دو شنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

لر فیلی یا کرد فیلی

لرهای فیلی بیشتر در غرب ایران و مناطق شرقی عراق و نیز به صورت پراکنده در مناطق مرکزی و جنوب عراق زندگی میکنند. خواستگاه بیشتر فیلی های عراق استان کنونی ایلام یا پشتکوه لرستان است که پس از تجزیه لرستان و جنگهای مابین لرهای فیلی و دولت مرکزی ایران در دورانهای مختلف قاجار و پهلوی به مناطق مختلف عراق مهاجرت کرده و سکنی گزیده اند و برخی نیز از ابتدا ساکن مناطق شرقی عراق امروزی بوده اند که قبلا بخشی از قلمرو والیان فیلی لرستان بوده است. فیلی های عراق همگی پیرو مذهب شیعه اثنی عشری هستند و این خود یکی از وجوه تمایز آنان با کردهای تماما سنی در این کشور میباشد. از آنجا که فیلی ها در میان مردمان عرب و ترکمن و آشوری عراق تنها اندک تشابهات زبانی و فرهنگی با کردها داشتند از نگاه دولتمردان جهانی و ناسیونالیسم کرد به دلایل مختلف سیاسی کرد معرفی شدند در صورتی که افکار عمومی عراق آنان را تحت عنوان فیلی و شیعه میشناسد و یکی از مهمترین دلایل تبعید آنان به ایران توسط صدام حسین نیز ایرانی دانستن آنان بوده است که این عمل خود حاکی از تمایزی دیگر بین فیلیها و کردها در جامعه عراق میباشد.

لر فیلی یا کرد فیلی

 

هویت قومی امروزه به مسئله ای مهم در میان جوامع تبدیل شده است و هر قومی به راه های گوناگون اعلام موجودیت میکند تا از داشته های تاریخی، فرهنگی و ادبی خود حراست کند. مردم لر از جمله اقوامی هستند که با وجود داشتن گذشته ای درخشان، امروز در خطر فراموشی هویت خود قرار دارند. در سال های اخیر اصطلاحی به نام "کُرد فیلی" توسط عده ای هموطنان کُرد به گوش میخورد که برای آن هیچ گونه سندیت و تاریخی وجود ندارد. این اصطلاح درواقع "لُر فیلی" است که به "کُرد فیلی" دگرگون شده است. لرهای فیلی به زبان های لکی، مینجایی، کلهری و ملکی (مهکی) سخن می گویند و گستره لرستان کوچک یا بهترست بگوییم "لرستان فیلی" را شامل میشود.

 

 

 

در خصوص وجه تسمیه واژه فیلی نظریات گوناگون مطرح است که قوی ترین آن ها می گوید که این واژه معرب پهله یا پهلوی است؛ اما باید گفت این که واژه فارغ از ریشه و تاریخچه خود، از زمان حکومت والیان مقتدر لرستان فیلی بر سرزمین لر کوچک، رواج پیدا کرده است.

در سال ۱۰۰۶ هجری  و پس از مرگ شاوردی خان آخرین اتابک لر کوچک ، حسین قلی خان فیلی به قدرت رسید و از آن پس دوران حاکمیت والیان مقتدر فیلی آغاز شد و بر مناطق لرکوچک حکمرانی کردند؛ هرچند که بعدها قلمرو آنها به پشتکوه لرستان(ایلام کنونی) محدود شد و با امدن رضا شاه نیز به کلی منحل گشت . مناطق لر کوچک به سبب حکمرانی والیان، لرستان فیلی نام گرفت(یعنی سرحد لرستان کنونی و ایلام و کرمانشاه) که امروزه شامل لک ها ، مینجایی ها، کلهرها و ملکی هاست.

 


1.

هوگو گروته جغرافی دان و قوم شناس آلمانی، بیش از یک سده پیش طی سفری که به ایران داشته مشاهدات خود را به رشته تحریر دراورد. ایشان در نوشته های خود چندبار از اصطلاح "لرفیلی" استفاده کرده که چند مورد آن در زیر اورده سده است:"ژنرال کنسول ایران در بغداد نخست بمن قول داده بود برایم توصیه نامه هایی به ماموران مرزی خواهد نوشت و یکی از کارمندان کنسولگری را هم که با یکی از طوایف "لر فیلی" خویشاوندی دارد، در اختیارم خواهد گذاشت.(سفرنامه گروته ص۲۱)".
"همسایه غربی لربزرگ، لر کوچک(فیلی) است که من مشغول سیاحت از سرزمینشان ، پشت کوه هستم(همان. ص۴۰)".

"از آنجا که حسین قلی خان والی که دد سال ۱۶۰۰میلادی توسط شاه عباس به قدرت رسید از طایفه فیلی بود، از آن تاریخ به بعد همه ی ایلات تابعش را فیلی میگویند(همان کتاب، ص۴۱)".

 

 

2.

مسیو چریکف در صفحه ۶۴ سیاحت نامه خود مینویسد: "از قراری که داراب خان توشمال ذکر می نمود، لرهای پشت کوهی(منظور ایلام کنونی) و پیش کوه (منظور لرستان کنونی) جمیعا ، فیلی محسوب میشوند ولی جهانگیر،....میگفت که فیلی فقط "لرهای پشت کوه" (یعنی ایلام کنونی) را می نامند. وی همچنین در صفحه ۱۱۹ همین کتاب نوشته است: "طوایف لر که در لرستان کوچک ساکنند، به عقیده بعضی، آن ها از قبیله ی فیلی اند.

 

3.

هنری راویلنسون در خصوص اطلاق نام فیلی بر لرستان کوچک(ایلام، کرمانشاه و لرستان کنونی) می نویسد: "زمانی که والی ها در منطقه لر کوچک حکومت می کردند، تمام طوایف به نام فیلی که عنوان خاص قبیله ی حسین خان بود  خوانده می شدند"(سفرنانه راویلنسون ص۵۲).  همچنین در صفحه ۴۸ همین کتاب آمده است : "وارد پشتکوه(ایلام کنونی) شدم و در چادر جمشید بیک رئیس طایفه خزل فرود آمدم . این شخص همان کسی است که مدت زیادی در چاردهور مستقر بوده و با ایل بزرگ فیلی اتحاد داشته است". راویلنسون در جای دیگر جمعیت لرهای فیلی را ۵۶۰۰۰ خانوار برمی شمارد.

 

4.
در کتاب معتبر منتخب التواریخ معینی در ذکر شعب لر کوچک (فیلی)  چنین آمده است: "روزبهانی و فضلی و داوود عباسی و ایازکی و عبدالملکی و ابوالعباسی که به نام پدر موسوم اند و سلورزی و جنکرونی و لک و هسته و کوشکی و کارند و سنوبدی و الانی و زخوارکی و براوند و زنگنه و مانکره ای و رازی و سلکی و جودکی که به اسامی مواضع خود مشهور شده اند" (منتخب التواریخ ص ۵۰).

 

5.
"ویلیام کنت لفتوس" زمین شناس و باستان شناس بریتانیایی در کتاب سفرها و تحقیقات در قلده و شوشیانا در سال های ۱۸۴۹ تا ۱۸۵۲ میلادی که به زبان انگلیسی در سال ۱۸۵۷ میلادی منتشر شده است همواره از لرهای فیلی نام میبرد.

 

6.
"عباس العزاوی" مورخ بزرگ عراق در کتاب عشایر عراق که به زبان عربی است از لرهای فیلی نام می برد که در حوالی مندلی ساکن هستند.

 

7.
"ایزابلا لوسی برد" نویسنده انگلیسی در کتاب سفرنامه پارس و کردستان به سال ۱۸۳۱ میلادی لرها را دو دسته فیلی و بختیاری معرفی میکند.(منظور ایشان ازین تقسیم بندی لر کوچک و لر بزرگ است).

 

8.
"گوریکوف" خاورشناس روسی واژه فیلی را به قبایل ساکن پشتکوه و پیشکوه لرستان نسبت میدهد و آنان را فیلی میخواند. (منظور از پشتکوه استان کنونی ایلام است).

 

9.
"شوبرل" در نوشته های خود این چنین ذکر می کند : فیلیان از قبایل لری هستند که در مناطق کوهستانی حائل در بین "ترکیه_ایران، عراق_ایران" سکونت دارند.

 

10.
"لایارد" باستان شناس انگلیسی نام فیلی را به تمامی منطقه لرستان پشتکوه(ایلام کنونی) اطلاق می کند.

 

11.
در کتاب تاریخ مغول در صفحه ۴۴۲  کتاب مجمل التواریخ گلستانه در صفحه ۲۰۴ بر هویت لری مناطق شرقی عراق تاکید شده است.(جایی که امروزه جاعلان تاریخ کردستان عراق و کردهای فیلی خوانند).

 

12.
در کتاب مجمل التواریخ گلستانه در صفحه ۲۰۴ بر هویت لری مناطق شرقی عراق تاکید شده است.(جایی که امروزه جاعلان تاریخ کردستان عراق و کردهای فیلی خوانند).

 

13.
در کتاب تاریخ بختیاری اثر سردار اسعد بختیاری از زبان سرجان ملکم آمده است که: "قبائل بختیاری و فیلی در کوهستانی که از اصفهان گرفته می شود تا شوشتر تا قریب کرمانشاهان سکنی دارند".

 

14.
در تاریخ گیتی گشا چند بار نام لرستان فیلی ذکر شده است.

 

15.
در کتاب سفرنانه حاج سیاح چند بار نام لرستان فیلی ذکر شده است.

 

16.
بیش از سیصد سال پیش میرزا محمد حسین مستوفی در رساله خود با نام "آمار مالی و نظامی ایران در ۱۱۲۸ قمری یا تفصیل عساگر فیروزی مآثر شاه سلطان حسین صفوی" چنین می نویسد: "اما ایلات ایران دو فرقه اند: فرقه ایرانی الاصل که به هیچ طایفه دیگری مخلوط نشده اند و فرقه بیرونه که... فرقه ایرانی الاصل خود شش طایفه(گروه) هستند.

طایفه اول لر گویند.لران یک صد و هفتاد جماعت اند که میان چهار طایفه بزرگ مخلوط اند. اولی را طایفه فیلی ... طایفه دوم را لک و زند گویند... طایفه سیوم را بختیاری گویند و طایفه چهارم این فرقه را ممسنی گویند... ."

 

 

 

اما مهمترین اسنادی که به هیچ وجه قابل انکار نیستند دو کتیبه تاریخی قوچعلی و تخت خان واقع در ایلام (لرستان پشتکوه) هستند که در متن انها به وضوح نام لرستان فیلی ذکر شده است.

 

 

 

 

 

علاوه بر منابع ذکر شده، ده ها و بلکه صدها سند و مدرک دیگر نیز به درستی اصطلاح "لر فیلی" موجود است که جای هیچ شک و شبهه ای باقی نمی گذارد. در میان منابع ذکر شده ، اختلافی که وجود دارد اینست که اکثر منابع ، فیلی ها را تمام طوایف لر کوچک می دانند: در حالی که عده ای فقط طوایف پشت کوه (استان ایلام کنونی) و عده ای نیز طوایف که امروزه مینجایی نامیده می شوند را فیلی می خوانند؛ و اما چیزی که اهمیت دارد اینست که

 

 

 

فیلی واژه ای متعلق به مردم لر است و اصطلاح کرد فیلی اصطلاحی کاملا جعلی است و هیچ سند و مدرکی در خصوص این اصطلاح ساختگی وجود ندارد.

20 نظر

  • دزفول

    مگه کُرد فیلی داریم؟ من نمیدونم چرا یه چیزی رو وارونه میگن. این جماعت با این تحریف ها فقط فاصله بین لر و کرد رو بیشتر میکنن و باعث تفرقه میشن ن ب خیال خودشون اتحاد بیشتر


  • میوند بختیاری

    اگر فیلی ها کرد بودند در عکس های قدیمی بزرگان فیلی چوقای لری نمیپوشیدن . بجاش شلوار کردی میپوشیدن😁


  • reza

    كاملا صحيح


  • میثم

    لر فیلی درست است و کرد فیلی یه واژه جعلی و غلط انداز است.در قدیم چون به کلیه عشایر و گله داران کرد میگفتند،به لرها نیز واژه کرد اطلاق شده و از این رو لرهای فیلی را کردهای(عشایر)فیلی خطاب کرده اند که از لحاظ معنی درست بوده ولی مفهوم دیگری غیر از نژاد داشته است.


  • فیلی ایلام

    کاملا مستند . حرفی نیست


  • فرشید میرزایی

    در تاریخ مردوخ کردستانی صفحه ی ۱۰۶ آمده است که:طایفه زنگنه قریب ۴۵۰ خانوار هستند و جزو عشیره ی لر( لور ) میباشند.


  • بهروز رضایی

    بیش از ۳۵۰ سال قبل ، میرزا محمد حسین مستوفی در رساله خود با عنوان آمار مالی و نظامی ایران در سال ۱۱۲۸ هجری قمری یا تفصیل عساگر فیروزی ، مآثر شاه سلطان حسین صفوی چنین مینویسد:ایلات ایران دو فرقه اند:هفت فرقه ایرانی الاصل که به هیچ طایفه دیگری مخلوط نشده اند ، طایفه اول را لور گویند ، لران یکصد و هفتاد جماعت اند که میان چهار طایفه بزرگ مخلوط اند ، طایفه اول را فیلی نامند ، طایفه دوم را لک و زند گویند ، طایفه سیوم را بختیاری گویند و طایفه چهارم را ممسنی گویند. منبع:فرهنگ ایران زمین ، جلد بیست ، صفحات ۴۰۶ و ۴۰۷


  • الیاس چنگایی

    در سفرنامه هوگو گروته آلمانی ( شهر مونیخ ، دسامبر ۱۹۰۹ ) ، فصل اول:کوه های لرستان ، صفحه ۲۱ آمده که:طوایف لر فیلی !!! حالا عده ای تازه به شهر رسیده و مهاجر عراقی برای خود تاریخ جعل میکنند و میگویند کرد فیلی!!!


  • سیروس عزیزی

    در کتاب تاریخ بختیاری ( خلاصه الاعصار فی تاریخ البختیار ) در بخش عادات قبایل بختیاری ( تلخیص از باب ۲۳ تاریخ ایران سرجان ملکم ) آمده که قبایل لر بختیاری و فیلی به قول سرجان ملکم در کوهستانی که از اصفهان گرفته میشود تا شوشتر و قریب کرمانشاهان میرود ، سکنی دارند.


  • وزیر شلواری !!!

    رضا خان میر پنج حتی سواد خواندن و نوشتن درستی نداشت به طوری که روزی با خودرو از خیابانی میگذشت ، تابلویی نظرش را جلب کرد که روی آن نوشته بود:پیراهن و زیر شلواری فروخته میشود . رضاخان رو به کریم بوذرجمهری کرد و گفت:عجب زمانه ای شده همه جور وزیر دیده بودیم إلا وزیر شلواری !!! خاطرات ملکه مادر صفحه ۹۰ .


  • دیناروند

    در کتاب اربعه قرون من تاریخ العراق ( یبحث عن تاریخ العراق فی العصور الظلمه ) ، که به قلم جعفر الخیاط در سال ۱۹۲۵ نگاشته شده است و پیرامون لرهای فیلی عراق است همه فیلی های عراق را لر میداند و در صفحه ۲۱ از لرهای پشتکوه لرستان یاد کرده است. کرد فیلی اصطلاحی جعلی ، بی سند و نو ساخته است. ناسیونالیست نو پای کردی از دروغ و فحش و خشونت ترکیب و درست شده است.


  • پرویز نساری

    در سفرنامه لرستان و خوزستان اثر کلمنت اوگاستس دوبد که توسط مرحوم محمد حسین آریا ترجمه شده است آمده که:مناطق کوهستانی گسترده از مرز عثمانی در باختر ( منظور کردستان عراق ) تا توابع بهبهان در خاور ( شرق ) و جنوب خاوری موسوم به لرستان ( منطقه ایلات و طوایف لر ) است که به دو ناحیه لرستان بزرگ و لرستان کوچک تقسیم میشوند.


  • احمدی

    در فصلنامه فرهنگ کردستان ، شماره ۱۶ و ۱۷ ، صفحه ۱۳۸ در جدول پراکندگی زبان کردی که نوشته فؤاد حمه خورشید است آمده که کلهر ، فیلی و لکی جزء خانواده زبان لری به شمار می روند.


  • چاغروند

    در کتاب چوپان در حاشیه ( Pastoralists at the periphery ) که نوشته:کلودیا چنگ و هارولد آکوستر است و سال ۱۹۶۵ میلادی برابر با سال ۱۳۴۴ شمسی نوشته شده در صفحه ۱۷۶ مردم ایلام ( پشتکوه لرستان ) را لر دانسته و معرفی کرده و نوشته که:Malek shahi of post _ e kuh of Luristan و نوشته که با لرهای ملکشاهی در پشتکوه لرستان دیدار کرده است.


  • ناسیونالیسم کردی از هویت طلبی تا تمامیت طلبی

    در چند دهه اخیر در اثر ترویج ناسیونالیسم کردی و توسعه ابزارهای پخش و ترویج زبان و فرهنگ سورانی مانند:کتب ، جراید ، کانال های ماهواره ای و سایت های اینترنتی به تدریج حس مستقل بودن هورامی یا گوران زایل شد . ناسیونالیسم نو پای کردی همه زبان های غرب ایران بجز سورانی را تهدید میکند این را تجارب کردستان عراق نشان میدهد مثلأ در سلیمانیه عراق متکلمین زبان هورامی در اکثریت بودند اما امروزه به روستاها محدود شده است. ناسیونالیسم کرد که حمایت امپریالیسم و صهیونیسم را دارند وانمود میکنند سورانی زبان مادری همه ساکنین غرب ایران است و سعی در آسیمیله کردن قومیت های کوچکتر دارند و این آسیمیلاسیون آسوری ، کلدانی ، شبک ، ایزدی ، زازا ، ترکمن عراق و لرهای فیلی را مشمول خود کرده است. پانکردها تا خون در بدن دارند دست از سر کلهر ، لک ، مینجایی ، بختیاری و یاسوجی بر نمی دارند مگر آنکه هویت تحمیلی سورانی را بپذیرند. زازاها و هورامی ها و شبک ها زبانشان کردی نیست و جزء شاخه خزری ( کاسپین ) هستند و زبان آنها با تالشی و گیلک خویشاوند است. ایزدی ها هم در فضای مجازی در کانال ها و پیج ها اعلام کردند که کرد نیستند Ezidis are not kurds و یا stop kurdification یعنی کردسازی را متوقف کنید.


  • مصادره فرهنگی آیین لرستانی یارسان از سوی جریانات دگر ستیز پان کرد

    آیین یارسان که ریشه در تاریخ ستبر مردم لر دارد و اکثر شاعران یارسان پسوند لر و لرستانی دارند و مقبره بیشترشان در خاک لرستان است حالا در سالهای اخیر با تحریفی معنا دار مواجه گشته و برخی جریانات انحصار طلب و دگر ستیز و تمامیت خواه پانکردی سعی در زدودن هویت لری و مصادره این آیین میراث کهن لری به نام خود را دارند. چندی است این جریانات شکل جدی تر به خود گرفته و محافل فرهنگی و هنری را به عرصه ای برای تحریفات و جعلیات خود تبدیل کرده اند اخیرأ در اقدامی مذبوحانه و در جهت حذف کامل نام لر و لرستان از یارسان ، گروه کنسرت کردی تنبور نوازان شاه خوشین ، که حتی با نادیده گرفتن لقب لرستانی شاه خوشین سعی در زدودن لقب لری بزرگان لر یارسان و مصادره مطلق یارسان به کام قوم کرد را دارند. این قبیل اقدامات یک طرفه و تنش زا که آبشخور آن بیرون از مرزهاست به دنبال دستیابی به مقاصد سیاسی و توسعه ارضی خویش از هیچگونه جعل و تحریف و دروغ فرو گذار نخواهند بود. بدیهی است که برگزاری چنین کنسرتهایی مگر با تأیید و مجوز نهادهای دولتی امکان پذیز نیست لذا ما به منظور جلوگیری از ایجاد تنش فرهنگی خواهان لغو چنین کنسرت هایی هستیم. لرستان خاستگاه واقعی اهل حق ( یارسان ) است. آیین یارسان خاستگاهی لرستانی داشته و اغلب مشاهیر و مفاخر آن لر بوده اند عارفانی چون شاه خوشین لرستانی ، بابا حاتم ، بابا طاهر ، ریحانه خانم لرستانی ، فاطمه لره ، بابا حسین لرستانی ، ماما جلاله لرستانی که مقبره اش در تنگ بواس چگنی است. در اشعار اهل حق بارها نام لر و لرستان آمده است ولی حتی یک بار هم نام کرد و کردستان در آنها به چشم نمی آید. یارسان هیچ ارتباطی با ناسیونالیست نوپا و زیاده طلب کردی نداشته و ندارد.


  • لرستان فیلی در دوره صفویان

    دارالغرور لرستان:از نظر تاریخ جغرافیایی پیش از این درباره مرز و حدود کهن لرستان در منابع دسته اول زیادی توضیح داده شده است. اسکندر بیک ترکمان در کتاب عالم آرای عباسی صفحه ۴۶۹ مینویسد:در زمان صفویه حد و مرزی برای لرستان آورده است که با محدوده کهن تطبیق دارد او مینویسد:مجملأ مردم لر کوچک که در ولایت خرم آباد و خاوه و الشه ( ص الیشتر ) و صدمره ( سیمره ) و هذمین ( هرسین ) اقامت دارند از قدیم الایام به تشیع فطری و ولای اهل البیت طیبین و طاهرین موصوف اند و آنچه معلوم ذره ی حقیر گشته ولایت مذکور بر جانب جنوبی عراق عجم واقع گشته عرض آن یک طرف به ولایت همدان و قلمرو، علیشکر متصل و طرف دیگر به الکای خوزستان پیوسته طول آن از قصبه ی بروجرد تا حدود بغداد و سایر محال عراق عرب ، قریب یکصد فرسخ است.


  • رضاهی

    بروهی کر لور


  • طایفه بزرگ طولابی

    طایفه بزرگ فیلی طولابی یا همون تیلاوی با اصالتی لر در ایران و عراق و در ۴ استان خوزستان کرمانشاه پشتکوه و لرستان سکنی دارند.. لرون فیلی عراق هم بیدار شده اند


  • منم لر فیلی

    از بس سند رو کردیم ولی اونا فقط دارن حرف یامفت مزنن-- در کتاب منم تیمور جهانگشا فصل 20 به کرات اسم لر و لرستان آمده در مورد جکونه لن شدنش در مود نبر لرها که هیچ گاه پشت به دشمن نکردند یا میکشتند تا پیرز شوند و یا کشته میشدند.. این کتاب را به این ادرس دانلود کنید .گردآورنده: مارسل بریون مترجم: ذبیح الله منصوری انتشارات: کتابخانه مستوفی http://dl.lilibook.ir/2016/11/%D9%85%D9%86%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B4%D8%A7.pdf



آخرین مقالات