پنج شنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷ ساعت

نشریه فرهنگی تحلیلی نگین زاگرس معرف مردمان لر

اسناد آرشیو خاندان های بختیاری خبر از تعلق مناطق غربی به این قوم و فتح چندباره شهرهای مختلف عراق –خانقین- مندلی- موصل و کرکوک توسط قبایل لر مامور شده از جانب سپاه ایران دارد .

شکست عثمانی ها توسط قوم لر. در تاریخ 14/10/1393 روز یکشنبه – صفحه 13 روزنامه ابتکار مطلبی به عنوان (عراق وجای پای عثمانی) به چاپ رسید که به تاریخ و جریان نبردهای میان ایران وعثمانی بر سر تصرف کرکوک و خانقین وموصل در عراق می پردازد که متن کامل مطلب به شرح زیر میباشد:

اسناد آرشیو خاندان های بختیاری خبر از تعلق مناطق غربی به این قوم و فتح چندباره شهرهای مختلف عراق –خانقین- مندلی- موصل و کرکوک توسط قبایل لر مامور شده از جانب سپاه ایران دارد .

شکست نیروهای امپراتوری عثمانی در سه دوره زمانی مخلف توسط فوجی از لرها 

1. شکست نیروهای عثمانی از لرها در زمان نادر شاه افشار در عراق (موصل، کرکوک، خانقین)

2. شکست نیروهای عثمانی از فوج لرها در زمان کریم خان زند در عراق (موصل، کرکوک، خانقین)

3. شکست نیروهای عثمانی از فوج لرها  به رهبری والیان لرستان و اسدخان بختیاری در زمان فتحعلی شاه قاجار در عراق (موصل، کرکوک و خانقین)


 توجه: متن پایین از ارشیو روزنامه ابتکار به تاریخ 14/10/1393 روز یکشنبه  صفحه 13 کپی پیس شده است.(البته اسناد این جنگ یعنی نبرد والیان لرستان و بختیاری ها  با عثمانی ها و شکست عثمانی ها در نزد اکثر خوانین لر موجود هست و حتی سر زبون بچه لرها نیز هست)

در مروري کوتاه بر سير تحولات تاريخ منطقه مي بينيم پس از حمله افغانها به ايران و فروپاشي دولت صفوي، عثماني ها شهرهاي کنوني عراق، موصل، کرکوک وخانقين، را متصرف مي شوند و قتل و کشتارهاي زيادي را در اين مناطق به راه مي اندازند، اما با ظهور نادر که در شکل گيري و تاسيس حکومت او قبايل کرد و لر غرب ايران نقش بنيادي داشتند موضوع شهرهاي مذکور وحمايت از مردم آن در اولويت قرار مي گيرد، شايد يکي از عمده دلايل پيوستن مردم غرب ايران به نادر نيز همين نگراني از وضعيت آنها در مقابل عثماني ها بوده است.


اسناد آرشيو خاندان هاي بختياري خبر از تعلق مناطق غربي به اين قوم و فتح چندباره شهرهاي مختلف عراق 
خانقين- مندلي- موصل و کرکوک توسط قبايل لر مامور شده از جانب سپاه ايران دارد . در کتاب تاريخ بختياري چهارلنگ کيانرسي در ذيل مرور ايلات لر سندي آمده است که در آن به اين موضوع اشاره دارد.: «عالي شان عزت نشان جناب ميرزا مهدي استرآبادي، معروض حضرتعالي است که مراسله ارساليه در سلخ شهر جمادي الاول1145عز وصول و اطلاع بر فتوحات متواتر لشکر دشمن شکن جهان آرا در کرکوک و موصل باعث فخر و سرسودن بسماگرديد....بحرجوشان و رعدخروشان روانه کرکوک گرديد، غازيان افشار و الوار ذوالقدربه قلعه داران يورش برده و آن گروه بي شکوه {روميه} را وادار به گريز و اجبار بفرار کردند.»

اين مناطق در دوران افشاريه به ثبات نسبي مي رسد اما پس از کشمکشهاي داخلي ايران در زمان تعيين جانشين نادر، عثماني ها بار ديگر به منطقه امروزين عراق لشکرکشي مي کنند احشام ومزارع قبايل شيعه عرب، لر و کرد منطقه کنوني عراق را مورد دستبرد قرار داده وبه آزار و اذيت آنان مي پردازد، شهرهاي مذهبي را متصرف و با ايجاد ناامني عرصه تجارت را بر ايران مي بندند، در اين دوران نيز کريمخان زند ناگزير فرمان تصرف بصره را به واليان لرستان و قبايل بختياري مي دهد و يکي از نزديکان خود را به فرماندهي سپاه اعزامي برمي گزيند.اين بار نيز سپاه عثماني شکست مي خورد و تمامي مناطق کنوني جنوب عراق در تسلط ايران قرار مي گيرد.
سند: ......سلامي به محبت محشون و پيامي به مودت مقرون به جناب حسن خان علي بيک نظام الدوله دولت عليه در دار المومنين شوشتر آزآنجاييکه غازيان دريادل دشمن گسل جانکي و ماکاونددرمعارک حمله به روميه در مدينه بصره جزو جيوش بيشمار دشمن شکارو عساکر نصرت ماثر بوده و...درجان نثاري واخلاص جهت عبور جيوش دريا خروش ما از شط العرب فروگذار نکرده و پاي همت از ميدان مردانگي و جرئت پس نکشيدند و برمحاربين روميه و طايفه طاقيه ...سند آرشيوخانوادگي خاندانهاي بختياري(تاريخ بختياري- چهارلنگ و کيانرسي ص 189)


چندسال بعد بامرگ ناگهاني کريمخان وکشمکش هاي قدرت در شيراز حاکم ايراني بصره به پايتخت باز مي گردد و عثماني ها بار ديگر اين مناطق را عرصه تاخت و تاز خود قرار مي دهند. با قتل لطفعلي خان زند و به قدرت رسيدن آغامحمدخان قاجار، عثماني ها از اختلاف و کشمکش قبايل غرب ايران با حکومت قاجار سود بردند و بار ديگر اين مناطق را مورد دستبرد قرار دادند، بخش اعظمي از لرهاي غرب ايران هنوز در هواداري از خاندان زند با حکومت قاجار در کشمکش بودند، با مرگ آغامحمدخان و به قدرت رسيدن فتحعلشاه، قاجارها بر آن شدند تا سرنوشت کشمکشهاي داخلي را يکسره کنند، دولت قاجار لشکرکشي بزرگي به اصفهان انجام مي دهد و روستاها و طوايف لر بختياري اطراف اين شهر را نابود و آنها را تاکوه هاي بختياري به عقب مي راند 
در سال1227 در جريان جنگ کلنچي سپاه قاجار با استعانت از نيروهاي توپخانه فرانسوي به نبرد سرنوشت ساز خود با اسدخان بختياروند که هنوز در حمايت از زنديه بود رفت، قبايل لر به سرکردگي اسدخان بختياروند اگرچه با تحمل هزاران کشته به مواضع خود در کوه هاي بختياري عقب نشستند، اما همچنان در عدم تمکين به حکومت قاجار باقي ماندند، فتحعليشاه حکم حکومت تسخير خوزستان، لرستان و عراقين را به فرزند خود دولتشاه داد، دولتشاه براي بازپسگيري قلمرو ايران در عراق امروزي ناگزير از همراه کردن قبايل لر و کرد بود، لذا براي يکسره کردن اين امر به لرستان و خوزستان لشکر کشيد، و دژملکان محل فرمانروايي اسدخان را محاصره کرد، اما با مشاهده مواضع بختياري ها دريافت که شکست ايشان ممکن نيست، لذا از در دوستي با بزرگان آنها در آمد و با تحريک احساسات مذهبي و ياداور شدن لشکرکشي عثماني ها به شهرهاي عراق و آزار و اذيت کردها و شيعيان اين منطقه خواستار مساعدت آنها به حکومت ايران و موکول کردن اختلافات لرها با حکومت مرکزي به زماني ديگر شد.اسدخان بختياروند به نوشتن پيمان صلحي موقت باشاهزاده قاجار اقدام کرد، ايلخان بختياري و حسن خان فيلي والي لرستان*، شاهزاده دولتشاه را در لشکرکشي به عراق همراهي کردند و سليمانيه، شهر زور و کرکوک، خانقين را بازپس گرفتند، سپس متوجه بغداد و بصره شده ، بخشي از سپاه ايران بصره را به تصرف در آورده اما در حاليکه شهر بغداد در محاصره سپاه ايران و آستانه تصرف قرار داشت، شاهزاده دولتشاه به بيماري سختي دچار شد. حاکم بغداد(داوودپاشا) هراسان شد و با ميانجي کردن، علماي اثني عشر نجف نظير شيخ موسي نجفي خواستار ترک مخاصمه شد و سپاه ايران ناچار به صلحي ناپايدار تن داد. دولتشاه در بستر بيماري حسن خان فيلي و اسدخان بختياروندسران سپاه را - که مغضوب حکومت بودند و با عنايت به پيمان خود با شاهزاده قاجار را همراهي مي کردند ، احضار و آنها را پيش از مرگ خود مرخص کرد.
سند:........در منزل طاق گرا زحمت اسهال برضعف بدن بيفزودناچار در آنجا رحل اقامت گزيد ودانست از اين مرض جان به سلامت نبرد،حسن خان فيلي و اسدخان بختياري را طلب کرد و فرمود: دور نباشد که چون من نباشم از اين لشکرگاه نتوانيد بيرون شد، اکنون که حشاشه اي(خردک رمقي) به جاي است طريق مامن خويش در پيش گيريد، شب سه شنبه 26صفر1237 هنگام سپيده دم رخت به ديار باقي کشيد. (مفتون دنبلي- تجزيةالاحرار و تسليةالابرار.)
با مرگ شاهزاده دولتشاه - که تاريخ از او به عنوان سرداري لايق ياد کرده- سپاه کرد و لر او به ديار خود بازگشتند، اينبار نيز مناطق عراقين در معرض تتاول عثماني ها باقي ماند وشرايط صلح شکننده حکومت ايران وعثماني پايدار نماند، 
اجراي معاهده ي صلح ايران و عثماني به عهده ي واليان لرستان وانهاده شد. و دولت ايران در گيرودار جنگ ايران و روس از شهرها و قبايل ايراني خود در عراقين غافل شد. وقبايل غرب ايران تنها ماندند، رفته رفته با پررنگ شدن انگليسي ها در اين مناطق که در پي منافع بازرگاني بودند، نفوذ عثماني ها و ايراني ها کمتر شد، کشف نفت در مناطق نفتخانه و شهر لرنشين خانقين، انگليسي ها را مصمم به ايراني زدايي بيشتر اين مناطق از عراق و تضعيف اقوام قدرتمند غرب ايران کرد، همزمان وقايع ديگري همچون تاسيس حکومت اسرايل، جنگ سرد، پان عربيسم و... پاي بيگانگان بيشتري را به عراق باز کرد. 


**واليان لرستان از سال1006تا 1307خورشيدي به مدت سيصدسال مرزدار ايران و عثماني بودند که تجارت وامنيت مناطق غرب ايران و مناطقي ازشرق عراق فعلي را به عهده داشتند ، اين حکومت اولين بار توسط شاه عباس به عنوان خودمختاري وابسته به ايران به مرکزيت ايلام و خانقين تاسيس شد و از معروفترين حاکمان آن حسن خان و غلامرضاخان فيلي بودند. اين خاندان توسط رضا شاه برانداخته شد و سران آن بعضا مقيم عراق شدند.

9 نظر

  • حسینعلی فیلی

    این قضیه رو شنیده بودم اما تا حالا به اینصورت علمی جایی نخونده بودم . تشکر از اطلاعاتتون


  • كريم لره

    اسناد آرشيو خاندان هاي بختياري خبر از تعلق مناطق شرقي به اين قوم و فتح چندباره شهرهاي مختلف عراق –خانقين- مندلي- موصل و کرکوک توسط قبايل وحشي مامور شده از جانب سپاه ايران دارد . در کتاب تاريخ بختياري چهارلنگ کيانرسي در ذيل مرور ايلات لر سندي آمده است که در آن به اين موضوع اشاره دارد.: «قالي شان عزت نشان جناب ميرزا مهدي ترسقل آبادي، معروض حضرتعالي است که مراسله ارساليه در سلخ شهر جمادي الاول1145عز وصول و اطلاع بر فتوحات متواتر لشکر دشمن شکن جهان آرا در کرکوک و موصل باعث فخر و سرسودن بسماگرديد....بحرجوشان و رعدخروشان روانه پلدختور گرديد، غازيان افشار و الوار ذوالگوزيه به قلعه داران يورش برده و آن گروه بي شکوه {روميه} را وادار به گريز و اجبار بفرار کردند. در همان زمان ايل سگوند به رهبري رجبقي خان گراوند تا كنار رود دجله پيشروي كردند و كوردهاي شكست ناپذير را فراري دادند! لذا ميرزا گوجعلي خان امين الدوله در همان زمان به فرمان شاه ايران مامور تعقيب كوردها در حوالي درياچه چيچكان در شرق آناتولي گرديد و قبايلي از ايل بيرانوند را در آنجا مشاهده نمود كه مشغول دامداري و كشاورزي بودند در همين احوال قبايل غرب ايران تنها ماندند، رفته رفته با پررنگ شدن انگليسي ها در اين مناطق که در پي منافع بازرگاني بودند، نفوذ عثماني ها و ايراني ها کمتر شد، کشف نفت در مناطق نفتخانه و شهر ترنشين خانقين، انگليسي ها را مصمم به سم زدايي بيشتر اين مناطق از عراق و تضعيف اقوام قدرتمندشرق ايران کرد، همزمان وقايع ديگري همچون تاسيس حکومت اسرايل، جنگ سرد، پان تركربيسم و... پاي بيگانگان بيشتري را به عراق باز کرد. با باز شدن پاي بيگانگان به مرزهاي شولستان فتحعليشاه حکم حکومت تسخير خوزستان، لرستان و عراقين را به فرزند خود دولتشاه داد، دولتشاه براي بازپسگيري قلمرو ايران در عراق امروزي ناگزير از همراه کردن قبايل لر و کرد بود، لذا براي يکسره کردن اين امر به خرستان و خوزستان لشکر کشيد، و دژملکان محل فرمانروايي اسدخان را محاصره کرد و از آن تاريخ به بعد ملا ناصرالدين شاه قاجار دستور داد دژ ملكان را تخريب و به اصطبل ستوران تبديل كنند اما لرها كه خيلي از اين قضيه ناراحت شدند با همدستي اشرف افغان از اين فاجعه ممانعت به عمل آوردند.


  • پور بختیار

    نورالله لارودی در کتاب نادر پسر شمشیر صفحه ۱۱۸ مینویسد:روز پنجشنبه ۲۲ ذیقعده پیادگان لر بختیاری با اجازه فرماندهی سپاه , سپیده دم به دژ دهده قندهار یورش بردند ولی با مقاومت مدافعین دژ روبرو شدند و با دادن ۲۰۰ کشته و زخمی و تاریکی هوا مجبور به بازگشت شدند. آخر همین ماه پیادگان بختیاری در سنگلاخها و جان پناههای پیرامون دژ به کمین نشسته و آماده حمله دوم شدند. روز دوم ذیحجه هنگام ظهر بختیاریها با یک حمله بسیار دلیرانه هوراکشان از هر سو به دژ حمله ور و پس از یک کشتار هولناک آنجا را با دژ چهار برج از چنگ افاغنه به در آوردند. افغانیها چون کار را بر خود تنگ دیدند با همه ی نیروی خود سه بار به بختیاریها حمله ناگهانی نمودند ولی در این میان تفنگداران دیگر دسته دسته به کمک رسیده همه حملات آنان را دفع و گروهی را نیز به خاک انداختند. بدینگونه شهر قندهار پس از ۱۳ ماه و پنج روز محاصره با دلیری و غیرت لرهای بختیاری در ۱۱۴۹ هجری قمری به دست نادرشاه افشار افتاد. ماییم که از پادشهان باج گرفتیم _ زان پس که از ایشان کمر و تاج گرفتیم / اموال و خزاعنشان , تاراج گرفتیم _ ماییم که از دریا , امواج گرفتیم / اندیشه نکردیم ز طوفان و ز طیار…

  • مدیر وبسایت

    در فتح قندهار لرهای بختیاری از بی عرضگی نادر و همراهانشان خسته شدند و بدون اجازه نادر ب سمت قندهار یورش برند. این مورد بخوبی در اسناد بختیاری ذکر شده . اما درباریان تادر تاریخ این قسمت را مشترکن ذکر کرده اند ک امری طبعیست


  • دالوند

    دکتر محمد مصدق فرزند میرزا هدایت الله آشتیانی بختیاری , وزیر دفتر ناصرالدین شاه بود. میرزا هدایت الله از خاندان مستوفیان آشتیانی و از ایل جلیل بختیاری بود. وقتی کودتای مرداد ۳۲ اتفاق افتاد اکثر خوانین لر بختیاری اعلام آمادگی کردند برای حمایت از دکتر مصدق , ولی مرحوم مصدق میلی به وقوع درگیری و تنش داخلی بر سر قدرت نداشت و منافع ملی را بر منافع شخصی ترجیح دادند. عبدالناصر رهبر مصر میگوید:من شاگرد مکتب ضد استعماری مصدق هستم و در ملی کردن کانال سوعز الگوی من مبارزات دکتر مصدق بود.


  • کرد بچه

    بنازم شیر بچه های لر را که واقعا همیشه و در تمام ادوار تاریخ زبانزد بوده اند


  • كريم

    درود بر هرچی لر قهرمان هست


  • سليمان

    بروهی قومم


  • بیرانوند

    درود بر همه همتباران لرستانی ام(منظور لرستان بزرگه)


  • محسن

    زنده باد ایل غیور بختیاری.زنده باد لرهای قهرمان.در اصل شهرهای شرقی عراق مانند کرکوک،خانقین،سلیمانیه و مندلی و...مال لرهاست.زیرا این مناطق ابتدا در تصرف عثمانی ها بوده ولی بعدها به دست مردم غیرتمند لر آزاد شد که باعث شد کردها در برابر تهاجمات دولت عثمانی مصون بمانند.و سالها با مهاجرت های پی در پی این مناطق را اشغال کردند و نفت آنجا را مال خودشان کرده اند و دم از تشکیل کشورو دولت و...میزنند.حالا هم با پر رویی خاک لرها را هم میخواهند و به این مقدار هم قانع نیستند و هویت،موسیقی،مشاهر و مفاخر و هویت لر را هم از آن خود میدانند.همانهایی که از دست عثمانی مینالیدند و هویتشان نادیده گرفته میشد....



آخرین مقالات