون های رسمی بود. به گونه ای که سیدحسن تقی زاده در یکی از نوشتارهای خود تاکید می کند که آیت الله بهبهانی و سردار اسعد دو رهبر اصلی مشروطیت هستند و بقیه افراد با فاصله زیادی نسبت به آنان در رتبه بعدی قرار دارند. با این حال سخنرانی دیگری از تقی زاده در دست است که حدود 13 سال پس از قتل سردار اسعد و نیز پس از غائله جدایی خواهی حزب دموکرات آذربایجان بیان شده و در آن تقی زاده مدعی شده که 3 رهبر مشروطیت عبارتند از آیت الله بهبهانی و سردار اسعد و ستارخان! این تغییر موضع تقی زاده، به خوبی بیانگر سطح و عمق تغییر روایت رسمی از مشروطیت در طول سالهای دهه بیست است که تحت تاثیر "بختیاری ستیزی حاکمیت" و نیز "دلجویی از مردم آذربایجان پس از غائله"، دچار دگردیسی می شود.

 

قتل سردار اسعد سوم، و تلاش بعدی حکومت برای توجیه این جنایت، زیربنای تلاشهایی شد که زمینه تحریف تاریخ مشروطیت و بختیاری زدایی از تاریخ معاصر ایران را رقم زد. حکومت برای توجیه قتل وی، دست به جعل این انگاره زد که سران بختیاری ضد ملی و متمایل به انگلیس بوده اند و اکنون قتل آنان توسط دولت، یک کنش ملی و مشروع است.

 

منابع:

اسرار قتل سردار اسعد بختیاری، علی صالح اردوان، به کوشش حمیدرضا دالوند، 1379

اورنگ محمدعلی شاه یا اورنگ سردار اسعد، خاطرات عبدالحسین اورنگ، به کوشش محسن حیدری، نشر تمتی 1395


برای اطلاعات بیشتر اینجا کلیک کنید

0 نظر


آخرین مقالات